De Roos van Leary

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 16 november 2021

Interactiecirkel gedrag

Gedrag is te voorspellen. Na veel onderzoek ontdekte een team van Amerikaanse psychologen - waaronder Timothy Leary - dat bepaald gedrag een bepaalde reactie oproept. Dit laat zien dat de manier waarop mensen reageren in veel gevallen te voorspellen en te beïnvloeden is.

Wanneer je je bewust bent van je gedrag en wat dit oproept, kan je er dus ook bewust invloed op uitoefenen. Leraren hebben ook altijd voorkeurgedrag en roepen dus ook altijd specifiek gedrag bij leerlingen op. Sturend leraargedrag leidt bijvoorbeeld tot afhankelijk gedrag van leerlingen.

De Amerikaanse psycholoog Timothy Leary ontwikkelde samen met zijn team een interactiecirkel: de Roos van Leary. Het is een schematische weergave van verschillende gedragsmogelijkheden en het effect daarvan op anderen. De Roos van Leary geeft inzicht in je gedrag en wat dit oproept, zodat je bewust keuzes kunt maken in actie en reactie. Bij het sturen van gedrag kan je invloed uitoefenen op wat je zegt, maar ook op hoe je het zegt. De Roos van Leary gaat vooral over hoe je iets zegt.

Het nut van de Roos van Leary

De Roos van Leary is een handig hulpmiddel als de communicatie moeizaam verloopt of als bepaalde gedragspatronen ingesleten zijn. De Roos van Leary helpt bij het analyseren van iemands gedrag. Hierdoor kan je de ander beter begrijpen. Ook kan je inspelen op het gedrag van een ander. Het kan bijdragen aan een verbetering van de interactie tussen leraren en leerlingen, maar ook aan de communicatie in het team.

Zijn je leerlingen nogal volgzaam? De kans is groot dat dit een gevolg is van jouw sturende leraargedrag...
Botst het heel regelmatig met een collega? Kijk eens naar de Roos van Leary waar jullie zitten in de interactiecirkel...

Hoe werkt de Roos van Leary?

De Roos van Leary heeft het model van een windroos. De windroos is opgebouwd uit twee assen, die samen een kruis vormen. In de meest eenvoudige vorm is de Roos van Leary verdeeld in vier delen. Verderop komt de verdeling in acht stukken aan de orde.

Dit is een grafische weergave van de Roos van Leary:
 
Roos van Leary
 

Dominantie

De verticale as geeft de mate van dominantie aan. Dominant gedrag is boven. Gedrag dat nauwelijks of niet dominant is, is onder. De mate van dominantie roept een tegengestelde reactie op. Bijvoorbeeld: als iemand heel volgend is, neemt de ander een leidende rol op zich. En andersom. Dit heet ook wel complementair gedrag.

Relatie

De horizontale as geeft de mate van relatie aan. Rechts staan begrippen zoals: samen, wij, relatiegericht, samenwerking, sympathie en affectie. Links staan begrippen zoals: tegen, ik, taakgericht, autonomie, antipathie en afwijzing. De mate van relatie roept eenzelfde reactie op. Simpel gezegd: Als iemand samen-gedrag vertoont, dan wekt dat samen-gedrag bij een ander op. En als iemand tegen-gedrag vertoont, dan wekt dat tegen-gedrag op. Bijvoorbeeld: als iemand aanvallend is, wordt de ander opstandig. Dit heet ook wel symmetrisch gedrag.

Effect 1

Als twee mensen samen in hetzelfde kwadrant zitten, houden zij hetzelfde gedrag in stand. Per kwadrant ligt het volgende effect voor de hand:

  • Allebei in het kwadrant Boven/Tegen: Ze belanden in een machtstrijd.
  • Allebei in het kwadrant Boven/Samen: Ze willen beiden graag hun eigen plan uitvoeren, maar tegelijk gewaardeerd worden.
  • Allebei in het kwadrant Onder/Samen: Ze komen niet veel verder, omdat initiatief ontbreekt.
  • Allebei in het kwadrant Onder/Tegen: Ze versterken elkaar in hun kritische blik.

Effect 2

Verticaal tegenovergesteld gedrag roept een complementaire reactie op. Dus als je iemands gedrag wilt versterken, moet je kiezen voor gedrag dat daar verticaal tegenover staat.

Effect 3

Gedrag dat horizontaal naast elkaar staat, heeft een constructieve invloed. Als je iemand op een opbouwende manier wilt beïnvloeden, moet je kiezen voor gedrag dat even dominant is en aan de andere kant van de verticale lijn zit.

Interessant artikel over de Roos van Leary

Roos van Leary in acht delen

Naast de eenvoudige windroos in kwadranten is er ook een model waarbij de Roos van Leary verdeeld is in acht stukken. Feitelijk is deze variant van het model wat gedetailleerder en kun je er dus ook wat specifieker mee omgaan. Dit model ziet er als volgt uit:

Roos van Leary
 
Klik op de afbeelding voor een vergroting in een nieuw venster.

Het is goed om te beseffen dat gedrag niet per definitie goed of fout is. Elk gedrag heeft een oorzaak. Leary stelt verder dat elk mens alle soorten gedragingen in zich heeft. Door dit op een flexibele manier op een ander aan te passen, kan je het gedrag van de ander veranderen.

(Non)verbaal gedrag en zelfbeeld

Bij het observeren van gedrag is zowel het verbale als het non-verbale gedrag van belang. De onderstaande tabel toont de gedragingen en het zelfbeeld voor alle acht vormen van de Roos van Leary.

Roos van Leary verbaal gedrag

Gedrag

Verbaal

Non-verbaal

Zelfbeeld

Leidend

Overtuigen

Adviseren

Nadrukkelijk zichtbaar en hoorbaar

‘Ik ben sterk en heb overzicht’

Helpend

Begrip tonen

verdedigen

Humor

oogcontact

‘Ik ben betrouwbaar en sympathiek’

Meewerkend

Respect tonen

vleien

Luisteren

knikken

‘Ik doe wat je vraagt’

Afhankelijk/ Volgend

Bevestiging zoeken

Vragen stellen

Oogcontact vermijden

Onopvallend blijven

‘Ik kan het niet alleen’

Teruggetrokken

(zelf)kritiek uiten

klagen

Zich isoleren

Somberheid uitstralen

‘Ik doe het verkeerd’

Opstandig

Conflict zoeken

Kritische vragen stellen

Cynisme en afkeer tonen

‘Ik heb je niet nodig’

Agressief/ Aanvallend

Bedreigingen uitspreken

beledigen

Nadrukkelijk zichtbaar en hoorbaar

‘Ik ben gevaarlijk’

Concurrerend/ competitief

Opscheppen

bevelen

Arrogantie tonen

Afkeer tonen

‘Kijk eens hoe goed ik ben’

Groen en rood gedrag

In de Roos van Leary is onderscheid tussen groen en rood gedrag. Groen gedrag zit midden in de cirkel. Het is meestal effectief om doelen te bereiken. Rood gedrag is het extreme gedrag en zit aan de buitenrand van de cirkel. Het is minder geaccepteerd en roept meer irritatie op. Maar soms kan het nodig zijn om je doel te bereiken.

Op het eerste gezicht lijkt de Roos van Leary erg moeilijk, maar als je het in praktijk brengt is het meestal verhelderend en effectief.

Opmerkelijk

De Roos van Leary wordt altijd toegeschreven aan Timothy Leary. Maar is dat wel terecht? In het Handboek Groepsdynamica – Een inleiding op theorie en praktijk – Jan Remmerswaal, Hoofdstuk 8.2, blz. 211 staat:
'De Roos van Leary is dus niet de verdienste van Leary alleen, maar van de vijf psychologen die samenwerkten in de Kaiser Foundation groep. (…) Het is opvallend dat de naam van Leary sterk met het cirkelvormige interactiemodel verbonden is geraakt, terwijl het Interpersonal Personality System het resultaat is van bijna tien jaar onderzoek door een hele groep psychologen. Zo is de voorstelling van de ‘roos’ een verdienste van LaForge en niet van Leary zelf.'

Boeken over de Roos van Leary

Werken met de Roos van Leary
Sjaak Vane schreef 'Werken met de Roos van Leary'. Hij gebruikt het communicatiemodel om de wisselwerking binnen interpersoonlijke communicatie te verduidelijken. 

Werken met de Roos van Leary

Tool voor trainers
Het vloermodel van de Roos van Leary is een handige trainerstool voor coaches, supervisoren, trainers en andere begeleiders. Met dit solide uitgevoerde instrument kun je deelnemers de Roos van Leary laten toepassen en oefenen.
 
Roos van Leary tool voor trainers

Schrijf in voor de nieuwsbrief

Gerelateerd

Integrale aanpak
Duurzame Inzetbaarheid in het onderwijs
Duurzame Inzetbaarheid in het onderwijs
Loyalis is er voor werkgever én werknemer. Met oplossingen voor vitaliteit en preventie.
Uw Gids in Inkomen & Zekerheid 
congres
Temperamentvolle leerlingen
Temperamentvolle leerlingen
Achtergrond, praktische handvatten en tips voor in groep 3 t/m 8
Medilex Onderwijs 
Roos van Leary -2-
Werken met de Roos van Leary - boek over communicatie in het team.
Arja Kerpel
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren.
Luc Stevens
Pedagogisch basisklimaat
Pedagogisch (basis) klimaat.
Luc Stevens
Professionalisering
Leraar die zichzelf ontwikkelt: professionalisering onderwijs.
Luc Stevens
Pedagogisch klimaat
Pedagogisch klimaat - leidinggeven - veiligheid - orde in de klas
Arja Kerpel
Leraar, een rijk beroep
Leraar, een rijk beroep
redactie
Bekwaamheidseisen PO
De bekwaamheidseisen voor de leraar primair onderwijs (groepsleraar)
redactie
Bekwaamheidseisen VO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voortgezet onderwijs en de docent educatie en beroepsonderwijs
redactie
Bekwaamheidseisen VHO
De bekwaamheidseisen voor de leraar voorbereidend hoger onderwijs
redactie
SBL competenties VO MBO
SBL competenties onderwijs leraar VO MBO
redactie
Macht of gezag
Onderwijs is een wij-woord
Ivo Mijland
Interpersoonlijke identiteit
Relatie met leerling van invloed op welzijn docent
Annemieke Top
Leraarschap waarderen
Waarom je als leraar trots op je vak zou moeten zijn
Dolf Janson
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Gedragsproblemen tips
Gedragsproblemen: rol pedagogische sensitiviteit leerkracht
Peter de Vries
SBL competenties VO
SBL competenties onderwijs leraar vho
redactie
SBL competenties BAO
De SBL competenties leerkracht primair onderwijs
redactie
Hardnekkig probleemgedrag moeilijke groep
Omgaan met probleemgedrag in de groep
Kees van Overveld
Systemische teamcoaching in het onderwijs
Systemische teamcoaching in het onderwijs
Henk Galenkamp
Omgaan met introverte leerlingen
Omgaan met introverte leerlingen, tips voor de leraar
Marieke Stomphorst
Gesprekken met collega's: (1) Uit de dramadriehoek blijven
Gesprekken met collega's: (1) Hoe blijf je uit de dramadriehoek?
Adri van den Brand
Tegenspraak omarmen: een vreemde gedachtenkronkel
Hoe fijn is 'tegenspraak'? Over geboden, verboden en ongehoorde woorden
Harm Klifman
Zo kun je mij bereiken
Zo kun je mij bereiken - PCM in de klas
Marleen Legemaat
Gedraag je!
Gedraag je! Toegepaste gedragsleer voor een goed werkklimaat
Marleen Legemaat
Interactiewijzer
Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen
Helèn de Jong
Persoonlijke effectiviteit
Persoonlijke effectiviteit in het basisonderwijs
Helèn de Jong
Effectief leiderschap
De zeven eigenschappen van effectief leiderschap - Stephen Covey
Arja Kerpel
Sturen op autonomie
Sturen op autonomie - Transactionele analyse voor het onderwijs
Nelleke Herrewijnen
Gedragsoplossingen voor de moeilijke groep
Gedragsoplossingen voor de moeilijke groep
Marleen Legemaat


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
redactie
De Big Five in een video van één minuut uitgelegd
De Big Five in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
redactie
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
redactie
Omix Webtalks met Joost Leenders - Excelleren in het onderwijs
Omix Webtalks met Joost Leenders - Excelleren in het onderwijs
redactie
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
redactie
Hoe wordt de mens gevormd door zijn tribe? Tjipcast 035
Hoe wordt de mens gevormd door zijn tribe? Tjipcast 035
redactie
Groepsdynamica in een video van één minuut uitgelegd
Groepsdynamica in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
redactie
Persoonlijke competenties entreestudent opleiding mbo2
Wanneer ben je een goede entreestudent voor mbo-niveau 2?
Effectieve aanpak zwakke basisscholen
Hoe help je zwakke basisscholen verder?
Inzet en inzicht door sociogrammen
Hoe zet je sociogrammen bruikbaar in?
Factoren die de inzet van ICT effectiever maken in bo
Hoe verbeter je de effectiviteit van ICT-inzet in het primair onderwijs?
Leren na schoolloopbaan stimuleren
Hoe kun je verder leren stimuleren?
Bevorderen van duurzaam afvalgedrag leerlingen
Hoe bevorder je duurzaam afvalgedrag van leerlingen?
effect pedagogische strategie leerprestaties mbo
Helpen pedagogische stragegieën voor mbo-studenten?
Driehoeksgesprek tussen leerkracht, leerling en ouders
Een driehoeksgesprek: hoe bevorder je actieve deelname van ouders?
Effect bestuurlijke inrichting po kwaliteit bestuur
Wat is het effect van bestuurlijke inrichting in het primair onderwijs?
Stimulansen voor het effectief kennisdelen in professionele netwerken
Hoe stimuleer je actief kennisdeling?
Emotionele processen leraren
Lesgeven en emotionele processen bij leraren: transactionele verbanden met welzijn van leraren en functioneren van leerlingen
Gedrag en schoolprestaties
Invloed van antisociaal gedrag en prosociaal gedrag op schoolprestaties
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
[extra-breed-algemeen-kolom2]



360 graden feedback
assessment
bekwaamheidsdossier
beoordelingsgesprek
big five
competentie
competentiemanagement
extravert
functioneringsgesprek
gedragsproblemen
gesprekkencyclus
groepsdynamica
informeel leren
introvert
kernkwaliteiten
leiderschapsstijl
Myers-Briggs Type Indicator (MBTI)
netwerkleren
online assessment
pedagogisch klimaat
persoonlijk meesterschap
persoonlijk ontwikkelingsplan (pop)
persoonlijke effectiviteit
persoonlijkheidstest
roos van leary
rorschachtest
SBL competenties
talentontwikkeling
verantwoordelijkheid
wet BIO
zelfbeeld

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest