Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs

Helèn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2015

Jong, H. de (2015) Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/persoonlijke-effectiviteit-in-het-basisonderwijs.php

>> Het boek Persoonlijke effectiviteit direct bestellen.

Haal meer energie uit je werk op school

Leerkrachten die groeien als professional (blijven) werken met hart en ziel. Ze zijn in staat zichzelf als mens te ontplooien en het hoofd te bieden aan alles wat er op hen afkomt. Dat is het ideaal waar Martian Slagter naar streeft met haar nieuwe boek ‘Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs’. Lees wat je nodig hebt om energie uit je werk te krijgen en op een prettige manier voor de groep te staan. Het gaat over gedrag en effectieve communicatie. Dat wat goed is voor jezelf koppelen aan dat wat goed voelt voor de ander.

Vier gouden uitgangspunten

  • Respectvolle opstelling. Het gaat niet over goed of fout; je bent wie je bent en dat is prima.
  • Positieve invalshoek. Het boek gaat altijd uit van de mogelijkheden en focust niet op de onmogelijkheden.
  • Concrete voorbeelden. Het gaat uiteindelijk om begrijpelijke taal van alledag.
  • Keuzemogelijkheid. Er zijn altijd meerdere opties. Een heel groot gedeelte van het gedragsrepertoire waaruit je kunt kiezen heb je al tot je beschikking.

Hoofdstuk 1 Met hart en ziel aan het werk

Dit hoofdstuk gaat over de bepalende factoren waarom jij graag in het onderwijs werkt.

Welk contact je ook hebt, met ouders, collega’s of kinderen, je raakt elkaar. Om met hart en ziel te kunnen werken op school moeten je verbale en non-verbale gedragingen kloppen met elkaar.

  • Wees eerlijk en open over je bedoelingen.
  • Als je het niet uitspreekt blijven je overtuigingen verborgen. 
  • Gevoelens kunnen gekwetst worden als de ander niet gewenst reageert.
  • Geef geen verborgen boodschappen mee.

Zelfreflectie leert je om je hiervan bewust te zijn. Het vraagt moed om onder ogen te zien dat bepaalde reactiepatronen niet effectief zijn. Het vraagt ook moed om het te veranderen maar je investeert wel in persoonlijke groei.

Hoofdstuk 2 Zelfbewust en met zelfvertrouwen communiceren

Dit hoofdstuk gaat over de concrete stappen die je kunt zetten om weer/meer energie uit je samenwerking met collega’s, leerlingen en ouders te halen.

Functional Fluency-model

Afb. 1 Functional Fluency-model

Inzicht in bewust zijn wordt gegeven met het Functional Fluency-model van Susannah Temple, afb. 1. Je ziet vier groepen van gouden gedragingen:

  • structuurbiedend gedrag;
  • zorgend gedrag;
  • samenwerkend gedrag;
  • spontaan gedrag.

Als we te veel structuur bieden kan dat dominant worden. Als we overdreven zorgen, wordt het pamperend. Samenwerken kan ook doorschieten in te volgzaam zijn of weerstand  bieden. En ben je ongecontroleerd spontaan dan kan dat heel onvolwassen overkomen. Het inzetten van Bewust Zijn levert meer autonomie in handelen op, waardoor je professioneel kunt groeien.

Een voorbeeld

Aniek staat in groep 7/8. Het is vrijdag, 10 voor 12, bijna tijd. Groep 8 is in het computerlokaal aan het werk met een rekenopdracht. Groep 7 heeft net de vaderdagcadeautjes afgemaakt.

Het is de bedoeling dat deze met diverse materialen gemaakte boekenlegger gelamineerd wordt. Aniek wil dit nog even doen voordat de bel gaat. Af is maar af, dan kunnen de kinderen het vanmiddag inpakkken en mee naar huis nemen.

De leerlingen van groep 7 ruimen de knutselspullen op, althans, dat was de opdracht. Het verloopt nogal rommelig. Aniek werkt snel en de vellen gaan scheef door de lamineermachine heen. Haar eerste reactie is een uitroep van irritatie en boosheid en ze geeft de lamineermachine een klap.

Aniek laat onvolwassen gedrag zien: niet effectief, de leerlingen kijken verwonderd op.

Vervolgens zegt Aniek hardop tegen zichzelf: “Wat ben je toch ook een onhandige sufferd.” Ze denkt: had je het ook beter moeten voorbereiden en eerder moeten beginnen.

Hier schakelt ze over naar dominant gedrag: niet effectief, sommige leerlingen trekken zich terug, anderen schieten te hulp.

Aniek ademt diep is, zet het apparaat uit en gaat onderzoeken wat er mis is. Ze realiseert zich dat een aantal leerlingen met verschrikte ogen naar haar kijkt.  Ja, ik kan wel heel driftig worden, denkt ze, en dat is niet prettig.

Hier stapt Aniek weer in haar Bewust Zijn. Ze realiseert zich het mogelijke effect op anderen en kiest een effectieve  manier van doen.

“Zo jongens, dat was niet handig. Vanmiddag gaan we hier wel mee verder. Zijn jullie al klaar met opruimen? Oh fijn, er is al een hoop gebeurd. Als jullie dit nog netjes afmaken, dan haal ik groep 8 op en kunnen we naar huis.”

Met deze actie maakt Aniek gebruik van haar structuurbiedend gedrag. Ze biedt houvast, geeft opdrachten en doet dit op een rustige, duidelijke en respectvolle manier zoals dit van haar als leerkracht verwacht wordt.

 

Hoofstuk 3 Hoe je anderen voor je kunt winnen

De kracht van aandacht en erkenning: dat wat je aandacht geeft groeit.

Je kunt vanuit vier vensters naar jezelf, de ander en de situatie kijken:

  • Ik ben oké en jij ook;
  • ik ben oké en jij niet;
  • ik ben niet oké en jij ook niet;
  • ik ben niet oké en jij wel.

Alleen de positie van allebei oké is ‘gezond’ en ‘gelijkwaardig’. Als je vanuit andere vensters kijkt naar jezelf en de ander, dan gaat er ergens energie verloren.

Ken je het gevoel als iemand jou complimentjes geeft: ‘ja, nu is het wel genoeg, ik word er verlegen van’? Elk mens heeft zijn eigen basistemperatuur als het gaat om aandacht ontvangen: de thermostaat van de aandacht. Wat je ‘gewend’ bent in je kinderjaren bepaalt in grote mate hoe je thermostaat is afgesteld.

Een overdaad brengt je temperatuur uit balans. Deze kennis geeft inzicht in aandacht en erkenning. Dat wat veel aandacht oplevert, doen we vaker. Kinderen passen hun gedrag aan om zoveel mogelijk aandacht en erkenning te krijgen.

Hoofdstuk 4 Ben je een verliezer of een winnaar

Dit gaat over stroeve verhoudingen en hoe je weer voor een prettig contact kunt zorgen.

Heb je het idee dat wat je ook doet, jouw inspanning toch geen zin heeft? Heb je het gevoel dat je alleen voor de inspectie werkt en niet toekomt aan datgene wat jij belangrijk vindt? Er is dan een grote kans dat je in de ‘dramadriehoek’ beland bent.

De dramadriehoek

Afb. 2 De dramadriehoek

De hoofdrolspelers in de dramadriehoek, afb. 2 vertonen niet-effectief gedrag met uiteindelijk een slechte afloop voor henzelf en de ander.

  • Het zielige slachtoffer nodigt de redder in de ander uit om te reageren.
  • Het irritante slachtoffer haalt de aanklager in de ander naar boven.
  • De redder heeft een grote neiging anderen zaken ongevraagd uit handen te nemen.
  • De aanklager haalt de ander naar beneden, zet anderen voor zichzelf aan het werk en wijst ze graag op fouten.

De dramadriehoek is bij uitstek een spel van miskenning en daar ligt meteen de sleutel van de oplossing. In de winnaarsdriehoek zijn alleen maar winnaars in de zin van effectieve communicatie: respectvol, zelfbewust en oplossingsgericht.

  • Het slachtoffer leert vragen in plaats van klagen.
  • De redder zal effectief worden als hij leert een aanbod te doen.
  • De aanklager moet leren zijn grens beter te bewaken.

Hoofdstuk 5 Zelfbewust samenwerken, beter resultaat

Dit gaat over werkzame samenwerking die stroomt en energie oplevert.

Al heb je dan weinig invloed op de samenstelling van het team: erken de verschillen; investeer in de relatie! Je collega kan een andere werkstijl hebben of andere ideeën, hoe werk je samen met iemand die zo anders werkt? Inzicht in ‘werkstijlen’ geeft je handvatten om naar jezelf en de ander te kijken om de samenwerking te verbeteren en te versterken.

Dit zijn de verschillende werkstijlen met hun kwaliteiten.

  1. Maak voort: tempo en efficiency.
  2. Wees perfect: kwaliteitsgericht, secuur.
  3. Doe de ander een genoegen: zorgzaamheid, oog voor de ander.  
  4. Doe je best: initiatiefrijk en inspirerend.
  5. Wees sterk: toont moed, doet moeite.
  6. Wees de beste: prestatiegericht, daadkrachtig.

Als je doorschiet in je kwaliteiten kom je in het niet-effectieve gedeelte terecht. Elke werkstijl kan gelukkig ook weer uit die ‘krampsituaties’ komen zonder zichzelf te veroordelen.

Recensie

Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs is een werkboek. Je kunt het gebruiken als praktische leidraad bij lastige situaties die je tegenkomt in je werk. De herkenning is niet altijd een feest, de voorbeelden zijn realistisch en uit het leven gegrepen. Maar het boek wil je helpen om weer/meer energie te krijgen uit je werk.

Het geeft inzicht in de werkstijlen van jou en je collega’s. Het gaat er om dat je een manier vindt om dat wat goed is voor jezelf te koppelen aan dat wat goed voelt voor de ander. Als je de oefeningen uitvoert en stilstaat bij de reflecties dan zal de samenwerking met anderen soepeler verlopen.

Martian Slagter is trainer, coach en organisatieadviseur. Ze heeft gebruik gemaakt van het self-publishing platform ‘Maak je eigen onderwijsboek’.  Het boek wordt pas geprint nadat het is besteld, een groen concept dus!

Bestellen

Slagter, M. (2015) Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs, Leuker.nu,  ISBN 978 94 62542 11 2, 140 blz. € 29,95. Het boek is te bestellen via

Jong, H. de (2015) Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/persoonlijke-effectiviteit-in-het-basisonderwijs.php

Gerelateerd

Netwerk rekenen PO
Netwerk rekenen PO
Voor rekenspecialisten of rekencoördinatoren: up-to-date blijven, casussen bespreken
BCO Onderwijsadvies 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Rekenen in groep 3
Rekenen in groep 3
Werken aan een stevige rekenbasis
Medilex Onderwijs 
Management Drives
Management Drives
inzicht in gedeeld leiderschap en drijfveren
Timpaan Onderwijs 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap
Arja Kerpel
Roos van Leary -1-
Roos van Leary - uitleg - test - gebruik
Arja Kerpel
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Professionalisering
De leraar die zichzelf ontwikkelt of zelfprofessionalisering
Luc Stevens
Verantwoordelijkheid geven
Verantwoordelijkheid is geven en nemen. Maar wat als taken blijven liggen?
Henk Galenkamp
Teamleren
Teamleren in een lerende school: samen werken aan beter onderwijs
Jan Jutten
Ontspannen lesgeven tips
Werken in het onderwijs? Ja, graag!
Paul Filipiak
Luisteren bij leiderschap
Schoolleiders en hun team: (Her)waardering luisterfunctie
Harry van de Pol
Luistergedrag
Integratief luisteren - Heb je het luistergedrag van een coach?
Harry van de Pol
Tweetalig communiceren
Tweetalig communiceren in een lerende school
Jan Jutten
SBL competenties BAO
De SBL competenties leerkracht primair onderwijs
redactie
SBL competenties VO
SBL competenties onderwijs leraar vho
redactie
SBL competenties VO MBO
SBL competenties onderwijs leraar VO MBO
redactie
Competentiemanagement
Competentiemanagement in het onderwijs
Machiel Karels
Persoonlijkheidstesten
Persoonlijkheidstesten
Machiel Karels
Leraar, een rijk beroep
Leraar, een rijk beroep
redactie
Bekwaamheidseisen PO
De bekwaamheidseisen voor de leraar primair onderwijs (groepsleraar)
redactie
Bekwaamheidseisen VHO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voorbereidend hoger onderwijs
redactie
Bekwaamheidseisen VO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voortgezet onderwijs en de docent educatie en beroepsonderwijs
redactie
Roos van Leary -2-
Werken met de Roos van Leary - boek over communicatie in het team
Arja Kerpel
Meester Mark -1-
Meester Mark draait door - ten onder in het onderwijs
Arja Kerpel
Meester Mark -2-
Meester Mark vraagt door
Helèn de Jong
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Interactiewijzer
Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen
Helèn de Jong










Lerende netwerken
Hoe kan een regionaal netwerk positief bijdragen aan duurzame innovatie en kwaliteitsverbetering van het voortgezet onderwijs...
Duobanen
Wat is bekend over duobanen in het onderwijs?
effect van (terug)verwijzing op welbevinden lln
(Terug)verwijzing: wat doet switchen met een kind?
Professionele leergemeenschap
Wat is er bekend over de effectiviteit van samenwerking in netwerken van diverse actoren binnen het onderwijs?
Factoren die invloed hebben op professioneel oordelen
Wat heeft invloed op het professioneel oordelen en handelen van leraren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Theorie van Human Dynamics
Effect van onderwijs op basis van Human Dynamics-theorie
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Functiemix en salaris
Hoe hangt het loon en vooral de functiemix voor onderwijspersoneel in po en vo samen met carrièreperspectieven, opleidingsniv...
kwaliteitsbeleid en lerend vermogen
Welke relatie is er tussen kwaliteitsbeleid en lerend vermogen?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Professionele ruimte
Zeggenschap en professionele ontwikkeling van docenten in het voortgezet onderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Evaluatieonderzoek veranderaanpak leerKRACHT 2013-2014
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Motivatie verhogen TIME
Verbetering motivatie en studieloopbaan in het mbo met TIME – OnderwijsBewijs
Professionaliseren samenwerken po
Professionaliseren en samenwerken in het primair onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.