Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar mŪj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips voor gedragsproblemen in de klas - tourette Tips voor gedragsproblemen in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand StrategieŽn voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

De lerende mens

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2016

Kerpel, A. (2016) De lerende mens.
Geraadpleegd op 26-09-2017,
van https://wij-leren.nl/de-lerende-mens.php

>> Het boek De lerende mens direct bestellen.

Passend onderwijs, Engels in groep 1, iPad-scholen – de vernieuwingen in het onderwijs buitelen over elkaar heen. Maar… hoe leert de mens eigenlijk? En passen de vernieuwingen daar wel bij? In het boek 'De lerende mens' gaan Jurjen van der Helden en Harold Bekkering op deze vragen in.

Hoe leren we? Die vraag is al eeuwenlang een favoriet onderwerp van wetenschappers. De laatste eeuw is door onderzoek veel meer duidelijk geworden over de manier waarop het brein het leren ondersteunt. Deze kennis wordt amper toegepast in het onderwijs. De auteurs doen in dit boek een poging om wetenschappelijke inzichten te vertalen naar de onderwijspraktijk.

Autonomie, verbondenheid en competentie

Het boek start met een filosofisch hoofdstuk over drie sleutelbegrippen:

  • autonomie;
  • verbondenheid;
  • competentie.

Deze begrippen zijn de psychologische motoren van de intrinsieke motivatie. Goed onderwijs geeft ruimte aan een autonoom leerproces, waarin kritisch nadenken en probleemoplossend vermogen belangrijke competenties zijn.

Hoe leert de mens?

Ons brein maakt telkens associaties. Op grond van deze associaties maakt ons brein een model van de wereld, waarmee je voorspelt hoe de wereld eruit gaat zien. 

Brein en belonen

Het brein registreert de manier waarop deze associaties beloond worden.

"De beloning zorgt ervoor of gedrag vaker gaat voorkomen of juist zal verdwijnen." 

Belonen is dus een krachtige manier om mensen en dus kinderen bepaalde vaardigheden aan te leren. Dat roept vragen op: 

  • Wat werkt beter: altijd belonen of af en toe belonen? Uit onderzoek blijkt dat af en toe belonen een beter leereffect heeft op de langere termijn dan altijd belonen. Maar voor leren op de korte termijn is het minder effectief.
  • Wat werkt beter: direct belonen, of na een tijdje? Uit onderzoek blijkt dat direct belonen effectiever is, want als er te lang tussen zit is het moeilijk om het verband te leggen tussen het gedrag en de uitkomst. 
  • Wat werkt beter: een kleine of een grote beloning? Grote beloningen kunnen motiveren, maar net zo’n grote teleurstelling opleveren als het doel niet behaald wordt. Het is een uitdaging om zó te belonen dat de leerling optimaal gemotiveerd wordt. 

De leerkracht die de kunst van het motiveren verstaat, weet zijn leerlingen uit te dagen: hij test niet op competenties die al aanwezig zijn, maar op nieuwe, haalbare taken. De feedback die de leerling krijgt, moet het gevoel geven dat de inspanning op waarde wordt geschat. Dit is erg belangrijk voor de motivatie om nieuwe uitdagingen aan te gaan. 

Afkeer van verlies

Mensen hebben een hekel aan het verliezen van verworvenheden. In een onderzoek kreeg één groep mensen de beloning voordat ze presteerden. Als ze niet goed zouden presteren, moesten ze de beloning weer inleveren. Een andere groep kreeg de beloning pas ná het leveren van de prestatie.

De groep die de beloning al had – en dus niet wilde verliezen – presteerde het beste. Dit komt doordat mensen een afkeer van verlies hebben. Bij kinderen geldt dit net zo goed; het principe ‘afkeer van verlies’ is een krachtig middel om te motiveren.

Het geheugen

Emoties hebben een duidelijk effect op het functioneren van ons geheugen, vooral als het relevant is. Als dingen aansluiten bij de leefwereld, onthoudt je ze beter. Piaget (1954) gaf al aan dat ons brein nieuwe kennis koppelt aan bestaande kennis. Een optimale manier om te leren is dus om de nieuwe kennis te laten aansluiten bij het bekende. Ook de Grieken maakten hier al gebruik van. 

Kritiek op leerstijlen

Veel deskundigen hebben kritiek op de visie dat onderwijs moet aansluiten bij de ‘leerstijlen’ of persoonlijkheden van leerlingen. De auteurs sluiten zich – op basis van onderzoek – hierbij aan. Een citaat:

‘Het kan best zo zijn dat er verschil is tussen leerlingen wat betreft de voorkeur voor een bepaald type informatie, zoals de nu in opkomst zijnde ‘beelddenker’. (…) Dat wil echter nog niet zeggen dat, wanneer we de manier waarop we de onderwijsstof aanpassen aan de voorkeuren van het individu, dit zal leiden tot betere schoolprestaties. (…) Uit zeer veel onderzoek1 blijkt dan ook dat aanpassingen van lesmateriaal aan de individuele leerstijlen in de praktijk uitermate teleurstellend uitpakken.’

Ze voegen eraan toe: ‘Dit wil natuurlijk niet zeggen dat in het onderwijs niet moet worden gelet op individuele talenten. De kunst van de docent is om de talenten van de leerling te gebruiken om de essentiële leerdoelen duidelijk te maken.’ (blz. 87 en 88) 

ICT en leren

Hoe kunnen ICT-methoden tot goede leerresultaten leiden? Over die vraag is nog veel discussie. Daarbij valt vaak het woord gamification: het leren zou te veel gaan lijken op gamen. Hoewel elk spel een beroep doet op de intrinsieke motivatie en de aandacht van de speler, is het de vraag: Leert de gebruiker ook iets? En zo ja, wat dan?

ICT biedt veel mogelijkheden tot het versterken van sociale interacties in de klas. De auteurs zien een grote rol weggelegd voor ICT in de klas, van het observeren van gedrag tot het oefenen van moeilijke sociale situaties. 

Sociaal leren

Mensen zijn sociale wezens, we leren van anderen. Dit heet sociaal leren. De leeromgeving die de mens het meest beïnvloedt in haar denken en doen, is ongetwijfeld de sociale omgeving. Het vormt ons.

Rond sociaal leren is al lang een discussie: "Is na-apen een groot goed, of is het juist verwerpelijk?" 

De auteurs stellen: Het is dom om niet zoveel mogelijk te leren van wat anderen vóór je al geleerd hebben. Maar vernieuwingen ontstaan natuurlijk niet door imitatie. Herman Melville zei al:

‘It is better to fail in originality, than to succeed in imitation.’

Deze quote laat ook het belang zien van fouten (durven) maken. 

Leren door observeren

We leren door onze omgeving te observeren en te imiteren. Dat roept vragen op:

  • Betekent dit dat we ook kunnen leren van de fouten van een ander? Ja. 
  • Als je iets goed kunt, kun je dat dan ook beter bij een ander waarnemen? Ja.
  • Leren en observeren we ook onbewust van elkaar? Ja.

Betekenis voor het onderwijs

Al deze kennis kun je toepassen in het onderwijs. Wat moet je dan doen?

  • Sluit zoveel mogelijk aan bij de leefwereld van de leerling. 
  • Laat kinderen een breed scala aan gedragingen ontwikkelen. Het lezen van boeken is hierbij een goed hulpmiddel. Onderzoek toont aan dat het lezen van romans een positief effect heeft op de levensinrichting van mensen.
  • Laat de leerlingen diepe en rijke ervaringen opdoen.

Aangeboren of aangeleerd?

Een eeuwenoude discussie rond leren is de vraag of talent aangeboren of aangeleerd is, de nature/nurture-discussie. De visie hierop van jou als leerkracht of ouder, heeft veel gevolgen. Neem een kind dat sterker in taal is dan in rekenen.

Als het stempel ‘Alfa’ eenmaal gezet is, heeft dat negatieve gevolgen op het gebied van rekenen. Het kind zal minder gemotiveerd oefenen en eerder denken: hier heb ik geen talent voor. 

Maar aan de andere kant; als het alleen maar op ‘je best doen’ aankomt, kan een leerling bij wie het niet lukt het gevoel hebben dat hij zijn best niet heeft gedaan.

Brein en hoofdrekenen

Uit onderzoek blijkt dat de hersenactiviteit die bij kinderen de basale rekenvaardigheid ondersteunt tijdens het maken van eenvoudige rekensommen voorspellend is voor wiskundige prestaties op latere leeftijd. Heeft het dus zin om hoofdrekenen te oefenen op de basisschool? Het antwoord is een volmondig: Ja!

Het ‘Google-effect’

Mensen besteden tegenwoordig steeds meer geheugentaken uit aan de moderne techniek, zoals het onthouden van telefoonnummers. Bij rekenen bestaat het gevaar dat we te veel en te vroeg in de ontwikkeling gebruikmaken van zulke technieken. Die kunnen verdere ontwikkeling uiteindelijk in de weg staan.

Het advies:

"Maak geen gebruik van de rekenmachine zolang de basale rekenvaardigheden nog niet voldoende zijn aangeleerd." 

Ook daarna is het een goed idee om het gebruik van hulpmiddelen af en toe te verbieden. Dan houdt je het geheugen scherp. 

Het geheugen en beweging

Het belang van het geheugen bij rekenen kan niet genoeg benadrukt worden. Uit onderzoek blijkt ook dat beweging ervoor kan zorgen dat je getallen beter onthoudt. Kinderen die op een iPad aanleerden om een getal op de lijn te plaatsen, leerden dit minder goed dan kinderen die het met danspasjes in een gymzaal oefenden. Deze laatste groep was ook beter in optelsommen.

ICT en een individuele aanpak

Leren kinderen het best als ze met behulp van ICT op hun eigen niveau aan de slag gaan? Daar is geen consensus over. De hoogleraren Paul Kirschner en Jeroen van Merriënboer spreken zelfs over broodje-aap verhalen als het erom gaat dat individuele leerstijlen met behulp van digitale technieken tot verbeterde leerprestaties zouden moeten leiden.2 De auteurs van De lerende mens benadrukken echter dat het belang van individuele verschillen niet overschat kan worden.

Als Nederland kiest voor écht passend onderwijs, betogen zij, dan moet er geïnvesteerd worden in digitale middelen om individuele voorkennis in kaart te brengen én in arbeidskrachten om de opgespoorde deficiënties aan te pakken.

Tot slot

Met De lerende mens hebben de auteurs onderzoek rond leren vertaalt naar de onderwijspraktijk. Mijns inziens zijn ze daar prima in geslaagd. Na een vrij taaie start volgen vlot geschreven onderzoeken. Deze uitkomsten van deze onderzoeken vertalen zij naar het onderwijs. Achterin het boek staat een indrukwekkende lijst met referenties.

Het is duidelijk dat deze auteurs niet zomaar wat schrijven, maar zij hebben op een populairwetenschappelijke manier een evidence-based bijdrage geleverd. Hier kan het onderwijsveld zeker zijn voordeel mee doen!

Bestellen

Jurjen van der Helden en Harold Bekkering, De lerende mens, 2015, Uitgeverij Boom,  ISBN 9789089536495, 247 blz. € 24,50. Het boek is te bestellen via

Noten

1Pashler, H., McDaniel, M., Rohrer, D. & Bjork, R. (2008) Learning styles: Concepts and evidence. Psychological Science in the Public Interest, 9, 106-119.

2Kirschner, P.A. & van Merriënboer, JJ.G. Do learners really know best? Urban legends in education. Educ. Psychol. 48, 169-183 (2013)

Kerpel, A. (2016) De lerende mens.
Geraadpleegd op 26-09-2017,
van https://wij-leren.nl/de-lerende-mens.php

Gerelateerd

Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Krijg grip op motivatie van leerlingen!
Kenniscentrum SIEM 
KIJK! voor groep 1-2 Implementatie & Borging
KIJK! voor groep 1-2 Implementatie & Borging
Amsterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
1+1=?
1+1=?
Omgaan met rekenproblemen en dyscalculie in het primair onderwijs
Medilex Onderwijs 
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Manier van leren moet kloppen
De manier van leren moet kloppen: hoe je kennis vlot toegankelijk maakt
Dolf Janson
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Ontwikkeling hersenen
Ontwikkeling hersenen
Sieneke Goorhuis
Onderwijs en ICT
Het gewenste resultaat schema - onderwijs en ICT
Menno van Hasselt
Leren in 2020 - 1
Leren in 2020
Jos CŲp
Mythe van leerstijlen
Drie onderwijskundige mythes ontmaskerd
Wilfred Rubens
Duurzaam onderwijs
Autopoiesis: perspectief op duurzaam, betekenisvol onderwijs
Guus Geisen
Digitale media en kinderhersenen
Digitale media en kinderhersenen
Ewald Vervaet
Kleuters en iPads
Kleuters worden dommer van iPads
Sieneke Goorhuis

Virtual reality
Zijn Augmented Reality en Virtual Reality in het basisonderwijs effectief?
Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Clusteren rekenonderwijs
Als je het rekenonderwijs rond tijd, geld en meten clustert, behaal je dan betere resultaten?
Adaptieve software
Wat biedt een adaptieve leeromgeving en welke rol heeft de leraar dan?
Welke ICT-vaardigheden zijn nodig voor leerlingen van het praktijkonderwijs?
Vroegtijdig verwijzen
Vroege verwijzingen naar s(ba)o: zijn deze leerlingen beter af?
Blended learning effect
Wat is het effect van blended lesmateriaal op onderwijsresultaten in het voortgezet onderwijs?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Leerlingen met ASS
Hoe kan het V(S)O bijdragen een passend toekomstperspectief bij leerlingen met ASS?
Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren
Hoe ontwikkel je ict-competenties bij leraren?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Jonge kinderen en tabletgebruik
Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Academische pabo
Vergelijking academisch en regulier opgeleide leraren basisonderwijs
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Game Interactieve Fictie
Gebruik game Interactieve Fictie (IF) in het taalonderwijs
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Differentiatie handelingsrepertoire
Maatwerk door differentiatie handelingsrepertoire docenten
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

De lerende mens



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.