Hoe kinderen leren

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Hoe kinderen leren.
Geraadpleegd op 16-12-2017,
van https://wij-leren.nl/hoe-kinderen-leren.php

Wanneer heeft een kind nu iets geleerd? Als een leerling een duurzame gedragsverandering laat zien, die het gevolg is van leeractiviteiten, dan heeft het kind iets geleerd. Het gaat bij leren dus niet alleen om kennis verwerven, want ook het verwerven van vaardigheden en inzichten hoort erbij.

Jonge kinderen

Voor jonge kinderen zijn het spel en het luisteren naar verhalen belangrijke manieren om te leren. De pedagoog Langeveld (1905-1989) zei: Het spel is de meest wezenlijke bezigheid van het veilige kind met een wereld die nog alles kan blijken te zijn. Er zijn verschillende spelvormen: oefenspel, experimenteerspel, constructiespel, rollenspel, regelspel en receptief spel.
  • Oefenspel. Het kind probeert een beweging onder de knie te krijgen. Daarom wordt het ook wel sensomotorisch spel genoemd. Een kind leert hierdoor zijn eigen lichaam kennen en zijn spieren en motoriek ontwikkelen.
  • Experimenteerspel. Hierdoor ervaart een kind de wereld en ontdekt het eigenschappen van zichzelf, andere mensen, dieren of dingen. Niet alleen kleine kinderen, maar ook alle basisschoolleerlingen hebben even tijd nodig om te experimenteren als zij een nieuwe activiteit gaan doen.
  • Constructiespel. Als een kind bezig is met het vervormen, samenvoegen of hergroeperen van materiaal, dan valt dat onder constructiespel. Hierbij horen onder andere het werken met klei en het spelen met blokken. Kinderen krijgen hierdoor zicht op ruimtelijke verhoudingen.
  • Rollenspel. Een kind ervaart hoe het is om zich in een bepaalde situatie te gedragen. Er zijn verschillende niveaus: bij het imitatiespel doet het kind zijn ouder na, terwijl een kind bij anticiperend rollenspel vooruitloopt op gebeurtenissen en zelf bedenkt hoe het dan gaat. Kinderen leren hierdoor situaties en het gedrag van mensen kennen. Ook leren ze voelen hoe het is om iemand te zijn en om dingen te doen.
  • Regelspel. Hierbij gaat het om gecoördineerde groepsspelen, waar regels bij van toepassing zijn. Een voorbeeld hiervan is slagbal. Kinderen leren hierdoor regels en afspraken toepassen en samenwerken.
  • Receptief spel. Hierbij neemt een kind informatie vanuit de buitenwereld op en verwerkt dat in zijn spel. Kinderen leren hierbij informatie verwerken.
Naast het spel is ook het vertellen van verhalen een belangrijke manier van leren voor jonge kinderen. Het nut van verhalen vertellen wordt steeds meer erkend. Tijdens en na de vertelling geeft het kind zin aan de wereld die door het verhaal wordt opgeroepen. Door het verhaal doet een kind informatie op en wordt de kennisbasis uitgebreid. Door verhalen ordenen kinderen de wereld.

Oudere kinderen

Voor oudere kinderen zijn drie leeractiviteiten essentieel:
  • Onderzoeken. Dit houdt in dat leerlingen zelf antwoorden zoeken op hun vragen.
  • Informatie zoeken, vinden en verwerken. Kinderen moeten hun weg leren vinden in de wereld vol informatie. Op school moeten de kinderen cognitieve strategieën leren om informatie te kunnen verwerken.
  • Interactieve games. De digitale wereld kan een geschikte speel- en leerplaats zijn en een plek innemen in de rijke leeromgeving.

Intelligentie (IQ)

Leren heeft natuurlijk ook met intelligentie te maken. Intelligentie is het vermogen om rationeel te denken, doelgericht te handelen en effectief met de omgeving om te gaan. Intelligentie is niet statisch, maar dynamisch. Gardner onderscheidt acht intelligenties:
  • De verbaal-linguistische intelligentie: taal, woorden en lezen.
  • De logisch-mathematische intelligentie: getallen.
  • De visueel-ruimtelijke intelligentie:beelden, ontwerpen, grafieken.
  • De muzikaal-ritmische intelligentie: geluid en muziek.
  • De lichamelijk-kinesthetische intelligentie: lichaam en motoriek.
  • De naturalistische intelligentie: planten, dieren, waarnemen.
  • De interpersoonlijke intelligentie: contact met anderen.
  • De intrapersoonlijke intelligentie: kent zichzelf goed.
Iedereen heeft verschillende intelligenties in meer of mindere mate. Het is mogelijk om de intelligenties te ontwikkelen.

Emotionele intelligentie (EQ)

Hieronder wordt verstaan het intelligent omgaan met emoties. Dat wil zeggen: het vermogen om emoties van jezelf en anderen te zien, begrijpen en reguleren. De vijf belangrijkste eigenschappen van het EQ zijn:
  • Zelfkennis. Bewust zijn van je gevoelens.
  • Optimisme. Positief denken over je mogelijkheden.
  • Kunnen afzien. Werken aan lange termijn doelen.
  • Empathie. Verplaatsen in de gevoelens van anderen.
  • Sociale vaardigheden. Goed omgaan met bekenden en vreemden.
Ook de emotionele intelligentie kan ontwikkeld worden in leerprocessen.

Leerprocessen

Om te begrijpen hoe kinderen leren, is het van belang om verschillende fasen in het te onderscheiden. Gagné noemt:
  • De motivatiefase. De leerling moet gemotiveerd raken om te leren.
  • De opmerkzaamheidsfase. De leerling richt zijn aandacht op dat wat hij wil leren.
  • De opnamefase. De leerling probeert de leerstof in zich op te nemen.
  • De geheugenfase. Het geleerde wordt opgeslagen in het geheugen.
  • De herinneringsfase. Het terughalen van het geleerde.
  • De generalisatiefase. Het geleerde kunnen toepassen in andere situaties.
  • De uitvoeringsfase. De leerling laat zien wat hij geleerd heeft.
  • De terugkoppelingsfase. Door middel van feedback en evaluatie blijkt of de leerling aan de verwachtingen van de leerkracht of zichzelf heeft voldaan.

Leervormen

Naast de fasen in het leerproces zijn er zijn verschillende vormen waarin kinderen kennis verwerven:
  • Vorming van automatismen. Hierbij gaat het om handelingen waarbij het verstand niet bewust gebruikt wordt, zoals het hanteren van gereedschap of het schrijven.
  • Incidenteel leren. Leren zonder vooropgezette bedoeling. Bijvoorbeeld n.a.v. een treinreis.
  • Memoriseren. Uit het hoofd leren, zodat het letterlijk gereproduceerd kan worden.
  • Verwerven van zinvolle feitenkennis. Het opnemen van feiten in een onderling verband, bijvoorbeeld van het proces van graan tot brood.
  • Leren van woordbetekenissen.
  • Leren van begripsgedrag. Bijvoorbeeld het samenvatten van dingen tot categorieën.
  • Inzicht bevorderend leren.

Leerpsychologieën

Door de jaren heen zijn er verschillende leerpsychologieën ontwikkeld, die betrekking hebben op leerprocessen. Voorbeelden hiervan zijn:
  • Het behaviorisme. Het gaat om het zintuiglijk waarneembare gedrag.
  • De Russische leerpsychologie. De ontwikkeling van de mens is afhankelijk van het ontwikkelingsstadium van de menselijke soort en van opvoeding en onderwijs waardoor de ontwikkelde cultuur wordt overgedragen. De zone van naaste ontwikkeling speelt hierbij een belangrijke rol.
  • De humanistische psychologie. Hierbij staat het kind met de belevings- en ervaringswereld centraal.
  • Het sociaal constructivisme. Leren is een actief proces, waarbij kennis geconstrueerd wordt. Daarnaast is het ook een sociaal proces. Een krachtige leeromgeving is belangrijk.
Er zijn verschillende visies op de manier waarop kinderen leren. Die komen tot uiting in de diverse onderwijsconcepten, zoals Adaptief onderwijs en Ervaringsgericht onderwijs.

Literatuur

Alkema, E. e.a. (2011) Meer dan onderwijs, Assen: Uitgeverij Van Gorcum.
Janssen-Vos, F. (2013) Basisontwikkeling voor peuters en de onderbouw, Assen: Van Gorcum.
Langeveld, M.J. (1981) Beknopte theoretische pedagogiek, Groningen: Wolters-Noordhoff.
Munnik, C. de, Vreugdenhil K. (2003), Kennis over onderwijs. Inleiding in de praktijk en theorie van het basisonderwijs. Groningen/Houten: Wolters Noordhoff.
Oers, B. van en Janssen-Vos, F. (2001) Visies op onderwijs aan jonge kinderen. Assen: Van Gorcum. 
Parreren, C.F. van, (1990) Leren op school, Groningen: Wolters-Noordhoff.

 

Kerpel, A. (2014). Hoe kinderen leren.
Geraadpleegd op 16-12-2017,
van https://wij-leren.nl/hoe-kinderen-leren.php

Gerelateerd

Workshop Kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong
Workshop Kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong

Timpaan Onderwijs 
Opleiding Jonge Kind Specialist
Opleiding Jonge Kind Specialist

OnderwijsAdvies 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Minder invullen, meer weten
De lerende school 
Kleuterjongens
Kleuterjongens
Ruimte voor jongensgedrag in groep 1 en 2
Medilex Onderwijs 
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren
Luc Stevens
Werkklimaat tips
Het werkklimaat verbeteren via de kring
Jos CŲp
Werkmodel leerling
Ontwikkeling van het intern werkmodel van de leerling
Luc Stevens
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos CŲp
Ontwikkeling hersenen
Ontwikkeling hersenen
Sieneke Goorhuis
Systeemdenken en denkgewoonten
Systeemdenken in de klas - Systeemdenken en denkgewoonten
Jan Jutten
Zelfstandig werken
Vijf punten bij het zelfstandig werken
Jos CŲp
OPP en IQ
Waarom een ontwikkelingsperspectief meer is dan IQ en leerrendement
NoŽlle Pameijer
Intelligentiekloof
IQ test uitslag: Intelligentiekloof
Lisanne van Nijnatten
Fase jonge schoolkind
De fase van het jonge schoolkind - kunnen kleuters leren lezen?
Ewald Vervaet
Manier van leren moet kloppen
De manier van leren moet kloppen: hoe je kennis vlot toegankelijk maakt
Dolf Janson
Flexibel puberbrein
Flexibel Puberbrein
Yvonne van Sark
Hoge verwachtingen
Verwachtingen van kinderen? Leer van het Rosenthaleffect!
Marcel Schmeier
Systeemdenken 21e eeuw
Systeemdenken in de school van de 21e eeuw
Jan Jutten
Acht dimensies
Leren: wat is dat eigenlijk
Robert-jan Simons
Lerend werken
Lerend werken: tautologie of uitdaging?
Robert-jan Simons
Intrinsieke motivatie
Hoe help je leerlingen om gemotiveerd te raken? Ė 10 praktische inzichten voor onderwijsprofessionals
Yvonne van Sark
Buitenschools leren
Leren van de buitenwereld
Dolf Janson
Mythe van leerstijlen
Drie onderwijskundige mythes ontmaskerd
Wilfred Rubens
Complimenten en belonen
Werkt Schoolwide Positive Behaviour Support op VO scholen?
Marjoke Hinnen
Informeel leren
Informeel leren: zelf laten denken helpt
Dolf Janson
Vijf mythes over leerbereidheid
Vijf hardnekkige mythes over leerbereidheid
Ivo Mijland
opbrengstgericht onderwijs voor jonge kinderen
Het moet een beetje meer zijn
Bea Pompert
Digitale dementie
Digitale dementie - Manfred Spitzer
Machiel Karels
De lerende mens
De lerende mens
Arja Kerpel
Handboek leren leren
Handboek leren leren - 5 krachtige principes
Arja Kerpel
WISC-III of RAKIT-2?
Gaat RAKIT-2 de WISC-III IQ-test vervangen?
Lisanne van Nijnatten
Kleuters en iPads
Kleuters worden dommer van iPads
Sieneke Goorhuis
Digitale media en kinderhersenen
Digitale media en kinderhersenen
Ewald Vervaet
Intelligentie Structuur Test
De Intelligentie Structuur Test: Een kritische beschouwing
Lisanne van Nijnatten










Virtual reality
Zijn Augmented Reality en Virtual Reality in het basisonderwijs effectief?
Adaptieve software
Wat biedt een adaptieve leeromgeving en welke rol heeft de leraar dan?
Welke ICT-vaardigheden zijn nodig voor leerlingen van het praktijkonderwijs?
Blended learning effect
Wat is het effect van blended lesmateriaal op onderwijsresultaten in het voortgezet onderwijs?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Kleuterverlenging
Wat is effectiever: verlengde kleuterbouw of snelle doorstroom naar groep 3?
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het Ďkwartiertjesroosterí op de taakgerichtheid van leerlingen?
Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren
Hoe ontwikkel je ict-competenties bij leraren?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Tweelingen
Wat is beter voor tweelingen: in verschillende klassen of bij elkaar?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Jonge kinderen en tabletgebruik
Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?
Gebruik en nut van theorie over Meervoudige Intelligentie (MI)
Inzet van theorie over Meervoudige Intelligentie: werkt dat?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Leeropbrengsten van werken met een weektaak
Weektaak bij kleuters: wat brengt het op?
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Game Interactieve Fictie
Gebruik game Interactieve Fictie (IF) in het taalonderwijs
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Digitale gymles
Terugkijken met een tablet: De opbrengsten van de digitale gymles
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Animaties rekenen po
Gebruik van animaties bij rekenen in het basisonderwijs
Animaties natuur po
Gebruik van animaties bij natuuronderwijs in het basisonderwijs
Gebruik animaties po
Gebruik van animaties in basisonderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Hoe kinderen leren



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.