Over opvoeding tot wijsheid, ook bij hoogbegaafde kinderen -deel 2-

Hilde van Rossen

Bestuurslid bij Bekina

 

  Geplaatst op 22 december 2020

van Rossen, H. (2020). Over opvoeding tot wijsheid, ook bij hoogbegaafde kinderen -deel 2-.
Geraadpleegd op 23-10-2021,
van https://wij-leren.nl/wijsheid-en-hoogbegaafdheid-2.php

Dit artikel is geschreven samen met Carl D'Hondt

Veel mensen hebben het gevoel dat ze een versnipperd bestaan leven en vaak onder stress staan. Zowel in het gezin als op het werk en in het brede sociale netwerk zijn er veel maar oppervlakkige contacten. Dit geeft de indruk dat men in een doolhof rondloopt, waar men ijlings van A via B naar C holt en zo verder zonder dat men een zicht heeft op het geheel (kikvorsperspectief).

Wijsheid heeft te maken met vogelperspectief en een zicht op het geheel.
In een tweedelig artikel gaan we in op het begrip wijsheid in relatie tot hoogbegaafdheid. In Deel 1 hebben wij de fundamenten van wijsheid blootgelegd. In dit deel gaan wij na hoe we opvoeding tot wijsheid het beste aanpakken, zelfs bij jonge (hoogbegaafde) kinderen.

Wijsheid en principieel denken bij hoogbegaafde jongeren

Hoogbegaafde jongeren hebben van jongs af aan een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel. Zij verdragen geen hypocrisie, geen (heimelijk) negatief gedrag, kunnen enorm te keer gaan als iemand ten onrechte wordt beschuldigd, zijn allergisch voor gesjoemel, leugens, manipulaties enz. Soms reageren ze nogal extreem en hypercorrect, zodat zij veel mensen afstoten. Dergelijke hoge eisen komen in het gewone leven zelden voor noch op cognitief, noch op moreel vlak.

Voor (veel) hoogbegaafde kinderen zijn deze eisen gewoon en dus niet te hoog. Ouders en leerkrachten kunnen dit  ‘onredelijke’ eisen vinden en proberen dan het kind tot andere inzichten te bewegen. Zij slagen daar echter zelden in. Hoogbegaafde kinderen zijn geen opportunisten die hun hoge eisen zullen inbinden voor persoonlijk voordeel. Volwassenen die een dergelijke deal proberen te sluiten, maken het zichzelf bijzonder moeilijk en verliezen hun status van vertrouwenspersoon voor het kind.

Deze jongeren missen doorgaans nog voldoende ervaring om het algemeen belang op een realistische wijze in te schatten.

Zij dwepen nogal eens met idealen die zo extreem zijn dat ze de rechten van bepaalde sociale groepen volledig miskennen. Vaak hebben zij een ongelimiteerde kritiek op de gevestigde orde, op machtsstructuren, op religieuze, sociale, politieke, economische gezagsfiguren enz.
Zij denken meestal vanuit vaste principes, vanuit universele idealen, waarbij zij iedere relativering naar de concreet - historische situatie afdoen als schaamteloos compromis. Voor hen staat de wet boven de mensen (principieel denken). Door dit principieel denken verschansen zij zich vaak in het eigen gelijk.

Hoogbegaafde kinderen en jongeren zijn bijzonder gevoelig voor principieel denken omdat zij reeds van jongs af aan geneigd zijn om abstract te denken.

Vaak verwaarlozen zij details of houden geen rekening met uitzonderingen.

Hoe kunnen wij hoogbegaafde jongeren helpen om minder principieel te denken?

Veel hoogbegaafde jongeren ervaren waarden als absoluut. Waarden zijn echter niet universeel en onveranderlijk maar evolueren binnen concrete sociaal - historische contexten. Rechtvaardigheid bijvoorbeeld is geen universeel begrip uit de Ideeënwereld van Plato maar is een waarde die bepaalde doelen dient. Als een concrete toepassing van rechtvaardigheid echter meer nadelen produceert dan is deze rechtvaardigheid geen goed.

Om dit principieel denken bij hoogbegaafde jongeren te verzachten, vinden wij  dat het uiterst belangrijk is om hen effect-evaluerend te leren denken.

Hierbij probeert men, voordat men actie onderneemt, telkens in te schatten welk effect deze actie zal hebben. Is het effect negatief dan zoekt men naar alternatieven tot men een redelijke harmonie bereikt tussen inter-, intra- en extra-persoonlijke belangen; de drie belangencategorieën die in het eerste artikel uitgewerkt zijn.

Opvoeding tot wijsheid

De meeste studies die richtlijnen geven om wijsheid te bevorderen gaan er van uit dat opvoeding tot wijsheid weinig zin heeft bij kinderen en jongeren onder de 16 jaar. Opvoeding tot wijsheid wordt aldus beperkt tot adolescenten en volwassenen. Bovendien maken deze trainingen bijna uitsluitend gebruik van cognitieve kanalen.

Wij denken dat opvoeding tot wijsheid veel vroeger start en aanvankelijk het beste steunt op emoties zoals medeleven en zorg voor elkaar.

Op deze jonge leeftijd kan nog geen sprake zijn van brede kennis of levenservaring, wel van een zekere gevoeligheid om in te gaan op een vraag (appèl) van een ander. Wijsheid is geen kwestie van (hoge) leeftijd maar wel van de bereidheid om het Ik-perspectief te verlaten en ook andere perspectieven toe te laten in de beslissing.

Sommige kinderen zijn al vanaf de leeftijd van 5 jaar bekwaam om zich even in het standpunt van anderen te verplaatsen.1 Zij kunnen zich reeds enigszins voorstellen hoe zij zich zouden gedragen als ze in de schoenen van iemand anders zouden staan (empathie). Hierdoor ontwikkelen deze kinderen meer respect voor de gevoelens van anderen.
Als een kleuter een andere kleuter helpt, moedigen wijze volwassenen deze perspectiefverruiming sterk aan. Iemand helpen betekent aandacht hebben voor iemand anders, zich in de positie van een ander kunnen inleven, het Ik-perspectief verlaten ten gunste van het jij-perspectief.
Deze eerste stappen in het onderkennen van interpersoonlijke belangen zijn een eminente springplank voor morele groei en een groeipool voor wijsheid.
In een later stadium zullen zij er eveneens extrapersoonlijke elementen bij betrekken.

1 Als je kleuters vraagt wat mama zou kiezen tussen 4 voorwerpen op tafel, dan zijn er reeds enkele kleuters van 5 jaar die zich in het standpunt van mama kunnen verplaatsen en dus werkelijk kiezen wat mama zou kiezen. Vòòr deze leeftijd kiezen kleuters steeds datgene wat ze zelf graag zouden hebben.

van Rossen, H. (2020). Over opvoeding tot wijsheid, ook bij hoogbegaafde kinderen -deel 2-.
Geraadpleegd op 23-10-2021,
van https://wij-leren.nl/wijsheid-en-hoogbegaafdheid-2.php

Gerelateerd

cursus
Autismecoach in het po
Autismecoach in het po
Coachen en begeleiden van leerlingen met autisme
Medilex Onderwijs 
Opleiding
Groei in je vak met de ParnasSys Academie!
Groei in je vak met de ParnasSys Academie!
IB-opleiding | Zien! | PCM | Kwaliteitszorg | Hoogbegaafdheid
ParnasSys Academie 
Groei in je vak met de ParnasSys Academie!Misverstanden hoogbegaafdheid
Zeven misverstanden rond hoogbegaafdheid.
Arja Kerpel
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Het verschil tussen wijsheid en intelligentie
Wijsheid en hoogbegaafdheid
Hilde van Rossen
Ontwikkelen van wijsheid
Ontwikkelen van wijsheid
Jan Jutten
Intelligentiekloof
IQ test uitslag: Intelligentiekloof
Lisanne van Nijnatten
OPP en IQ
Waarom een ontwikkelingsperspectief meer is dan IQ en leerrendement
Noëlle Pameijer
RAKIT-2 intelligentietest
De RAKIT-2 intelligentietest - IQ test
Lisanne van Nijnatten
Filosoferen met hoogbegaafde kinderen
Filosoferen met hoogbegaafde kinderen
Lisanne van Nijnatten
Begeleiding hoogbegaafden met ontwikkelingsstoornis
Beter begeleiden van Dubbel Bijzondere leerlingen
Eleonoor van Gerven
Morele groei Levinas (1)
Morele groei vanuit het kind zelf -1-
Hilde van Rossen
Hoe ouders en leraren helpen bij morele groei -2
Morele groei vanuit het kind zelf -2-
Hilde van Rossen
Filosoferen doe je zo
Filosoferen doe je zo - Leidraad voor de basisschool
Arja Kerpel
Gevoelig hoogbegaafd
Gevoelig hoogbegaafd - hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Arja Kerpel
Leven met intensiteit
Leven met intensiteit - De gevoeligheid van begaafden
Arja Kerpel
Intelligentie Structuur Test
Intelligentie Structuur Test: kritische beschouwing van deze IQ test
Lisanne van Nijnatten


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
redactie
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Intern begeleiders passend onderwijs hoogbegaafde
Wat is de rol van Intern begeleiders bij het bieden van extra ondersteuning?
Didactiek en werkvormen die hoogbegaafden stimuleren
Hoogbegaafden: hoe geef je hen wat ze nodig hebben?
Wat is goede leerkrachtbegeleiding voor hoogbegaafden?
Hoe begeleid je (hoog)begaafde leerlingen?
Het belang van vroegsignalering bij ontwikkelingsvoorsprong
Hoe belangrijk is het vroeg signaleren van een ontwikkelingsvoorsprong?
Metafoor leerkuil proces leren leerlingen uitleggen
Is de metafoor van de leerkuil bruikbaar?
Betrouwbaarheid van intelligentietests bij vluchtelingenkinderen
Hoe neem je een betrouwbare intelligentietest af bij vluchtelingenkinderen?
Verdiepingsopdrachten voor goede spellers in bovenbouw bo
Wat zijn effectieve verdiepingsopdrachten voor goede spellers?
Eisen van EDI voor het leren van hoogbegaafden
Werkt Expliciete Directe Instructie (EDI) ook bij hoogbegaafden?
Stimulansen voor het effectief kennisdelen in professionele netwerken
Hoe stimuleer je actief kennisdeling?
Criteria voor keuze van een middelbare school
Hoe kies je een middelbare school?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
[extra-breed-algemeen-kolom2]



emotionele intelligentie
hoogbegaafdheid
hoogsensitiviteit
iq-test
mindset
natuurlijk leren

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest