Executieve functies

Wat zijn executieve functies?

Executieve functies horen bij het denkvermogen. Het zijn hogere denkprocessen die nodig zijn om activiteiten te plannen en aan te sturen. Je kunt ze zien als een 'dirigent'. Ze helpen bij alle soorten taken. 
 
Ze zorgen voor efficiënt, sociaal en doelgericht gedrag. De executieve functies worden ook wel de uitvoerende aandacht genoemd.
Grofweg kun je ze onderverdelen in vier soorten:
  • Impulsbeheersing.
  • Concentratie.
  • Flexibiliteit.
  • Prioriteiten stellen.
De executieve functies regelen bijvoorbeeld het starten met een taak en het richten en vasthouden van de aandacht. Zonder deze functies is goed georganiseerd gedrag niet mogelijk.

Peg Dawson en Richard Guare (2009) onderscheiden elf soorten:

  • Respons-inhibitie: nadenken voordat je iets doet.
  • Werkgeheugen.
  • Emotieregulatie.
  • Volgehouden aandacht.
  • Taakinitiatie.
  • Planning/prioritering.
  • Organisatie.
  • Timemanagement: tijd inschatten, verdelen en deadlines halen.
  • Doelgericht gedrag.
  • Flexibiliteit: flexibel omgaan met veranderingen en tegenslag.
  • Metacognitie: een stapje terug doen om jezelf en de situatie te overzien en te evalueren
Bij diverse gedragsproblemen en/of stoornissen zijn er beperkingen op het gebied van de executieve functies.
 
Margriet Sitskoorn onderscheidt in 'De beste versie van jezelf' twaalf executieve vaardigheden: 

Twaalf executieve vaardigheden

  1. Aandacht richten, vasthouden, verdelen
  2. Emoties reguleren (incl. omgaan met stress)
  3. Flexibel kunnen zijn als dingen veranderen
  4. Ongewenst gedrag kunnen onderdrukken
  5. Taken en zaken starten
  6. Dingen organiseren
  7. Dingen kunnen plannen
  8. Jezelf kunnen monitoren
  9. Je werkgeheugen gebruiken
  10. Een reëel zelfbeeld vormen
  11. Het vermogen tot theory of mind
  12. Prosociaal gedrag (het belang van anderen voor ogen houden)

Mentale functies

Executieve functies maken het mogelijk om mentaal met ideeën te spelen; de tijd nemen om na te denken alvorens te handelen; nieuwe, onverwachte uitdagingen aangaan; weerstand bieden aan verleidingen; en gefocust te blijven.
Kern-EF's zijn:
  • reactie-inhibitie: zelfcontrole-weerstand bieden aan verleidingen en weerstand bieden aan impulsief werken
  • interferentiecontrole: selectieve aandacht en cognitieve remming
  • werkgeheugen en cognitieve flexibiliteit: inclusief creatief denken "outside the box", alles zien van verschillende perspectieven, en zich snel en flexibel aan te passen aan veranderde omstandigheden
Sleutelwoorden bij executieve functies zijn: cognitieve controle, zelfregulering, creativiteit, aandacht, redeneren, werkgeheugen, vloeiende intelligentie, remmende controle, taakomschakeling, mentale flexibiliteit

Boek over executieve​ functies

In 'IK2 - De beste versie van jezelf' laat Margriet Sitskoorn op een inspirerende manier zien hoe je het volledige potentieel uit jezelf kunt halen. De inhoud is geheel geijkt op de huidige prikkel- en stressvolle wereld, waarin je nieuwe vaardigheden en eigenschappen moet ontwikkelen om je doelen te bereiken.

Executieve funties en stress

Executieve functies en de prefrontale cortex zijn de eersten die lijden en die onevenredig lijden als je gestrest, verdrietig, eenzaam of niet fysiek fit bent.
 
Omdat executieve functies essentieel zijn voor academische prestaties, moet een samenleving die wil dat haar studenten uitblinken, serieus nemen dat de verschillende delen van de mens fundamenteel met elkaar in verband staan. Als emotionele, sociale of fysieke behoeften worden genegeerd, werken die onvervulde behoeften tegen goede's executieve functies en dus tegen academische excellentie.
 
Een persoon kan ten onrechte worden gediagnosticeerd met een executieve functies-stoornis als deze persoon stress, verdriet, eenzaamheid, gebrek aan slaap of gebrek aan lichaamsbeweging heeft. Deze stressfacteren in het leven van die persoon kunnen zijn executieve functies erg negatief beinvloeden.

Kinderen en executieve functies

Het is buitengewoon belangrijk om jonge kinderen te helpen goede executieve functies te hebben, omdat executieve functies in het begin van hun leven levenslange prestaties, gezondheid, rijkdom en kwaliteit van leven kunnen voorspellen.
 
Executieve functies zijn trainbaar en kunnen op elke leeftijd worden verbeterd - waarschijnlijk door veel verschillende benaderingen.
 
Herhaalde oefening is de sleutel; het uitoefenen en uitdagen van executieve functies verbeteren dan en is dus gunstig voor onze geestelijke gezondheid, net zoals lichaamsbeweging onze fysieke fitheid verbetert en gunstig is voor onze lichamelijke gezondheid.
 
Het is niet altijd gunstig om executieve functies bewust uit te oefenen. Soms denk je na over wat je doet en probeer je top-down controle uit te oefenen, maar dat blokkeert juist optimale prestaties.

Vloeibare intelligentie

Wat gewoonlijk 'vloeibare intelligentie' wordt genoemd, is de redeneer- en probleemoplossende component van executieve functies. Deze uitvoerende functies kunnen worden verbeterd door training en oefening.

Belang van executieve functies

Executieve functies zijn belangrijk voor bijna elk aspect van het leven. (Bron: NCBI)

Aspecten van het leven

De manieren waarop executieve functies relevant zijn voor dat aspect van het leven

Referenties

Mentale gezondheid

Executieve functies zijn aangetast bij veel psychische stoornissen, waaronder:

 

- Verslavingen

Baler & Volkow 2006

- Attention deficit hyperactivity (ADHD)

Diamond 2005Lui & Tannock 2007

- Gedragsstoornis

Fairchild et al. 2009

- Depressie

Taylor-Tavares et al. 2007

- Obsessieve compulsieve stoornis (OCD)

Penadés et al. 2007

- Schizofrenie

Barch 2005

Fysieke gezondheid

Armere executieve functies worden geassocieerd met obesitas, overmatig eten, middelenmisbruik 
en slechte therapietrouw

Crescioni et al. 2011Miller et al. 2011
Riggs et al. 2010

Kwaliteit van het leven

Mensen met betere executieve functies genieten van een betere kwaliteit van leven

Brown & Landgraf 2010Davis et al. 2010

School gerelateerd

Executieve functies zijn belangrijker voor schoolbereidheid dan IQ of instapniveau of wiskunde

Blair & Razza 2007Morrison et al. 2010

Schoolsucces

Executieve functies voorspellen zowel wiskunde als leesvaardigheid gedurende de schooljaren

Borella et al. 2010Duncan et al. 2007
Gathercole et al. 2004

Werksucces

Slechte executieve functies leiden tot een slechte productiviteit en problemen met het vinden en behouden van een baan

Bailey 2007

Huwelijkse harmonie

Een partner met arme executieve functies kan moeilijker zijn om mee om te gaan, minder betrouwbaar zijn en / of meer geneigd zijn te reageren op een impuls

Eakin et al. 2004

Publieke veiligheid

Slechte executieve functies leiden tot sociale problemen (inclusief criminaliteit, roekeloos, gedrag, geweld en emotionele uitbarstingen)

Broidy et al. 2003Denson et al. 2011

 

Gerelateerd

Executieve functies in het PO
Executieve functies in het PO
Executieve functies kennen, herkennen en stimuleren
BCO Onderwijsadvies 
Executieve functies in de klas
Executieve functies in de klas
Over onder meer doelgericht werken, plannen, zelfinzicht en impulscontrole
Medilex Onderwijs 
ADHD uitleg
ADHD - symptomen - kenmerken - diagnose - behandeling
Arja Kerpel
Autisme handleiding
Autisme / ASS - Een persoonlijke handleiding
Inge Verstraete
ADD tips
ADD - Hoe ga je er mee om in de klas
Anton Horeweg
ADHD tips
ADHD - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Cognitieve balans
Cognitieve balans: wat is het en hoe kan het onderwijs erop inspelen?
redactie
Coaching leerling
Wat verdieping in de zorgleerling voor u ťn de zorgleerling kan betekenen
Joop Stroes
Ontwikkelend bewegen
Al springend leer je beter rekenen
Annemieke Top
Voeding en lifestyle
Wat werkt bij ADHD? Over lifestyle, voeding en vitamines.
Miriam de Heer
Motivatie en energie
Hoera, vakantie! Ouders kunnen er soms tegenop zien
Miriam de Heer
Neurofeedback en werkgeheugentraining
ADHD behandeling: placebo-effect of bewezen werking?
Miriam de Heer
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Besturingssysteem
Hoe worden we eigenlijk Ďbestuurdí?
Miriam de Heer
Gedrag beÔnvloeden
Is de attitude en het gedrag van leerlingen te beÔnvloeden?
Michel Verdoorn
executieve functies ontwikkelen leermodel
Executief functioneren kun je leren
Wendy Brasz en Myra den Haan
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Executieve functies in de klas
Executieve functies in de klas - praktische gids voor leerkrachten
Arja Kerpel
Gedragsproblemen in de klas
Gedragsproblemen in de klas
Arja Kerpel
Lage verwerkingssnelheid
Ik snap het wel, maar niet zo snelÖ- Tips bij lage verwerkingssnelheid
Arja Kerpel
Coachen van kinderen
Coachen van kinderen met zwakke executieve functies
Arja Kerpel
Wat stuitert daar door je klas?
Wat stuitert daar door je klas? Over kinderen met ADHD en hun leraren
HelŤn de Jong
Effectiever leren met leerstrategieŽn
Effectiever leren met leerstrategieŽn - 14 strategieŽn
Arja Kerpel










Invloed van digitaal lesmateriaal
Wat is de invloed van digitaal lesmateriaal op kinderen met gedragsproblemen?
Continurooster
Wat is het effect van een continurooster in het basisonderwijs op de leerresultaten en schoolwelbevinden van leerlingen?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Leerlingen met ASS
Hoe kan het V(S)O bijdragen een passend toekomstperspectief bij leerlingen met ASS?
Hyperfocus
Hyperfocus en de executieve functie Ďvastgehouden aandachtí
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het Ďkwartiertjesroosterí op de taakgerichtheid van leerlingen?
Versterken sociale vaardigheden leraren met asperger
Hoe versterken leraren met Asperger hun sociale vaardigheden?
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
Getalbegrip werkgeheugen
Rol van het werkgeheugen en getalbegrip in het rekenonderwijs op de basisschool
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
Taakspel vso cluster 4
Taakspel in het voortgezet speciaal onderwijs cluster 4
Studeren adolescenten
Zelfcontrole en zelfregulering bij studeren tijdens de adolescentie
TEST
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.