Algemeen
Roos van Leary -1- Roos van Leary -2- Professionele vrijheid Verantwoordelijkheid nemen Aandacht in leerproces Autonomie leraren Bekwaamheidseisen PO Bekwaamheidseisen VHO Bekwaamheidseisen VO Leraar, een rijk beroep Factoren die invloed hebben op professioneel oordelen Gerichte feedback Getting things done Je hoofd leeg maken Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties Interpersoonlijke identiteit Leraarschap waarderen Leraren hebben meer vakantie Mindset Observeren Onderzoekende leraar Leerkrachtgedrag Selectie aan poort lerarenopleidingen Zelfvertrouwen leerkracht Verantwoordelijkheid leren Werk van de leraar Ontspannen lesgeven tips
Communicatie
Startgesprekken na de zomer Vanzelfsprekende relatie
LVS
Nadruk basisvaardigheden po
Ouders
Communicatie met ouders Leraren en ouderbetrokkenheid
Collegiale visitatie
Deel 1: leren van elkaar Deel 2: consultatie Deel 3: intervisie Deel 4: lessonstudy
Klassenmanagement
Relatie inzetten
Professionalisering
Academisch docent po/vo Begeleiding startende leraren VO Competentiemanagement Staat van de leraar Effectief leiderschap UUU werkmodel Opleiden in de school Professionele ontwikkeling Zelfbeoordeling leraren LeerKRACHT initiatief Intern begeleider Expertise leraren pop Gedrag leraren pop Identiteit leraren pop Kennis leraren pop Begeleiden reflectie pop Kwaliteit opleiding Leerkracht centrale factor Leraren leren als gelijken Het lerarenregister Randstad OnderwijsBewijs Geloof eigen kunnen leraren Meedenken aan onderwijskwaliteit Persoonlijk meesterschap Lerende netwerken Persoonlijke effectiviteit Persoonlijkheidstesten Leren samen leren Professional in de spiegel 1 Professional in de spiegel 2 Professionaliteit lerarenopleiders Professionele leergemeenschap Professioneel leren Professioneel vermogen Professionele ontwikkeling leraren Leraren basisscholen Leraren middelbaar beroepsonderwijs Programma LeerKracht Regioleren SBL competenties BAO SBL competenties VO SBL competenties VO MBO Academische pabo Professionele ruimte
Onderwijskwaliteit
Cesuur Maatwerk en vakmanschap Mogelijkheden flexibalisering lerararenopleiding Toegevoegde waarde
Leren
Klassenmanagement Onderzoekend leren rol docent Startende leerkracht Scaffoldingstechnieken
Samenwerken
Motivatie Orde en grenzen Co-teaching Duo-collega Ga tot de mier! Luistergedrag Tweetalig communiceren Macht of gezag Professionaliseren samenwerken po Communicatie in school Teamcommunicatie Teamleren Verantwoordelijkheid geven
Motivatie
Motivatie vmbo
Schoolontwikkeling
Professionele leergemeenschap
Beroepsonderwijs
Competenties docent beroepsonderwijs Professionele ontwikkeling docenten ROC Competentiegericht beroepsonderwijs
Problemen
Werkdruk werkgelegenheid 40-urige werkweek Leraren pesten leraren Emotionele processen leraren Meester Mark -1- Meester Mark -2- Regeldruk en administratie Werkdruk verlagen Werkdruk bespreken Werkdruk normjaartaak Werkdruk tips
VO en MBO
Professionele ontwikkeling docenten Ontwikkeling leraren mbo
Brede professionele basis
Werkdruk werkplezier
Passend onderwijs
Hulpstructuur rond leraar Differentiatie handelingsrepertoire Passende professionalisering Pedagogisch didactisch handelen
Arbeidsvoorwaarden
Werkdruk en administratie
ICT
Weinig ICT-gebruik Invloed digitale leeromgevingen op leraren Kenmerken professionalisering ict-competenties leraren

 

De Staat van de Leraar: professionele emancipatie!

Marjolein Zwik

Leerkracht basisonderwijs en Master SEN bij Unicoz onderwijsgroep

  

  Geplaatst op 1 juni 2015

Zwik, M. (2015) De Staat van de Leraar.
Geraadpleegd op 19-09-2017,
van https://wij-leren.nl/de-staat-van-de-leraar.php

De Staat van het Onderwijs verschijnt al plichtsgetrouw en nauwgezet sinds 1817. Machiel Karels berichtte hier vorige maand over.

Op het Onderwijscongres, gehouden op 15 april 2015, werd niet alleen deze Staat van het Onderwijs aan de minister overhandigd.

Er was een ander memorabel moment: de eerste Staat van de Leraar vond zijn weg naar de minister en staatssecretaris.

De redactie van deze Staat – een eigen onderwijsverslag voor en door leraren in het basis- en voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs - noemt het in alle bescheidenheid een mijlpaal in de emancipatie van deze veel geobserveerde en bediscussieerde, maar tot voor kort maar weinig mondige beroepsgroep.

De centrale vraag die de redactie zich heeft gesteld bij het tot stand komen is: hoe ervaren leraren anno 2015 hun werk en hoe past die ervaring bij alle nieuwe en oude verwachtingen die aan dat werk worden gesteld? Belangrijke thema’s in de Staat van de Leraar zijn:

  • de leraar in school en samenleving;
  • werkbeleving;
  • de staat van de beginnende leraar;
  • professionalisering en professionele ontwikkeling; 
  • de toekomst van de leraar.

Om gegevens uit het werkveld te verzamelen is een survey uitgezet en zijn een aantal leraren persoonlijk geïnterviewd. Daarnaast heeft men gebruik gemaakt van bestaande nationale en internationale onderzoeken.

Foto: uitreiking van de Staat van de Leraar

Samenvatting

De Leraar in school en samenleving

Het beroep van leraar wordt over het algemeen gezien als:

  • veelzijdig;
  • kennisintensief;
  • veeleisend beroep.

De leraar heeft een centrale positie in een maatschappelijk veld dat iedereen van dichtbij kent óf denkt te kennen, en dat politiek beladen is. Nog steeds ervaren leraren

‘dat er mensen in hun omgeving zijn die denken dat ze duizend keer per jaar vakantie hebben, zonder in te zien wat het vak inhoudt.’

De beroepsgroep zelf geeft aan meer autonomie te willen en begint zich bottom-up te organiseren. We moeten er voor waken dat deze spontane organisaties niet top-down worden overgenomen, waardoor het lijkt dat de onderwijsvisie van de bewindslieden samenvalt met die van het werkveld.

Uit de enquête kwam duidelijk naar voren dat er een grote discrepantie is tussen het ideaalbeeld en de dagelijkse praktijk. Zo voelen de schoolteams zich idealiter eigenaar van de koers van de school (91%), maar is de dagelijkse praktijk weerbarstiger (21,2%). Een minder groot verschil, maar zeker relevant, is of leraren beschikken over autonomie. Dat wordt bij 40,2% gevoeld, maar is voor 87,6% het ideaalbeeld.

Werkbeleving

Uit het voorafgaande bleek dat leraren zich niet werkelijk autonoom voelen in de uitoefening van hun vak. Ondanks dat beleven leraren wel veel plezier en voldoening aan hun werk. Helaas is het ziekteverzuim desondanks relatief hoog en dit lijkt deels veroorzaakt door de hoge werkdruk. Hoewel het werk (1659 uur) verdeeld is over minder werkweken dan bij ambtenaren, is er in de normjaartaak ruimte ingepland dit te verdelen: in voor- en nabereiding en andere taken.

Echter, er wordt op gewezen dat de kernactiviteiten niet of nauwelijks passen in de normjaartaak.Ook is niet zichtbaar dat er werkzaamheden in de schoolvakanties worden verricht die niet plaats en tijdgebonden zijn. Andere oorzaken van werkdruk die veel genoemd worden zijn het toenemend aantal (administratieve) taken, het vormgeven aan onderwijsvernieuwingen zonder dat daar tijd voor wordt ingepland in de normjaartaak, en de toenemende druk die (externe) kwaliteitseisen met zich meebrengen.

Eerder hebben we al gezien dat deze externe kwaliteitseisen leiden tot ‘teaching to the test’ en een afrekencultuur bewerkstelligd. Hoewel de wetgever minder toetsen voorschrijft dan veelal gedacht wordt, wordt de ruimte die de wetgever geeft, vaak ingenomen door schoolbesturen. Deze besturen schrijven veelal wél weer een bepaald aantal toetsen voor om de kwaliteit van het onderwijs in de scholen goed te kunnen monitoren.

Dit is vervolgens ingegeven door het risicogerichte toezichtskader dat in 2008 is ingezet door de wetgever. Indirect lijkt de wetgever dus toch de drijvende kracht achter de toetsdruk. Minister Bussemaker constateerde zelf bij de uitreiking van de Staat van de Leraar dat ze een zekere ‘angst’ proefde bij de beroepsgroep waardoor de werkbeleving en de professionele vrijheid in het geding is: de toetscultuur is veelal toch leidend.

De Staat van de beginnende Leraar

In de Staat van de Leraar is een apart hoofdstuk geweid aan de beginnende leraar. De eerste vijf jaar in de loopbaan van leraren wordt wel de inductiefase genoemd. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat beginnende leraren te weinig begeleiding krijgen (50%), terwijl zij dat wel wensen (91%).

  • Belangrijk bij het begeleiden van startende leraren is dat deze begeleiding gegeven wordt door een: onafhankelijke;
  • ervaren onderwijsprofessional;
  • die niet verantwoordelijk is voor de beoordeling in een gesprekkencyclus.

Jonge leraren zouden zich dan minder kwetsbaar op dúrven of kúnnen stellen, omdat deze persoon hen tevens beoordeeld. Een goed opgezette structuur van begeleiding is belangrijk om getalenteerde jonge mensen die hierdoor voortijdig af zouden haken te behouden, juist nu er de komende jaren veel nieuwe docenten nodig lijken.

Professionalisering en professionele ontwikkeling

In een periode dat de beroepsgroep een appèl doet op meer autonomie, is het niet verwonderlijk dat professionalisering hoog op de agenda staat.

  • Wetgever;
  • bestuurders;
  • schoolleiders;
  • de maatschappij;
  • de leerlingen;
  • maar zeker ook de leraren zelf willen goed geschoold voor de klas staan en ‘bij’ blijven op hun vakgebied.

Maar ook hierin wil de leraar zelf zijn keuzes maken.

Net als leerlingen hebben docenten ook ‘ individuele onderwijsbehoeften’, die niet altijd stroken met de ‘opgelegde’ teamscholingen.

In het VO en sinds de nieuwe CAO-PO ook in het PO is dat duidelijker vastgelegd door persoonlijke budgetten te reserveren. Helaas speelt niet alleen gebrek aan tijd nog steeds een rol, ook de ontoegankelijkheid van publicaties.

Er is hier wel beweging te zien:

  • Blogcollectief Onderzoek Onderwijs;
  • NIVOZ;
  • Leraar24;
  • en Wij-leren, 

maken vakliteratuur makkelijker toegankelijk en binnen handbereik.

In de Staat van de Leraar wordt ook gepleit voor de erkenning van informele professionalisering. Als leraar verander je je onderwijs en jezelf onder meer door gesprekken die je met je collega’s voert, door hen te observeren, door alleen of samen nieuwe dingen uit te proberen.  Deze professionalisering (professionele leergemeenschappen) is veelal zelf georganiseerd, informeel en niet altijd duidelijk geagendeerd.

Daarvoor is professionele ruimte nodig die staat of valt met wederzijds vertrouwen: tussen leraren en schoolleiding, tussen scholen en onderwijsbestuurders en tussen scholen onderling. Door data driven en kwaliteitscontrolesystemen staat dit vertrouwen onder druk. De Angelsaksische nadruk op prestaties, op meten, verantwoorden en afrekenen staat het samenwerken aan beter onderwijs in de weg.

Meer ruimte dus voor het Rijnlandse denkmodel dat gebaseerd is op het vertrouwen in de mensen die het eigenlijke werk doen: de leraren.

De Leraar van de toekomst

De toekomst is ongewis. Momenteel zijn er brede discussies gaande over het onderwijs van de toekomst. Het onderwijs lijkt trendgevoelig en het is aan de beroepsgroep om de kaders te bewaken.  Het debat over curricula raakt het fundament van het onderwijs. Blijven we de ingeslagen weg volgen van marktgericht (neo-liberaal) onderwijs of zijn we in de eerste plaats bezig met burgerschap, of juist met Bildung?

Duidelijk is dat leraren een duidelijke stem willen hebben in het debat over het ‘onderwijs van 2032’ en zich als beroepsgroep sterk moeten maken tegenover de druk van de overheid om het onderwijs te gebruiken als middel om onderdanen aan te passen aan de behoeften van de economie van de 21e eeuw.

Conclusie

"De Staat van de Leraar kan samengevat worden in één woord: emancipatie".

Het Onderwijscongres maakte duidelijk, ook in de themasessies die in de middag plaatsvonden, dat de beroepsgroep zijn eigen emancipatie ter hand wil nemen. Men wil dat de verantwoordelijkheid en de zeggenschap over het onderwijs bij die mensen ligt die kennis van zaken hebben, omdat zij het ook uitvoeren.

De overheid wil hoog/hoger opgeleide onderwijsprofessionals, maar moet ze ook op die manier aanspreken.

Van hoogopgeleide professionals kun je onmogelijk verwachten dat ze aan de leiband lopen en slechts beperkt mogen meedenken, maar vooral moeten uitvoeren. Als leraren inderdaad ‘niet meer de arbeiders, maar de ingenieurs van het onderwijs zijn’valt er wel wat waar te maken. Een boeiende ontwikkeling en een grote ambitie!

https://www.onderwijscooperatie.nl/slides/staat-van-de-leraar/

Zwik, M. (2015) De Staat van de Leraar.
Geraadpleegd op 19-09-2017,
van https://wij-leren.nl/de-staat-van-de-leraar.php

Gerelateerd

Overtuigend leiderschap
Overtuigend leiderschap
Werken aan uw persoonlijke overtuigingskracht
Medilex Onderwijs 
Herregistratie door informeel leren
Herregistratie door informeel leren
Je eigen praktijk verbeteren čn herregistreren schoolleidersregister
De lerende school 
Je eerste jaar
Je eerste jaar
met een goed doordachte voorbereiding het jaar beginnen
Bazalt | HCO | RPCZ 
Professionele vrijheid
Professionele vrijheid in het onderwijs
Machiel Karels
Regeldruk en administratie
Regeldruk en administratie: 5 vragen
Machiel Karels
Onderwijsverslag 2013-2014
Onderwijsverslag 2013/2014: cruciale rol schoolleider
Machiel Karels
Onderwijsverslag 2012/2013
Onderwijsverslag 2012 / 2013: focus op de leerling
Machiel Karels
Nederlands onderwijsstelsel
Het Nederlandse onderwijsstelsel - basisschool - ontwikkelingen
Arja Kerpel
Meedenken aan onderwijskwaliteit
Meer zeggenschap over onderwijskwaliteit vanuit praktijk gevraagd
Annemieke Top
Autonomie leraren
Autonomie van leraren stimuleren verhoogt prestaties van scholen
Annemieke Top
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Werk van de leraar
De leraar en de hartchirurg
Jan Jutten
Leerkracht centrale factor
Leerkracht, grijp uw vak!
Albert de Boer
40-urige werkweek
De 40-urige werkweek: lust of last?
Marjolein Zwik
Top down denken
Top-down denken in onderwijs en opvoeding
Lisanne van Nijnatten
UUU werkmodel
Leren van docenten: een methodiek voor professionele ontwikkeling
Robert-jan Simons
Startende leerkracht
De startende leerkracht
Angela Kouwenhoven
Professionele leergemeenschap
De professionele leergemeenschap
Arja Kerpel
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels
Werkdruk normjaartaak
Flipping de normjaartaak: werkdruk in het onderwijs ontrafeld
Marjolein Zwik
Nationaal curriculum
De vorming van een nationaal curriculum: #onderwijs2032
Marjolein Zwik
Leiderschap tonen
Toon leiderschap door de kantjes te markeren, dan lopen we ze er niet af.
Alex de Bruijn
Onderwijssysteem en creativiteit
Blijven kleuren!
Rijk van Ommeren
Overdenkingen Schnabel I
Enkele overdenkingen bij Schnabel I #onderwijs2032
Marjolein Zwik
Onderwijs2032 professionalisering
Onderwijs2032 als nadere professionalisering
Dick van der Wateren

Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Academische pabo
Vergelijking academisch en regulier opgeleide leraren basisonderwijs
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Differentiatie handelingsrepertoire
Maatwerk door differentiatie handelingsrepertoire docenten
Opleiden in de school
Effecten van het opleiden in de school
Schrijfonderwijs basisschool
Beter schrijfonderwijs op de basisschool
Interactieve wiskundelessen
Professionalisering binnen leergemeenschappen voor talige ondersteuning in interactieve reken-wiskundelessen
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Selectie aan poort lerarenopleidingen
Selectie aan de poort bij lerarenopleidingen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Kennisrotonde - stel je vraag

Wandelen voor water

Kwink op school

Leerlingen met dyslexie

Academica Business College

Veilig vuurwerk

Staat van de leraar



Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.