Leer hoogbegaafde kinderen zelf te sturen!

Martine Blonk - Meulenkamp

Onderwijsadviseur bij Driestar Onderwijsadvies

  

m.blonk@driestar-educatief.nl

  Geplaatst op 8 november 2018

Mijland, I. (2018). Leer hoogbegaafde kinderen zelf te sturen!.
Geraadpleegd op 13-12-2018,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafdheid-en-plannen.php

Rik zit in groep 7. Morgen heeft hij een topografierepetitie van de landen en hoofdsteden in Europa. Hij kijkt een keer over het blad heen en gaat dan snel voetballen. De volgende ochtend bij het ontbijt begint het toch een beetje te kriebelen. Hij pakt nog even vlug het blad van Europa en tussen elke hap door oefent hij zijn repetitie. De meester complimenteert hem aan het eind van de dag met een dikke duim: ‘Hard gewerkt Rik, je hebt een 10!’

Rik voelt zich niet verantwoordelijk voor zijn leerproces. SLO heeft in het Kader voor Ontwikkeling dat mooi gevisualiseerd met een roer. Wie staat er aan het roer van het leren? Is dat de leerling zelf of is het de omgeving die steeds opnieuw helpt en daarmee het roer overneemt?

Plannen heeft alles te maken met zelfsturing: ‘Het is het zich verantwoordelijk voelen voor het eigen leerproces door doelen te stellen en ook bij tegenslagen doorzetten. Je neemt de verantwoordelijkheid voor je eigen leerproces en voor een verzorgd resultaat. Je stelt haalbare doelen die uitdagen en werkt volgens een zelf gemaakt plan. Je vraagt op tijd hulp als je er zelf niet uitkomt. Je focust op je doel en stelt plannen bij als het nodig is (SLO).

Rik zit inmiddels in de brugklas. De eerste repetitie van Engels heeft hem een dikke onvoldoende opgeleverd. Hij snapt er niets van, hij was toch echt gisteren wel 2 uur bezig geweest met zijn repetitie! Ondertussen las hij wel even die nieuwe Donald Duck pocket die op zijn bureau lag, maar dan nog… Voor zijn gevoel heeft hij echt heel hard gewerkt. In paniek klopt hij bij zijn ouders aan en gelukkig zijn zij van harte bereid om avond aan avond met hem aan tafel te gaan zitten om samen huiswerk te maken. De volgende keer haalt Rik een voldoende! De ouders van Rik opgelucht en hij zelf ook. Nu heeft hij vast geen begeleiding meer nodig, hij snapt nu wel hoe het moet. Maar: de derde repetitie haalt Rik weer een onvoldoende. Hoe komt dat?

Oefening baart kunst

Drs. Sonja Borgsteede zegt het volgende: “Wat veel kinderen met hoogbegaafdheid horen als bepaalde dingen niet lukt is: ‘Ik dacht dat jij zo slim was?!’ Wat je daarmee suggereert is dat bepaalde functies als plannen en zelfsturing bij hoogbegaafden vaststaande eigenschappen zijn. Maar dat zijn ze niet. Het zijn vaardigheden die je kunt ontwikkelen door te oefenen. En zelfs het slimste kind heeft oefening nodig.”

Geef kinderen dus de ruimte om te oefenen met zelfsturing en neem het roer niet over!

Kinderen die je niet op het juiste niveau leerstof aanbiedt, krijgen juist vaak te maken met planningsproblematiek en gebrek aan zelfsturing. Ze hebben nooit ergens moeite voor hoeven doen. Wil je kinderen leren het roer in handen te nemen, dan zul je dat op de basisschool goed moeten doordenken. Hoe leer je kinderen al van jongs af aan dit te doen?

  • Weet het niveau van de leerling en geef stof waar de leerling echt moeite voor moet doen (stof die ze niet in één keer beheersen, maar waar herhaling voor nodig is)
  • Geef gedifferentieerd huiswerk (gewone toets en een toets met een hogere moeilijkheidsgraad) en beoordeel deze niveautoets net als de rest van de groep, dus geen bonuspunten toekennen
  • Laat leerlingen bij complexere opdrachten een plan van aanpak maken met daarin concreet wat ze wanneer gaan doen en wat ze daarvoor nodig hebben. Evalueer regelmatig of het lukt zich aan het plan te houden. Het is niet erg als dit niet altijd lukt. Laat de leerlingen dan hun plan aanpassen
  • Schenk aandacht aan verschillende leer- en werkstrategieën. Een leerstrategie is de manier waarop een leerling het leren aanpakt. Daarbij horen de stappen die hij zet om het leerdoel te bereiken, zoals het onderscheiden van hoofd- en bijzaken, verbanden leggen tussen bestaande en nieuwe kennis en het gebruiken van voorbeelden om dingen te onthouden. Een werkstrategie is de manier waarop een leerling een taak aanpakt, bijvoorbeeld planmatig en met aandacht voor structuur. Aandacht voor leerstrategieën kun je als volgt realiseren:
    • Laat zelf zien hoe je iets kunt aanpakken wat je wilt leren. Vraag leerlingen regelmatig hoe ze hun leerdoel hebben bereikt (welke leerstrategie gebruikten ze?). Doel is dat kinderen leer- en werkstrategieën bij zichzelf gaan herkennen en dat ze deze tijdens lastige momenten bewust kunnen inzetten
    • Om de leerlingen te helpen inzicht te krijgen in verschillende leer- en werkstrategieën kun je ook een papier ophangen en daarop steeds  verschillende strategieën toevoegen
    • Laat leerlingen ook eens bewust vast lopen met een opdracht, dan beseffen ze waarom leer- en werkstrategieën nodig zijn en hoe je ze kunt inzetten
  • Leer kinderen te werken met planningtools:

In beeld, kindercoaching

Zelfinstructiemethode Meichenbaum

  • Maak kinderen ervan bewust dat ze niet alleen op school zitten om te leren, maar dat ze juist ook op school zitten om te leren leren. Stel niet alleen cognitieve doelen op in de klas, maar juist ook doelen waarin ze leren plannen (kindportfolio). Het SLO heeft de volgende doelen opgezet in het Kader voor Ontwikkeling:

ZELFSTURING
Ik begin uit mezelf met mijn werk en houd mijn aandacht erbij
♦ Ik vraag op tijd hulp als ik er zelf niet uitkom
♦ Ik werk volgens een zelfgemaakt (stappen)plan met haalbare doelen en stel het bij als dat nodig is.
♦ Ik werk netjes en lever een verzorgd resultaat
♦ Ik heb de spullen bij me wanneer ik het nodig heb
♦ Ik doe wat belangrijk is binnen de beschikbare tijd; ik stel prioriteiten
♦ Ik hanteer een relativerende instelling en denk dan: "het valt eigenlijk wel mee"
♦ Ik probeer nieuwe manieren uit om iets te bereiken
♦ Ik heb controle over mijn emoties en gedrag; kan dit reguleren
♦ Ik neem verantwoordelijkheid voor mijn leerproces
♦ Ik denk na over wat ik doe
♦ Ik bedenk hoe ik verder kan bij uitgestelde aandacht


  • Werk samen met ouders:
    • Bespreek in hoeverre een kind thuis al eigen verantwoordelijkheden heeft (bijvoorbeeld met klusjes). Dat begint al heel jong
    • Bespreek ook met ouders het verschil tussen samen huiswerk plannen of samen huiswerk trainen. Dit laatste moeten ouders zien te voorkomen, hoe moeilijk dat ook is.

Rik zit inmiddels in het tweede jaar van het VWO. Als hij terugkijkt, is het eerste jaar op de middelbare school heel moeilijk geweest. School is leuk, maar dat huiswerk lang niet altijd. Inmiddels heeft hij voor zichzelf een planbord gemaakt. Daarop zet hij de dingen die echt moeten, die hij moeilijk vindt, maar vooral ook een aantal leuke dingen die hij mag doen als beloning als hij iets heeft gedaan waar hij tegenop zag. Dit helpt hem om overzicht te houden op de leerstof. Daardoor is huiswerk nog steeds niet altijd leuk, maar hij raakt niet meer in paniek en hij geniet als het hem weer gelukt is om zonder hulp een mooi cijfer te halen!

Bronnen:

Mijland, I. (2018). Leer hoogbegaafde kinderen zelf te sturen!.
Geraadpleegd op 13-12-2018,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafdheid-en-plannen.php

Gerelateerd

Motiveren met een groeimindset (VO)
Motiveren met een groeimindset (VO)
Geef je leerlingen in het vo vertrouwen in hun ontwikkelingsmogelijkheden
Medilex Onderwijs 
Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
key-note van Robert Marzano
Bazalt | HCO | RPCZ 
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Leerstof hoogbegaafden
Leerstof hoogbegaafden: moeilijk moet!
Eleonoor van Gerven
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Visies op begaafdheid
Het verschil mag er wezen - Twee visies over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid normaliseren
Hoogbegaafdheid normaliseren
Lisanne van Nijnatten
Huiswerk maken
Motiveren: Ga je je huiswerk ook echt maken?
Dirk van der Wulp
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
De Gids
De Gids - over begaafdheid in het basisonderwijs
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Executieve functies in de klas
Executieve functies in de klas - praktische gids voor leerkrachten
Arja Kerpel










Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beïnvlo...
betrokkenheid van leerlingen bij innovatieprocessen
Betrokkenheid van leerlingen bij innovatie vergroot motivatie?
Brede talentontwikkeling door goed pedagogische klimaat
Brede talentontwikkeling: hoe pak je dat aan?
Invloed van digitaal lesmateriaal
Wat is de invloed van digitaal lesmateriaal op kinderen met gedragsproblemen?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Effect complimenten op zelfvertrouwen
Welk effect hebben complimenten op zelfvertrouwen?
E-portfolio’s
Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Stoeien goed voor ontwikkeling?
Heeft stoeien op school altijd een positief effect op kinderen?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beïnvloeden?
Werken met hoogbegaafde leerlingen
Wat is de meest effectieve manier van werken met (hoog-, meer-) begaafde leerlingen?
Eigenaarschap leerlingen vo
Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen (vo) versterken?
Gunstige lestijden vmbo
Wat zijn gunstige lestijden voor vmbo-leerlingen?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het ‘kwartiertjesrooster’ op de taakgerichtheid van leerlingen?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Het versterken van eigenaarschap door leerlijnen
Hoe versterk je het eigenaarschap bij leerlingen?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
Onderzoeksvaardigheden mbo studenten
Onderzoeksvaardigheden van mbo studenten: hoe bevorder je die?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Relatie hoogbegaafheid en onderpresteren
Is er een relatie tussen hoogbegaafdheid en onderpresteren?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Samenwerken op projectbasis en de effecten op leerresultaten
Hoe kan samenwerkend leren succesvol zijn voor mbo-leerlingen?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Reflectieopdrachten en zelfregulatie
Een reflectieopdracht: is dit een struikelblok voor vmbo-leerlingen?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Hoogbegaafdheid en plannen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.