Leer hoogbegaafde kinderen zelf te sturen!

  Geplaatst op 8 november 2018

Rik zit in groep 7. Morgen heeft hij een topografierepetitie van de landen en hoofdsteden in Europa. Hij kijkt een keer over het blad heen en gaat dan snel voetballen. De volgende ochtend bij het ontbijt begint het toch een beetje te kriebelen. Hij pakt nog even vlug het blad van Europa en tussen elke hap door oefent hij zijn repetitie. De meester complimenteert hem aan het eind van de dag met een dikke duim: ‘Hard gewerkt Rik, je hebt een 10!’

Rik voelt zich niet verantwoordelijk voor zijn leerproces. SLO heeft in het Kader voor Ontwikkeling dat mooi gevisualiseerd met een roer. Wie staat er aan het roer van het leren? Is dat de leerling zelf of is het de omgeving die steeds opnieuw helpt en daarmee het roer overneemt?

Plannen heeft alles te maken met zelfsturing: ‘Het is het zich verantwoordelijk voelen voor het eigen leerproces door doelen te stellen en ook bij tegenslagen doorzetten. Je neemt de verantwoordelijkheid voor je eigen leerproces en voor een verzorgd resultaat. Je stelt haalbare doelen die uitdagen en werkt volgens een zelf gemaakt plan. Je vraagt op tijd hulp als je er zelf niet uitkomt. Je focust op je doel en stelt plannen bij als het nodig is (SLO).

Rik zit inmiddels in de brugklas. De eerste repetitie van Engels heeft hem een dikke onvoldoende opgeleverd. Hij snapt er niets van, hij was toch echt gisteren wel 2 uur bezig geweest met zijn repetitie! Ondertussen las hij wel even die nieuwe Donald Duck pocket die op zijn bureau lag, maar dan nog… Voor zijn gevoel heeft hij echt heel hard gewerkt. In paniek klopt hij bij zijn ouders aan en gelukkig zijn zij van harte bereid om avond aan avond met hem aan tafel te gaan zitten om samen huiswerk te maken. De volgende keer haalt Rik een voldoende! De ouders van Rik opgelucht en hij zelf ook. Nu heeft hij vast geen begeleiding meer nodig, hij snapt nu wel hoe het moet. Maar: de derde repetitie haalt Rik weer een onvoldoende. Hoe komt dat?

Oefening baart kunst

Drs. Sonja Borgsteede zegt het volgende: “Wat veel kinderen met hoogbegaafdheid horen als bepaalde dingen niet lukt is: ‘Ik dacht dat jij zo slim was?!’ Wat je daarmee suggereert is dat bepaalde functies als plannen en zelfsturing bij hoogbegaafden vaststaande eigenschappen zijn. Maar dat zijn ze niet. Het zijn vaardigheden die je kunt ontwikkelen door te oefenen. En zelfs het slimste kind heeft oefening nodig.”

Geef kinderen dus de ruimte om te oefenen met zelfsturing en neem het roer niet over!

Kinderen die je niet op het juiste niveau leerstof aanbiedt, krijgen juist vaak te maken met planningsproblematiek en gebrek aan zelfsturing. Ze hebben nooit ergens moeite voor hoeven doen. Wil je kinderen leren het roer in handen te nemen, dan zul je dat op de basisschool goed moeten doordenken. Hoe leer je kinderen al van jongs af aan dit te doen?

  • Weet het niveau van de leerling en geef stof waar de leerling echt moeite voor moet doen (stof die ze niet in één keer beheersen, maar waar herhaling voor nodig is)
  • Geef gedifferentieerd huiswerk (gewone toets en een toets met een hogere moeilijkheidsgraad) en beoordeel deze niveautoets net als de rest van de groep, dus geen bonuspunten toekennen
  • Laat leerlingen bij complexere opdrachten een plan van aanpak maken met daarin concreet wat ze wanneer gaan doen en wat ze daarvoor nodig hebben. Evalueer regelmatig of het lukt zich aan het plan te houden. Het is niet erg als dit niet altijd lukt. Laat de leerlingen dan hun plan aanpassen

  • Schenk aandacht aan verschillende leer- en werkstrategieën. Een leerstrategie is de manier waarop een leerling het leren aanpakt. Daarbij horen de stappen die hij zet om het leerdoel te bereiken, zoals het onderscheiden van hoofd- en bijzaken, verbanden leggen tussen bestaande en nieuwe kennis en het gebruiken van voorbeelden om dingen te onthouden. Een werkstrategie is de manier waarop een leerling een taak aanpakt, bijvoorbeeld planmatig en met aandacht voor structuur. Aandacht voor leerstrategieën kun je als volgt realiseren:
    • Laat zelf zien hoe je iets kunt aanpakken wat je wilt leren. Vraag leerlingen regelmatig hoe ze hun leerdoel hebben bereikt (welke leerstrategie gebruikten ze?). Doel is dat kinderen leer- en werkstrategieën bij zichzelf gaan herkennen en dat ze deze tijdens lastige momenten bewust kunnen inzetten
    • Om de leerlingen te helpen inzicht te krijgen in verschillende leer- en werkstrategieën kun je ook een papier ophangen en daarop steeds  verschillende strategieën toevoegen
    • Laat leerlingen ook eens bewust vast lopen met een opdracht, dan beseffen ze waarom leer- en werkstrategieën nodig zijn en hoe je ze kunt inzetten
  • Leer kinderen te werken met planningtools:

In beeld, kindercoaching

Zelfinstructiemethode Meichenbaum

  • Maak kinderen ervan bewust dat ze niet alleen op school zitten om te leren, maar dat ze juist ook op school zitten om te leren leren. Stel niet alleen cognitieve doelen op in de klas, maar juist ook doelen waarin ze leren plannen (kindportfolio). Het SLO heeft de volgende doelen opgezet in het Kader voor Ontwikkeling:

ZELFSTURING
Ik begin uit mezelf met mijn werk en houd mijn aandacht erbij
♦ Ik vraag op tijd hulp als ik er zelf niet uitkom
♦ Ik werk volgens een zelfgemaakt (stappen)plan met haalbare doelen en stel het bij als dat nodig is.
♦ Ik werk netjes en lever een verzorgd resultaat
♦ Ik heb de spullen bij me wanneer ik het nodig heb
♦ Ik doe wat belangrijk is binnen de beschikbare tijd; ik stel prioriteiten
♦ Ik hanteer een relativerende instelling en denk dan: "het valt eigenlijk wel mee"
♦ Ik probeer nieuwe manieren uit om iets te bereiken
♦ Ik heb controle over mijn emoties en gedrag; kan dit reguleren
♦ Ik neem verantwoordelijkheid voor mijn leerproces
♦ Ik denk na over wat ik doe
♦ Ik bedenk hoe ik verder kan bij uitgestelde aandacht


  • Werk samen met ouders:
    • Bespreek in hoeverre een kind thuis al eigen verantwoordelijkheden heeft (bijvoorbeeld met klusjes). Dat begint al heel jong
    • Bespreek ook met ouders het verschil tussen samen huiswerk plannen of samen huiswerk trainen. Dit laatste moeten ouders zien te voorkomen, hoe moeilijk dat ook is.

Rik zit inmiddels in het tweede jaar van het VWO. Als hij terugkijkt, is het eerste jaar op de middelbare school heel moeilijk geweest. School is leuk, maar dat huiswerk lang niet altijd. Inmiddels heeft hij voor zichzelf een planbord gemaakt. Daarop zet hij de dingen die echt moeten, die hij moeilijk vindt, maar vooral ook een aantal leuke dingen die hij mag doen als beloning als hij iets heeft gedaan waar hij tegenop zag. Dit helpt hem om overzicht te houden op de leerstof. Daardoor is huiswerk nog steeds niet altijd leuk, maar hij raakt niet meer in paniek en hij geniet als het hem weer gelukt is om zonder hulp een mooi cijfer te halen!

Bronnen:

Gerelateerd

E-learning cursus
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
De online cursussen van E-WISE helpen je op weg. Vraag gratis proefcursus aan en ontdek alle voordelen!
E-Wise 
Lesprogramma
Elke dag lezen met begrip én plezier
Elke dag lezen met begrip én plezier
Duik samen met leerlingen in de wereld van het lezen! De complete methode: Nieuw Nederlands Junior Lezen
Noordhoff 
E- learning module
Hoogbegaafde leerlingen in beeld
Hoogbegaafde leerlingen in beeld
Herken de specifieke onderwijsbehoeften van hoogbegaafde leerlingen
Medilex Onderwijs 
Adviestraject
Gratis lesmethode Ik maak het verschil
Gratis lesmethode Ik maak het verschil
Wat als het schooladvies niet voldoet aan verwachting ouders en kind? Maak het schooladvies bespreekbaar.
Driessen 
Online software
Ontdek WegWijsVR
Ontdek WegWijsVR
Interactieve en toffe verkeerslessen voor jouw leerlingen!
Zwijsen 
Opleiding
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Voor jouw persoonlijke ontwikkeling en werkplezier
oo.nl 
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?Plusklas of inclusie onderwijs
Hoe lang blijft de plusklas nog bestaan?.
Martine Blonk - Meulenkamp
Lapbook maken
Lapbook maken - Een creatieve verrijkingsopdracht.
Arja Kerpel
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Rekenen hoogbegaafde leerlingen
Altijd de beste in rekenen. Tot nu.
Martine Blonk - Meulenkamp
Hoogbegaafdheid normaliseren
Hoogbegaafdheid normaliseren
Lisanne van Nijnatten
Leerstof hoogbegaafden
Leerstof hoogbegaafden: moeilijk moet!
Eleonoor van Gerven
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Visies op begaafdheid
Het verschil mag er wezen - Twee visies over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
Huiswerk maken
Motiveren: Ga je je huiswerk ook echt maken?
Dirk van der Wulp
Talentontwikkeling van executieve functies
Talentontwikkeling: de waarde van executieve functies
Nadine van der Hart
Hoogbegaafdheid en gevoelige periodes in de ontwikkeling
Gevoelige periodes en hoogbegaafdheid (1)
Hilde van Rossen
Gevoelige periodes - integratie leerwinsten
Gevoelige periodes en hoogbegaafdheid (2)
Hilde van Rossen
hoogbegaafd overgang po vo
(Hoog)begaafde leerlingen en de overgang van PO naar VO
Martine Blonk - Meulenkamp
Onderwijskwaliteit hoogbegaafde leerlingen
Onderwijskwaliteit, ook voor (hoog)begaafde leerlingen
Ton Mooij
Overzicht serie cognitieve en executieve functies
Cognitieve functies in relatie tot de executieve functies; Intro en overzicht -0-
Emiel van Doorn
Executieve functies discussie
Discussie over executieve functies -6-
Emiel van Doorn
Componenten executieve functies
Componenten van de executieve functies en hun ontwikkeling -7-
Emiel van Doorn
belang executief functioneren
Belang van executieve functies -8-
Emiel van Doorn
Overzicht serie cognitieve en executieve functies
Cognitieve functies in relatie tot de executieve functies; Intro en overzicht -0-
Emiel van Doorn
Doorlopende leerprocessen en verantwoorde zelfregulatie
Optimaliserend Onderwijs (2). Doorlopende leerprocessen en verantwoorde zelfregulatie
Ton Mooij
Succesvol begeleiden van hoogbegaafden
Succesvol begeleiden van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Arja Kerpel
De Gids
De Gids - Over begaafdheid in het basisonderwijs
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Executieve functies in de klas
Executieve functies in de klas - praktische gids voor leerkrachten
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
Onderwijs aan zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden
Onderwijs aan zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden
Marleen Legemaat
Hoe dan?! Pakkend onderwijs voor begaafde leerlingen
Hoe dan?! Pakkend onderwijs voor begaafde leerlingen
Marleen Legemaat


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoogbegaafde kinderen homogene of heterogene klas
Wanneer voelen hoogbegaafde kinderen zich op hun plek?
Lage toetsresultaten in vo en motivatiegebrek
Zijn nederlandse leerlingen nog gemotiveerd?
Effecten leerlinggestuurd onderwijs motivatie
Vergroot leerlinggestuurd onderwijs de motivatie van leerlingen?
Effect van leesmethodes op leesvaardigheid
Welk effect hebben leesmethodes?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
criteria voor het versnellen of verrijken van hoogbegaafde leerlingen
Welke criteria zijn geschikt om hoogbegaafden te screenen?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Effect vooraf toetsen rekenprestaties en zelfvertrouwen
Wat is het effect van vooraf toetsen?
Loopbaanbegeleider van invloed op welbevinden mbo-er
Heeft een vaste LOB-begeleider meerwaarde voor studenten?
Onderwijsbehoeften van sterke rekenaars
Hoe geef je sterke rekenaars wat ze nodig hebben aan uitdaging?
Academische synthesistaken
Verbetering van de prestaties van vwo-leerlingen op academische synthesistaken met ‘Level up Instructions & Feedback Toolâ€...
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Hoogbegaafdheid en plannen

Inschrijven nieuwsbrief


executieve functies
hoogbegaafdheid
motivatie
reflecteren
zelfregulatie

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest