ADHD - symptomen - kenmerken - diagnose - behandeling

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 24 januari 2023

Waar staat ADHD voor?

ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ook wel aandachtstekortstoornis genoemd. ADD is dan de variant zonder Hyperactivity. Dit tekort aan aandacht wil niet zeggen dat een kind met ADHD te weinig aandacht krijgt, maar het betekent dat iemand met ADHD het moeilijk vindt zijn aandacht te richten. . Het is vanuit de psychiatrie geredeneerd een stoornis omdat er vanuit gegaan wordt dat er een tekort is aan neurotransmitters in de hersenen. De gangbare mening is dat AD(H)D niet overgaat en alleen met medicatie op te lossen is. En dat mensen met AD(H)D veel baat hebben bij structuur, rust en regelmaat. Er is echter ook een andere focus mogelijk die de laatste tijd steeds meer opgang doet: AD(H)D als gedrag en als een symptoom waar je zelf invloed op hebt. Inderdaad krijgen mensen de diagnose AD(H)D  op basis van gedrag: er wordt nooit aangetoond of er werkelijk hersenafwijkingen zijn, of dat die er altijd geweest zijn en altijd zullen blijven.

Soorten ADHD

Het handboek DSM onderscheidt verschillende types ADHD. De drie soorten zijn:

  • ADHD-I. Kinderen met deze vorm van ADHD hebben erg veel moeite om hun aandacht ergens bij te houden. Het zijn echte dromers.
  • ADHD-H. Kinderen met deze vorm van ADHD zijn vooral hyperactief en impulsief.
  • ADHD-C. Kinderen met deze vorm van ADHD hebben zowel last van aandachtstekort als van hyperactiviteit en impulsiviteit. Dit is het meest voorkomende type.

Symptomen aandachtstekort

Kinderen met aandachtstekort slagen er vaak niet in voldoende aandacht te geven aan hun taken. Ze houden daarom niet van taken die langdurige aandacht vereisen. Ze zijn snel afgeleid door prikkels van buitenaf. Ze maken achteloos fouten bij hun bezigheden. Deze kinderen lijken vaak niet te luisteren als ze direct aangesproken worden. Het komt regelmatig voor dat kinderen met aandachtstekort de aanwijzingen niet opvolgen en dat hun taken niet afkomen. Deze kinderen kunnen makkelijk dingen kwijt raken die nodig zijn voor hun bezigheden.

Symptomen hyperactiviteit

Bij hyperactiviteit is er vaak sprake van extreme beweeglijkheid, die moeilijk te onderdrukken is. Naast lichamelijke onrust kan hyperactiviteit zich ook uiten door innerlijke onrust en impulsiviteit. De beweeglijkheid ontstaat of verergert vooral in situaties met stress of veel prikkels. Kinderen die last hebben van hyperactiviteit bewegen vaak onrustig met handen of voeten. Ze draaien op hun stoel en staan regelmatig op in de klas. Soms rennen ze rond in situaties waarin dat niet hoort. Deze kinderen vinden het moeilijk om rustig te spelen. Ook kan het zijn dat ze veel praten, aan een stuk door.

Symptomen impulsiviteit

Kinderen die last hebben van impulsiviteit reageren gelijk op prikkels. Handelingen die in gang gezet zijn, moeten ze eerst afmaken. Onderscheid maken tussen belangrijke en minder belangrijke zaken vinden deze kinderen lastig. Als gevolg daarvan stellen ze verkeerde prioriteiten bij hun taken. Impulsieve kinderen gooien het antwoord er vaak al uit voordat de vraag helemaal gesteld is. Ze vinden het erg moeilijk om op hun beurt te wachten, ze kunnen de bezigheden van anderen vaak verstoren.

Positieve kenmerken ADHD

Kinderen met de diagnose ADHD hebben veel sterke kanten. Het is belangrijk om daar oog voor te hebben en uit te gaan van wat een kind wél kan in plaats van wat het moeilijk vindt.. Enkele sterke kanten die vaak voorkomen zijn:

  • Kinderen met de diagnose ADHD zijn vaak heel enthousiast en spontaan.
  • Ze denken onconventioneel en kijken op een verfrissende manier tegen vanzelfsprekende dingen aan. Ze hebben vaak veel fantasie.
  • Ze zijn vaak erg creatief, vindingrijk en vernieuwend.
  • Omdat kinderen met dediagnose ADHD zoveel prikkels te verwerken hebben, ontwikkelen ze soms een vermogen om informatie snel te combineren. Ze denken vaak probleemoplossend en met ruimtelijk inzicht.
  • Ze kunnen zich in sommige gevallen heel sterk concentreren, hyperfocussen.

ADHD: feiten en cijfers

ADHD komt bij 7 tot 8 procent van de kinderen voor.
Een groter aantal kinderen heeft wel symptomen, maar die zijn niet ernstig genoeg voor de diagnose ADHD. Er zijn drie keer zoveel jongens dan meisjes met de diagnose ADHD. Het lijkt erop dat erfelijke elementen een rol spelen bij ADHD. Regelmatig komt het voor dat een van de ouders net als hun kind ADHD heeft. In veel gevallen is er nooit een diagnose gesteld bij de ouder. Het is ook vastgesteld dat ADHD geen invloed heeft op de intelligentie.

Andere stoornissen

De diagnose ADHD staat vaak niet op zichzelf maar gaat regelmatig samen met andere diagnoses. Vaak zijn dit stoornissen in het autistisch spectrum, zoals PDD-NOS. Recent onderzoek toonde aan dat er een overlap bestaat tussen autistisch-spectrumstoornissen en ADHD. Dat komt omdat het beperkingen zijn in dezelfde hersengebieden. Beide stoornissen komen significant vaak samen voor.

Pedagogische benadering van ADHD

Kinderen met ADHD vragen om een specifieke pedagogische benadering. Enkele tips:

  • Zorg voor regelmaat en breng structuur aan in het dagritme. Dit kan door dagritmekaarten of een timetimer.
  • Bereid deze leerlingen goed voor op veranderingen
  • Leer hen het volgende aan: stop, denk, doe. Als jij dan als leerkracht je hand opsteekt, dan weten ze genoeg.
  • Plan ontladingsmomenten om energie te laten wegvloeien.
  • Benoem het gewenste gedrag. Dit geldt natuurlijk voor alle leerlingen, maar kinderen met ADHD hebben dit echt nodig.
  • Biedt informatie aan in de context en zorg voor voldoende uitdaging.
  • Geef hulp bij het plannen van taken en bij het starten met een taak.

Motiveren

Motiveren heeft bij kinderen met ADHD een positievere uitwerking op het volhouden van aandacht dan bij kinderen zonder ADHD. Motiveren kan onder andere door belonen en complimenteren.

De invloed van de omgeving op ADHD

In een omgeving vol lawaai, prikkels en stress nemen de symptomen van ADHD toe. Daar tegenover staat dat de symptomen in een rustige, gestructureerde omgeving afnemen. Het is bewezen dat voedingsadditieven de gevolgen van ADHD kunnen versterken. Een groot onderzoek van McCann (2007) heeft aangetoond dat kunstmatige kleurstoffen kunnen zorgen voor een toename van hyperactiviteit.

Veel symptomen van ADHD nemen af bij het ouder worden. Bepaalde factoren in het gezin of de omgeving van het kind, bepalen voor een belangrijk deel of het kind ook op latere leeftijd negatieve gevolgen ondervindt.  Voorbeelden hiervan zijn: huwelijksproblemen, agressie, criminaliteit, een lage opleiding en een laag inkomen. Als ouders niet goed met de situatie kunnen omgaan, kan dit de negatieve gevolgen versterken.

Diagnose en behandeling ADHD

Meestal stelt een psychiater, psycholoog of orthopedagoog de diagnose ADHD vast. Zij moeten dan een basisaantekening psychodiagnostiek (BAPD) hebben. Maar in principe mag elke arts de diagnose stellen. Alleen een arts is bevoegd om eventueel medicatie voor te schrijven.

Medicijnen onderdrukken de symptomen van ADHD, maar ze zijn niet in staat om ADHD te verhelpen. Kinderen met ADHD krijgen soms visolie en omega3 toegediend, omdat dat bevorderend is voor de concentratie.
Er zijn drie gedragstherapievormen die bij ADHD ingezet worden: psycho-educatie, cognitieve therapie en gedragstherapie. Hierbij gaat het om het ontwikkelen van zelfinzicht, impulsbeheersing, het belonen van gewenst gedrag of het aanleren van een georganiseerde dagstructuur.

Vaak hebben kinderen met ADHD ook problemen met de fijne motoriek. Dan kunnen ze baat hebben bij fysiotherapie of een sensomotorische training.

Populaire boeken over ADHD

Opvoedwijzer ADD en ADHD
Tips en strategieen voor ouders van kinderen met aandachtsproblemen
 
ADHD: Hoe haal je het uit je hoofd?
Veel mensen denken bij ADHD aan stuiterende kinderen. Maar er zijn ook veel volwassenen die de diagnose ADHD krijgen. Soms geeft de diagnose opluchting, maar vaak ook staat je wereld op zijn kop. Je hoort wat je allemaal niet kunt en dat je veel rust en structuur nodig zult hebben. Dit boek gaat uit van een andere gedachte, namelijk dat je met ADHD niet voor de rest van je leven veroordeeld bent tot medicatie en wekelijkse coaching.
 
ADHD hoe haal je het uit je hoofd?
 
Dit is ADHD
Alles over de kenmerken, diagnose, behandeling en aanpak thuis en op school.

 

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Gerelateerd

Congres
Concentratie in de klas - po
Concentratie in de klas - po
Inzicht en handvatten om de focus van je leerlingen te verbeteren
Medilex Onderwijs 
Scholing
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Voor jouw persoonlijke ontwikkeling en werkplezier
oo.nl 
Psychiatrische diagnose
Wees terughoudend bij stellen psychiatrische diagnose.
Laura Batstra
Gedragsproblemen
Indicaties van gedragsproblemen en werkhoudingproblemen.
Machiel Karels
Gilles de la Tourette
Gilles de la Tourette - symptomen - behandeling - test
Machiel Karels
Contextuele benadering
Gekke kinderen in de klas - Alle kinderen zijn anders normaal
Ivo Mijland
Coaching leerling
Wat verdieping in de zorgleerling voor u én de zorgleerling kan betekenen
Joop Stroes
Neurofeedback en werkgeheugentraining
ADHD behandeling: placebo-effect of bewezen werking?
Miriam de Heer
Besturingssysteem
Hoe worden we eigenlijk ‘bestuurd’?
Miriam de Heer
Voeding en lifestyle
Wat werkt bij ADHD? Over lifestyle, voeding en vitamines.
Miriam de Heer
Motivatie en energie
Hoera, vakantie! Ouders kunnen er soms tegenop zien
Miriam de Heer
Jagerskinderen
Kansen creëren voor kinderen met ADHD
Anne van Hees
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
ADHD tips
ADHD - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Red de ADHD diagnose
Red de ADHD diagnose
Laura Batstra
ADHD misdiagnose
Diagnose ADHD Schoenmaker blijf bij je leest
Willem de Jong
Talentontwikkeling van executieve functies
Talentontwikkeling: de waarde van executieve functies
Nadine van der Hart
Gilles de la Tourette
Gilles de la Tourette - symptomen - behandeling - test
Machiel Karels
Hoe help je een leerling met ADHD?
ADHD en school
Marieke Stomphorst
Lesgeven aan leerlingen met ADHD
Lesgeven aan leerlingen met ADHD
Marieke Stomphorst
Wat stuitert daar door je klas?
Wat stuitert daar door je klas? Over kinderen met ADHD en hun leraren
Helèn de Jong
Pittige pubers
Pittige pubers - Opvoeden van je puber met ADHD of autisme
Marleen Legemaat
Wiebelen en friemelen in de klas
Wiebelen en friemelen in de klas
Arja Kerpel
Ik snap het wel, maar niet zo snel…
Ik snap het wel, maar niet zo snel…- Tips bij lage verwerkingssnelheid
Arja Kerpel
Coachen van kinderen
Coachen van kinderen met zwakke executieve functies
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Gedragsproblemen in de klas
Gedragsproblemen in de klas
Arja Kerpel
Hoogbegaafd met stoornis
Hoogbegaafde kinderen met stoornissen
Arja Kerpel
Omgaan met adhd op school
Omgaan met ADHD op school
Anton Horeweg
ADHD in de klas; praktische gids voor leraren
ADHD in de klas; praktische gids voor leraren
Niels de Jong
ADHD hoe haal je het uit je hoofd?
ADHD - hoe haal je het uit je hoofd
Marleen Legemaat
ADHD is geen ziekte
ADHD is geen ziekte
Laura Batstra


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
redactie
droedelen en het effect op de luistervaardigheid
Heeft droedelen een positief effect op de luistervaardigheid?
Bewegend leren en spelling
Is bewegend leren effectief bij spelling?
Werkwijzen van leerkrachten om flexibiliteit bij autisme te versterken
Hoe versterk je cognitieve flexibiliteit bij autisme?
Voelen leerlingen zich veiliger op vo in een kleine klas?
Voelen kleine klassen veiliger voor onderbouwleerlingen voortgezet onderwijs?
Leerprestaties in het vo in grotere klassen met of zonder klassenassistent
Beter grote klas met of kleine klas zonder klassenassistent?
Zorgen kleine klassen voor minder probleemgedrag?
Zorgen kleine klassen voor minder probleemgedrag?
Wat kun je extra aanbieden aan begaafde leerlingen?
Bevorderen van fitheid van leerlingen in bo
Hoe bevorder je de fitheid van leerlingen?
Inzet van tussenuren positief op leerresultaten
Wat kan de inzet van tussenuren betekenen?
Effect mindfulness training op gedrag en leeropbrengsten
Mindfulnesstraining op school: wat voegt dat toe?
Academische synthesistaken
Verbetering van de prestaties van vwo-leerlingen op academische synthesistaken met ‘Level up Instructions & Feedback Tool...
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
Getalbegrip werkgeheugen
Rol van het werkgeheugen en getalbegrip in het rekenonderwijs op de basisschool
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
[extra-breed-algemeen-kolom2]



add
adhd
angststoornis
concentratie
concentratieproblemen
concentratiestoornissen
DSM
executieve functies
gedragsstoornissen
gilles de la tourette
hyperactiviteit
hyperfocus
ontwikkelingsstoornissen
psycho-educatie

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest