Hoogbegaafd of ontwikkelingsvoorsprong

  Geplaatst op 8 november 2022

  >> Hoogbegaafd of ontwikkelingsvoorsprong direct bestellen.

Een interessant motto staat op de titelpagina van het boek Hoogbegaafd of Ontwikkelingsvoorsprong van Petra van de Kraats – Hop. De zin luidt: Het jonge kind met ontwikkelingsvoorsprong wil het ZELF DOEN, maar niet alleen!
In dit boek wil de auteur handvatten geven om kinderen met ontwikkelingsvoorsprong te signaleren en te helpen met een rijk aanbod.

Het boek heeft 15 hoofdstukken. Dat klinkt veel voor een boekje van net 100 bladzijden, maar sommige hoofdstukken tellen slechts één of twee pagina’s. Ik loop de hoofdstukken langs om te laten zien wat er zoal aan de orde komt in dit boek.

1.Onderbouwing voor ontwikkelingsvoorsprong

Het Meer-factorenmodel van Mönks ligt ten grondslag aan de onderwijskundige opvattingen van de auteur. Intellectuele capaciteit, motivatie, creatief denkvermogen worden beïnvloed door omgevingsfactoren als School, Gezin en Vrienden.

2.    Het Kind Zelf

Motivatie en creatief denkvermogen bepalen of de in potentie aanwezige intelligentie tot uiting komt bij het kind. Belangrijk is vooral ook dat het kind gezien wordt: er is een veilige omgeving nodig waarin het kind zijn behoeften aan kan geven.

Een ‘vervelend’ kind is verveeld.

Wanneer er een veilig pedagogisch klimaat is met duidelijke regels en structuur groeit de persoonlijke motivatie en emotionele betrokkenheid om zichzelf en de ander te leren kennen.

3.    De omgevingsfactoren

De school, ouders en vrienden zijn omgevingsfactoren die van grote invloed zijn op het kind.

Als school heb je de ouders nodig om het kind te zien.

Het is belangrijk om in gesprek te blijven met ouders om goed af te kunnen stemmen op de ontwikkeling van het kind. Vooral de ontwikkeling van de eigenwaarde is van belang. Acceptatie is daarom een voorwaarde voor een pedagogisch veilig klimaat.
De relatie met het kind is heel belangrijk. Het kind heeft aandacht nodig van de leerkracht voor het zetten van nieuwe stappen in zijn ontwikkeling. Ook heeft het kind met ontwikkelingsvoorsprong behoefte om zichzelf te spiegelen aan ontwikkelingsgelijken (peers). Dit hoeven geen leeftijdsgenootjes te zijn.

4.    De sociaal- emotionele ontwikkeling

In dit hoofdstuk is er aandacht voor de vier fases van de sociaal-emotionele ontwikkeling:
1.    Het egocentrische stadium
2.    Het stadium van wederzijdse behoeftebeleving
3.    Het stadium van wederzijdsheid
4.    Het stadium van intimiteit.

5. Executieve functies

Als leren vanzelf gaat en het aanbod te gemakkelijk is krijgen kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong geen kans om hun executieve functies te ontwikkelen.

Kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong hebben extra uitdaging nodig om deze vaardigheden te ontwikkelen, zoals plannen, organiseren en uitvoeren.

In dit hoofdstuk worden de executieve functies langsgelopen en tips gegeven hoe je deze kunt versterken bij het jonge kind. Want zonder goede executieve functies kan een kind zijn intelligentie niet optimaal inzetten.

Vaardigheden zijn nodig om eigenaarschap te ontwikkelen waardoor het kind zich competent voelt.

6. Kenmerken van de kleuter met ontwikkelingsvoorsprong.

Eén van de belangrijkste kenmerken van een kleuter met ontwikkelingsvoorsprong is hun vaardigheid om creatief te denken. Als leerkracht heb je kennis nodig om de persoonlijke eigenschappen van dit kind te ontdekken. In een bijlage vindt je een Signaleringslijst Ontwikkelingsvoorsprong groep 1 en 2.

7. Observeren

Het observeren van een kind gebeurt het beste in een vrije spelsituatie. Het laat dan ongedwongen gedrag en spel zien. Juist in de eerste weken is het van belang goed te observeren waar een kind staat, omdat het na verloop van tijd kan gaan onderpresteren. Dit gebeurt wanneer het kind zich niet op zijn gemak voelt en op deze manier zijn ongenoegen aangeeft.
Observeer het kind niet alleen met anderen maar ook wanneer het alleen speelt.
Om een goed beeld te krijgen van de verschillende ontwikkelingsdomeinen kan de Ontwikkelingssteiger van H.Janssens (2019) gebruikt worden.
De taak van de leerkracht is te zorgen voor activiteiten waarin alle ontwikkelingdomeinen aan bod komen én te zorgen voor een krachtige, sfeervolle, uitnodigende en respectvolle leeromgeving.
Observatiegegevens van het kind kun je bespreken met je collega en de ouders van het kind wanneer je ontwikkelingsvoorsprong vermoedt.

8. De onderwijsbehoeften

Kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong hebben een gave en het zou zonde zijn als het een probleem wordt, zegt H. Janssens.
Er kan een plan van aanpak worden gemaakt samen met de intern begeleider, de ouders, de leerkracht en de hoogbegaafdheidspecialist.

9. Betrokkenheid en motivatie

Welbevinden maakt dat kinderen stralen; betrokkenheid belooft duurzaam leren.

In dit hoofdstuk aandacht voor de intrinsieke motivatie van het kind.

10. Een krachtige leeromgeving

In een uitnodigende leeromgeving komen kinderen met ontwikkelingsvoorsprong zelf tot ontdekken en leren. Belangrijk is dat:
1.    Het kind zelfstandig kan zijn
2.    Er een afwisselend en rijk aanbod is;
3.    Materiaal toegankelijk is;
4.    Het kind via de zintuigen echte materialen kan ontdekken;
5.    Er uitnodigend onderwijs is.

11. Beredeneerd aanbod.

Uitdagend materiaal voor kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong moet aan een aantal criteria voldoen:
1.    Het materiaal is open en kan op verschillende manieren gebruikt worden;
2.    Het materiaal daagt uit tot uitproberen;
3.    Het materiaal is afwisselend qua inhoud en in werkvormen en is betekenisvol;
4.    Het materiaal vraagt om interactie;
5.    Het materiaal draagt bij aan zelfstandigheid, competentie en autonomie;
6.    Het materiaal komt tegemoet aan behoefte bijvoorbeeld om bezig te zijn met getallen of letters.

12. De omgekeerde taxonomie van Bloom

Bloom heeft in zijn theorie zes niveaus van intellectueel gedrag beschreven en eindigt bij het niveau van creëren.

De omgekeerde Pyramide van Bloom begint juist bij het creëren.

De ontwikkeling bij jonge kinderen loopt precies andersom als de ontwikkeling van oudere kinderen. Al creërend in hun spel komen zij tot inzichten.

13. Ondersteuning tijdens het ontwikkelingsproces

Het is belangrijk dat het ontwikkelingsproces van het jonge kind goed ondersteund wordt omdat het kind nog zelfvertrouwen moet ontwikkelen.

Zelfvertrouwen ontwikkelt wanneer wij als volwassenen, hen leren om uitdagingen en inspanningen aan te gaan, hiervan te genieten en het maken van fouten te beschouwen als de weg naar de beheersing van nieuwe kennis.

In dit hoofdstuk komt ook de vraag over vervroegd doorstromen naar groep 3 aan de orde.

14. Conclusie

Kinderen met ontwikkelingsvoorsprong hebben naast aandacht en erkenning van hun cognitieve aanleg en het zien van hun persoonskenmerken, hulp nodig bij de ontwikkeling van de executieve functies in een veilig pedagogisch klimaat.

15.Visie op hoogbegaafdheid binnen de school

Het is belangrijk dat er schoolbreed een visie en beleid wordt ontwikkeld op hoogbegaafdheid, zodat er een doorgaande lijn is in de begeleiding van deze kinderen. Dit beleid moet ook geborgd en geëvalueerd worden.
Tot slot staan er enkele bijlagen in het boek, waaronder de theoretische onderbouwing van hoogbegaafdheid. Namen die onder andere langskomen zijn Drent en Van Gerven, het Meer-factoren model van Mönks, Renzulli en Mooij.

Recensie

Dit boekje bevat veel interessants over jonge kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. De auteur schrijft vanuit haar jarenlange ervaring en geeft goede handvatten voor de omgang met kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong.

De nadruk ligt vooral op de uitdaging die we het jonge kind bieden door een rijke omgeving aan te bieden. Over dit thema is al veel geschreven. De toegevoegde waarde van dit boek is niet zo duidelijk en zit hem misschien vooral in het feit dat dit een beknopt, dun boekje is met veel praktijkvoorbeelden. .
De lay-out, vormgeving en kwaliteit van het papier maken helaas geen professionele indruk. Ook had het de leesbaarheid ten goede gekomen wanneer een aantal zinnen van komma’s voorzien was.

 

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Bestellen

Het boek Hoogbegaafd of ontwikkelingsvoorsprong is te bestellen via:

Gerelateerd

Opleiding
Gedragsexpert in het vmbo en mbo
Gedragsexpert in het vmbo en mbo
Professioneel omgaan met gedrag van jongeren op school
Medilex Onderwijs 
Gratis webinar
Serie webinars over actuele onderwijskundige thema's
Serie webinars over actuele onderwijskundige thema's
Bekende experts delen hun kennis
Wij-leren.online Academie 
E-learning module
Zone van naaste ontwikkeling
Zone van naaste ontwikkeling
Gratis module over het oudere kind
Wij-leren.nl Academie 
Misverstanden hoogbegaafdheid
Zeven misverstanden rond hoogbegaafdheid.
Arja Kerpel
Plusklas of inclusie onderwijs
Hoe lang blijft de plusklas nog bestaan?.
Martine Blonk - Meulenkamp
Lapbook maken met kleuters
Een lapbook maken met kleuters - Praktische voorbeelden en tips.
Lianne Jongsma
Lapbook maken
Lapbook maken - Een creatieve verrijkingsopdracht.
Arja Kerpel
Hoogsensitiviteit
Hoogsensitiviteit - Hooggevoeligheid herkennen en tips.
Marleen Legemaat
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Verrijkend themaonderwijs kleuters
Verrijking bij thema's in de kleuterklas
Martine Blonk - Meulenkamp
Begeleiding hoogbegaafden met ontwikkelingsstoornis
Beter begeleiden van Dubbel Bijzondere leerlingen
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid en plannen
Leer hoogbegaafde kinderen zelf te sturen!
Martine Blonk - Meulenkamp
Doorgaande lijn voor hoogbegaafden
Hoogbegaafde leerlingen: het hele team in beweging
Martine Blonk - Meulenkamp
Hoogbegaafdheid normaliseren
Hoogbegaafdheid normaliseren
Lisanne van Nijnatten
Leerhonger bij hoogbegaafden
Honger...! naar leren
Martine Blonk - Meulenkamp
Filosoferen met hoogbegaafde kinderen
Filosoferen met hoogbegaafde kinderen
Lisanne van Nijnatten
Extra zorgvraag
Onderwijs voor hoogbegaafden met extra zorgvraag
Lisanne van Nijnatten
Klas overslaan
Klas overslaan / versnellen? Let op!
Teije de Vos
Vakspecifiek verrijken
Uitdagend differentiëren in de les - vakspecifiek verrijken
René Leverink
Differentiatie
Zij mogen allemaal leuke dingen doen
Dolf Janson
Uitdagend onderwijs
Beter begeleiden van uitdagend onderwijs
Eleonoor van Gerven
Leerstof hoogbegaafden
Leerstof hoogbegaafden: moeilijk moet!
Eleonoor van Gerven
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Slimme kleuters
Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Intelligentiekloof
IQ test uitslag: Intelligentiekloof
Lisanne van Nijnatten
Visies op begaafdheid
Het verschil mag er wezen - Twee visies over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
Het verschil tussen wijsheid en intelligentie
Wijsheid en hoogbegaafdheid
Hilde van Rossen
Wijsheid en hoogbegaafdheid deel 2
Over opvoeding tot wijsheid, ook bij hoogbegaafde kinderen -deel 2-
Hilde van Rossen
Hoogbegaafdheid en gevoelige periodes in de ontwikkeling
Gevoelige periodes en hoogbegaafdheid (1)
Hilde van Rossen
Gevoelige periodes - integratie leerwinsten
Gevoelige periodes en hoogbegaafdheid (2)
Hilde van Rossen
Onderwijskwaliteit hoogbegaafde leerlingen
Onderwijskwaliteit, ook voor (hoog)begaafde leerlingen
Ton Mooij
Hoe hebben wij intelligentie gefundeerd?
Hoe hebben wij intelligentie gefundeerd?
Theo de Keulenaar
Het overschatte hoofd
Het overschatte hoofd
Jellie de Jong
Dyssynchrone ontwikkeling
Dyssynchrone ontwikkeling
Carl D'hondt
Succesvol begeleiden van hoogbegaafden
Succesvol begeleiden van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Arja Kerpel
Het hoogstimulatieve kind
Het hoogstimulatieve kind - Gevoelig en druk tegelijk
Arja Kerpel
De Gids
De Gids - Over begaafdheid in het basisonderwijs
Arja Kerpel
Passend onderwijs voor begaafden
Passend onderwijs voor begaafde leerlingen
Arja Kerpel
Beleid hoogbegaafdheid
Slim beleid - Beleid rond hoogbegaafdheid
Arja Kerpel
Onderpresteren
Onderpresteren op de basisschool
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Gevoelig hoogbegaafd
Gevoelig hoogbegaafd - hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Arja Kerpel
Hoogbegaafd met stoornis
Hoogbegaafde kinderen met stoornissen
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
Leven met intensiteit
Leven met intensiteit - De gevoeligheid van begaafden
Arja Kerpel
Onderwijs aan zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden
Onderwijs aan zeer makkelijk lerenden of hoogbegaafden
Marleen Legemaat
Hoe dan?! Pakkend onderwijs voor begaafde leerlingen
Hoe dan?! Pakkend onderwijs voor begaafde leerlingen
Marleen Legemaat
Uitdagende peuters en kleuters uitdagen
Uitdagende peuters en kleuters uitdagen
Lianne Jongsma
Alle leerlingen bij de les
Alle leerlingen bij de les
Machiel Karels

Wij-leren.nl Academie

Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
redactie
[extra-breed-algemeen-kolom2]



cognitieve ontwikkeling
doorzettingsvermogen
faalangst
hoogbegaafdheid
iq-test
meervoudige intelligenties
onderpresteren
onderwijsbehoeften
perfectionisme
verbreding
verdieping
verrijking
vroegsignalering

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest