De professionele leergemeenschap

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). De professionele leergemeenschap.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/professioneel-leraar.php

>> Het boek Professionele leergemeenschap direct bestellen.

De professionele leergemeenschap is een veelbelovend concept bij schoolverbeteringen. Hierdoor kun je het leren van de leerlingen verbeteren en als school een professionaliseringsslag maken.

Maar… hoe ziet zo’n leergemeenschap eruit? Myriam Lieskamp werkt dit concept uit in het boek De professionele leergemeenschap in het onderwijs

Inhoud

Het boek is als volgt opgebouwd:

  • H1. Theorie over de professionele leergemeenschap.
  • H2. Het leren van leraren en leerlingen.
  • H3. Negen bouwstenen van een professionele leergemeenschap.
  • H4. De rol van de schoolleider.
  • H5. De rol van de leraar.
  • H6. De rol van de ouders.
  • H7. De focus op het leren van leerlingen.
  • H8. Concrete manieren om te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap.

Kenmerken

Een kant-en-klaar model voor een professionele leergemeenschap bestaat niet. Maar er zijn wel een aantal kernelementen:

  • Een professionele cultuur, die zich richt op gedeelde normen en waarden. De focus ligt op het leren van de kinderen.
  • Het leiderschap is gericht op het begeleiden, ondersteunen en faciliteren van samen leren.
  • De organisatiestructuur maakt samen leren mogelijk. Er zijn werkgewoontes ontwikkeld die samenwerkend leren bevorderen en die ruimte bieden om elkaar te ondersteunen.
  • Er is een informatiesysteem met de focus op het leren van leerlingen en het verbeteren van de resultaten.
  • Er is ondersteunend human resource beleid met de focus op samen ontwikkelen. Kernwoorden hierbij zijn: motivatie, betrokkenheid, toewijding en werkplezier. 

H1. De theorie

Een effectieve school – wie wil dat nu niet? Er is veel onderzoek gedaan naar het efficiënt realiseren van hoge resultaten. Enkele benaderingen zijn:

  • Opbrengstgericht werken. Dat wil zeggen dat scholen systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de leerlingprestaties. Marzano en Hattie komen hierbij aan de orde.
  • Continuous improvement. Hierbij ligt de focus op het analyseren van data, het reflecteren, onderzoeken, begrijpen, delen en presenteren van resultaten in samenwerkende teams. 
  • Handelingsgericht werken. HGW wil het onderwijs zo optimaal mogelijk laten aansluiten bij de onderwijsbehoeften van de kinderen.
  • Lerende scholen. Peter Senge beschrijft de lerende school als een ontmoetingsplaats waar mensen kunnen leren en individueel en samen op zoek zijn naar manieren om hun eigen mogelijkheden te verbreden en te vergroten. De vijf leerdisciplines (zie onderaan de pagina) kunnen hierbij helpen.

Uit deze benaderingen kun je een aantal gemeenschappelijke kenmerken benoemen. Vermeulen noemt:

  • Van werkorientatie naar oriëntatie op leren.
  • Van werkafspraken naar gezamenlijke leerdoelen.
  • Van werkroutine naar meerdere leervormen en leerbronnen.
  • Van een gesloten gemeenschap naar een open cultuur met respect, gelijkwaardigheid en vertrouwen.
  • Van papieren document naar visieontwikkeling.
  • Aanjagers voor continu leren.
  • Tijd en ruimte voor dialoog en interactie.
  • Leiderschap.

H2. Samen leren

Dit hoofdstuk behandelt o.a. vier belangrijke leeractiviteiten in een school:

  • Reflecteren op de eigen lespraktijk.
  • Feedback vragen. Feed-up, feedback en feedforward. 
  • Innovatief gedrag. Nieuwe ideeën bedenken, promoten en implementeren. 
  • Kennis delen.

Deze leeractiviteiten kunnen belemmerd worden door leerblokkades. Bijvoorbeeld:

  • Individuele belemmeringen.
  • Psychologische belemmeringen.
  • Culturele belemmeringen.
  • Leerblokkades door de organisatie.
  • Leerblokkades door wet- en regelgeving.

H3. Bouwstenen van een professionele leergemeenschap

Dit hoofdstuk gaat over de negen bouwstenen van een professionele leergemeenschap. Deze bouwstenen kunnen allemaal hun steentje bijdragen aan het ontwikkelen naar een professionele leergemeenschap. Ze staan in willekeurige volgorde, maar ze zijn met elkaar verbonden. Net als een fundering. 

De negen bouwstenen zijn:

  • Bouwsteen 1: Gemeenschappelijke visie.
  • Bouwsteen 2: Een ondersteunende leerstructuur.
  • Bouwsteen 3: Een open en veilige leercultuur.
  • Bouwsteen 4: Ondersteunend leiderschap.
  • Bouwsteen 5: Een rijke leeromgeving.
  • Bouwsteen 6: Samenwerking.
  • Bouwsteen 7: Een onderzoekende, reflectieve houding.
  • Bouwsteen 8: Het leren van leerlingen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
  • Bouwsteen 9: Een uitdagend, haalbaar en gedegen leerprogramma.

H4. De rol van de schoolleider

Een schoolleider heeft een ongelooflijk belangrijke rol bij het ontwikkelen naar een professionele leergemeenschap. Hij verbindt, ondersteunt, geeft richting en bewaakt het proces. De rol van de schoolleider wordt behandeld aan de hand van de zeven domeinen van effectief leiderschap.

H5. De rol van de leraar

Een onderzoekende, reflecterende houding, samenwerken: het komt allemaal aan bod als het gaat over de rol van de leraar. In het boek staan ook vijf prestatie-indicatoren, waaraan je jezelf kunt toetsen:

  • Ik maak een continu proces door, waarin ik steeds nieuwe kennis construeer en nieuwe vaardigheden aanleer.
  • Ik kom steeds tot nieuwe inzichten, andere opvattingen en attitudes / gedrag.
  • Ik heb daar een actieve rol in en neem initiatieven om te leren.
  • Ik laat zien dat ik zelf verantwoordelijk ben voor mijn eigen ontwikkeling en professionalisering.
  • Ik zorg ervoor dat ik ruimte krijg van mijn leidinggevende en – als het nodig is – eis ik die ruimte zelf op.

In De professionele leergemeenschap komt diverse keren het boek Visible learning for teachers van John Hattie aan de orde. Dit boek is in het Nederlands vertaald met als titel Leren zichtbaar maken. (zie onderaan).

H6. De rol van de ouders

In dit hoofdstuk gaat het uitgebreid over educatief partnerschap. Dat wil zeggen dat de leerkracht inbreng heeft als onderwijsprofessional en de ouder als ervaringsdeskundige. Enkele tips om betere leerresultaten te behalen samen met ouders:

  • Formuleer ambities m.b.t. educatief partnerschap.
  • Leg huisbezoeken af en organiseer kennismakingsgesprekken.
  • Biedt ouders inzicht in de lessen.
  • Stimuleer effectief onderwijsondersteunend gedrag van ouders.

H7. De focus op het leren van leerlingen

Bij het leren van de kinderen speelt hun eigen overtuiging over leren een grote rol. Deze overtuiging heet ook wel je mindset. De Amerikaanse psychologe Carol Dweck onderscheidt twee soorten: de growth mindset en de fixed mindset.

Bij een growth mindset willen de kinderen leren, ze nemen uitdaging aan en houden vol bij tegenslag. Bij een fixed mindset vermijden ze uitdaging, geven ze snel op en zien ze het succes van anderen als een bedreiging. Als leerlingen zich bewust zijn van hun mindset en hieraan gaan werken, kan dat grote invloed hebben op de motivatie en de resultaten.

Dit hoofdstuk gaat ook over breinleren. Breinleren staat volop in de belangstelling. Drie principes zijn:

  • Leren als goed nabuurschap tussen cellen. Zoveel mogelijk contact tussen de cellen.
  • Leren van geitenpaadjes naar snelwegen in het brein. Door herhaling, herhaling, herhaling.
  • Leren als goed plakkend klittenband. Verschillende haakjes zorgen ervoor dat het geleerde makkelijk weer boven komt.

Om breinleren te stimuleren, moeten de volgende zes onderdelen in elke les aanwezig zijn:

  • Herhaling. Door het onderwerp op een gevarieerde manier steeds weer aan de orde te stellen.
  • Emotie. Leren gaat beter als er emotie bij komt, zoals nieuwsgierigheid, uitdaging, spanning, onderzoek en positieve feedback.
  • Creatie. Informatie ordenen door relaties leggen, mindmaps maken of presenteren.
  • Focus. Het waarom, de relevantie en het resultaat.
  • Aansluiten bij belevingswereld en voorkennis.
  • Zintuiglijk rijk.

Het laatste hoofdstuk bevat concrete manieren om te ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap. Het boek sluit af met een lijst van interessante websites.

Tot slot

De professionele leergemeenschap is een aanrader voor ieder die een steentje wil bijdragen aan het ontwikkelen tot een professionele leergemeenschap.

Het is een verdienste van de auteur dat zij kernpunten van John Hattie, Robert Marzano, Peter Senge en anderen samengevat weergeeft. Het is natuurlijk het mooiste als leerkrachten de boeken van deze auteurs zelf lezen, maar in de praktijk zie je dat veel leraren daar door tijdgebrek niet aan toekomen. In zo'n geval blijf je door het lezen van De professionele leergemeenschap toch op de hoogte van de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van professionalisering in het onderwijs. 

Als je puur naar kwantiteit kijkt, denk je misschien dat je weinig waar voor je geld krijgt. Maar gelukkig gaat het om kwaliteit. En wat dat betreft is dit boekje het geld zeker waard. 

Bestellen

N.a.v. Myriam Lieskamp, De professionele leergemeenschap, ISBN 978 9491 806 131, 132 blz., € 32, 50, Uitgeverij Pica. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2014). De professionele leergemeenschap.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/professioneel-leraar.php

Gerelateerd

Visieversneller ICT
Visieversneller ICT
In één middag de onderwijskundige ICT-visie duidelijk
Timpaan Onderwijs 
Educatief Leiderschap
Educatief Leiderschap
Schoolleidersregister
Bazalt | HCO | RPCZ 
Van Excellente leraar naar Teacher Leader
Van Excellente leraar naar Teacher Leader

OnderwijsAdvies 
Professionele ontwikkeling van docenten
Professionele ontwikkeling van docenten
Een professionele leercultuur, intervisie en praktijkgericht onderzoek op school
Medilex Onderwijs 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Duurzame schoolontwikkeling
Duurzame schoolontwikkeling: werken aan het schoolplan in een lerende organisatie
Jan Jutten
Professionalisering
De leraar die zichzelf ontwikkelt of zelfprofessionalisering
Luc Stevens
Professional in de spiegel 2
Professional in de spiegel - werkwijze
Hanne Touw
Deel 4: lessonstudy
Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 4: lessonstudy
Harm Klifman
Leidinggeven autonomie
Leidinggeven vanuit angst of vanuit autonomie. Wat kun jij bijdragen?
Henk Galenkamp
Professionele vrijheid
Professionele vrijheid in het onderwijs
Machiel Karels
Leerkracht centrale factor
Leerkracht, grijp uw vak!
Albert de Boer
Intern begeleider
De positie van leerkrachten in passend onderwijs
Albert de Boer
Schoolinterieur
Interieur en identiteit
René Leverink
Tweetalig communiceren
Tweetalig communiceren in een lerende school
Jan Jutten
Blended learning
Grenzen verleggen met blended learning
Sylvia Peters
UUU werkmodel
Leren van docenten: een methodiek voor professionele ontwikkeling
Robert-jan Simons
Duo-collega
Duo-partner? Teach your talent!
Angela Kouwenhoven
Meedenken aan onderwijskwaliteit
Meer zeggenschap over onderwijskwaliteit vanuit praktijk gevraagd
Annemieke Top
OGW en samenwerking
Samenwerking bevordert opbrengstgericht werken
Annemieke Top
Leren samen leren
De meerwaarde van professionele leergemeenschappen en lerende netwerken
Naomi Mertens
Pedagogisch leiderschap
Pedagogische tact - Het pedagogisch antwoord op ontkoppelingen
Marcel van Herpen
Mindset bij rekenen
Groeien in de getallenwereld - over belang growth mindset bij rekenen
Dolf Janson
Onderzoekend leren - Nieuwsgierige leraren
Onderzoekend leren als schoolcultuur
Dolf Janson
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel
Mindset
Mindset, de weg naar een succesvol leven
Arja Kerpel
Professioneel leren
Heeft nascholing zin? Tien principes voor succesvolle professionalisering
Korstiaan Karels
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Staat van de leraar
De Staat van de Leraar
Marjolein Zwik
Teamontwikkeling
Werken aan team dé uitdaging schooldirecteur
Alex de Bruijn










Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Factoren die invloed hebben op professioneel oordelen
Wat heeft invloed op het professioneel oordelen en handelen van leraren?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Hoe faciliteer je een leergemeenschap?
Hoe faciliteer je succesvol een leergemeenschap?
Functiemix en salaris
Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniv...
kwaliteitsbeleid en lerend vermogen
Welke relatie is er tussen kwaliteitsbeleid en lerend vermogen?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Academische pabo
Vergelijking academisch en regulier opgeleide leraren basisonderwijs
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Differentiatie handelingsrepertoire
Maatwerk door differentiatie handelingsrepertoire docenten
Opleiden in de school
Effecten van het opleiden in de school
Interactieve wiskundelessen
Professionalisering binnen leergemeenschappen voor talige ondersteuning in interactieve reken-wiskundelessen
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Opbrengstgericht werken
Opbrengstgericht werken: van beleidsspeerpunt tot de uitvoering in de groep
Selectie aan poort lerarenopleidingen
Selectie aan de poort bij lerarenopleidingen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Professionele leergemeenschap



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.