Hoogbegaafde kinderen met stoornissen

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Hoogbegaafde kinderen met stoornissen.
Geraadpleegd op 16-12-2019,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafd-autisme-adhd.php

  >> Hoogbegaafd met stoornis direct bestellen.

Hoogbegaafde kinderen kunnen ook stoornissen hebben. Vaak verbloemt de hoogbegaafdheid een stoornis, of valt door een stoornis niet op dat een kind hoogbegaafd is. Met als gevolg dat een kind de verkeerde aanpak krijgt. Daarom is kennis over stoornissen en hoogbegaafdheid van groot belang. Het boek Hoogbegaafde kinderen met stoornissen van Ben Daeter belicht de meest voorkomende stoornissen in het basisonderwijs en legt uit wat de mogelijke relatie is met hoogbegaafdheid. 

Het doel van dit boek is dat er meer inzicht komt in de relatie tussen stoornissen en hoogbegaafdheid. Ben Daeter pleit voor grote voorzichtigheid bij het observeren en typeren van deze kinderen. De auteur benadrukt dat leerkrachten en ouders niet de aangewezen personen zijn om stoornissen te behandelen, maar dat ze wel een belangrijke rol spelen door te verwijzen naar deskundigen.

Na een gedeelte over misdiagnoses en de kenmerken van hoogbegaafdheid behandelt de auteur de volgende stoornissen:

  • Dyslexie.
  • Dyscalculie.
  • Autismespectrumstoornis.
  • PDD-NOS.
  • OCD.
  • ADHD.
  • NLD.

Ben Daeter beschrijft elke stoornis uitgebreid. Omdat daarover al veel informatie op deze site staat, zoomt dit artikel vooral in op de combinatie van de stoornis en hoogbegaafdheid.

Dyslexie en hoogbegaafdheid

Kinderen die zowel hoogbegaafd als dyslectisch zijn, zijn vaak te herkennen aan de volgende signalen:

  • Veel spellingsfouten.
  • Wel goed mondeling taalgebruik, maar schriftelijk wel problemen.
  • Negatief beïnvloede prestaties (verveling, faalangst, enz.)
  • Niet aan verwachtingspatronen voldoen.
  • Compenseren van de dyslexie.
  • Problemen bij gecompliceerde taken.
  • (Kans op) ernstige demotivatie.

Dyscalculie en hoogbegaafdheid

Zowel bij dyslexie als bij dyscalculie is de kans groot dat kinderen deze rekenproblemen vrij lang verbergen door hun hoge intelligentie.
Mogelijke signalen van dyscalculie bij hoogbegaafde kinderen zijn:

  • Problemen met tellen, spellen, inzicht en volgorde.
  • Problemen met ruimtelijke oriëntatie en ruimtelijk inzicht.
  • Een hekel aan rekenen en strategiespelletjes.
  • Traag werktempo.
  • Zwakke rekenvaardigheden, ook bij het gebruik van een rekenmachine.
  • Zwak geheugen voor symbolen en formules.
  • Frequente omkeringen.

ASS en hoogbegaafdheid

Hoogbegaafde kinderen lopen een groter risico om de diagnose ASS te krijgen, omdat er – oppervlakkig gezien – veel gelijkenissen zijn. Maar als je goed kijkt, gaat het om fundamentele verschillen. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de symptomen te kijken, maar ook naar de oorzaken. Anders ligt het gevaar van een misdiagnose op de loer. 

Ben Daeter citeert een onderzoek van Burger & Veltmeijer: ‘Er is uit onderzoek gebleken dat er geen duidelijke grens is tussen hoogbegaafde kinderen mét of zónder ASS. Dit zijn condities die meer geleidelijk in elkaar overlopen met in het midden een ‘grijs gebied’ met personen waarbij kenmerken van ASS gezien worden, maar niet genoeg voor een diagnose.’

ADHD en hoogbegaafdheid

Het is niet altijd eenvoudig om ADHD en hoogbegaafdheid te onderscheiden. Ook hierbij is het zo dat hoogbegaafde kinderen soms gedrag laten zien dat ook bij kinderen met ADHD voorkomt. Bijvoorbeeld:

  • In een gesprek van de hak op de tak springen
  • Aandachtsproblemen
  • Motorische onrust
  • Onderpresteren
  • Moeite zich aan regels te houden

Belangrijk is dan de vraag: denkt het kind chaotisch (ADHD) of denkt het snel en slaat het denkstappen over (hoogbegaafdheid)?

Er is nog een reden waarom het verschil soms niet duidelijk is. Zowel kinderen met ADHD als hoogbegaafden zijn vaak hooggevoelig.

Veel kinderen die intens beleven en complex kunnen denken krijgen in deze tijd de diagnose ADHD, ADD of OCD.

Kinderen die zowel hoogbegaafd zijn als ADHD hebben,, kun je aan de volgende symptomen herkennen:

  • Chaotisch en ongeordend werken bij het oplossen van problemen.
  • Weinig tijd nemen om opgaven te maken.
  • Langzaam werktempo, maar wel snel van begrip en goed kunnen analyseren.
  • Vluchtig afwerken en slordigheidsfouten.
  • Ze kunnen zich wel langere tijd aan één onderwerp wijden.

Het is belangrijk dat de begeleiding van deze kinderen gericht is op het stimuleren en benutten van hun hoogbegaafdheid.

Ben Daeter laat zien dat er in de wetenschappelijke literatuur nog weinig onderzoek is gedaan naar de afgrenzing van en de overlap met hoogbegaafdheid. 

Tot slot

Hoogbegaafde kinderen met stoornissen sluit af met een samenvatting en checklists. Als slot schrijft Ben Daeter: ‘Als er meer inzicht ontstaat in de relaties tussen stoornissen en hoogbegaafdheid, als ouders en leerkrachten goed en voorzichtig gaan observeren (…) en samenwerken, als er vooral een mentaliteit ontstaat van grote voorzichtigheid bij het globaal typeren van deze kinderen, acht ik mijn missie als geslaagd.'

Toen ik de voorkant van het boek zag: Hoogbegaafde kinderen met stoornissen – wat leerkrachten en ouders moeten weten, dacht ik dat het puur over de combinatie van hoogbegaafdheid met een stoornis zou gaan. Ik verwachtte praktische handreikingen hoe je deze dubbel bijzondere kinderen het best kunt begeleiden. Maar het gaat vooral uitgebreid in op de stoornis in het algemeen en daarna op signalen die wijzen op een combinatie van hoogbegaafdheid met een stoornis. Op de achterflap staat dit wel duidelijk aangegeven.

Positief aan dit boek vind ik dat Ben Daeter veel aandacht heeft voor het gevaar van misdiagnoses. Ook schrijft hij over de theorie van Dabrowski. Twee onderwerpen die zeker de aandacht verdienen. 

Bestellen

N.a.v. Ben Daeter, Hoogbegaafde kinderen met stoornissen, 172 blz., Van Gorcum 2013, ISBN 9 789023 251279, € 29, 95. Het boek is te koop via

Kerpel, A. (2014). Hoogbegaafde kinderen met stoornissen.
Geraadpleegd op 16-12-2019,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafd-autisme-adhd.php

Gerelateerd

congres
Executieve functies in de klas (vo/mbo)
Executieve functies in de klas (vo/mbo)
Over onder meer doelgericht werken, plannen, zelfinzicht en impulscontrole
Medilex Onderwijs 
ADHD uitleg
ADHD - symptomen - kenmerken - diagnose - behandeling
Arja Kerpel
Hoogbegaafdheid
Hoogbegaafdheid - kenmerken - gedrag - tips aanpak
Arja Kerpel
Dyslexie kenmerken
Dyslexie - kenmerken - tips aanpak
Arja Kerpel
Dyscalculie kenmerken
Dyscalculie: kenmerken - tips aanpak rekenproblemen
Arja Kerpel
Syndroom van Asperger
Asperger syndroom: kenmerken - tips - symptomen ASS
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden met ontwikkelingsstoornis
Beter begeleiden van Dubbel Bijzondere leerlingen
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafd zonder voorsprong
Hoogbegaafd zonder didactische voorsprong?
Lisanne van Nijnatten
Tips in de klas - nld
NLD - Tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Dyslexie tips
Dyslexie - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Misverstanden hoogbegaafdheid
Zeven misverstanden rond hoogbegaafdheid
Arja Kerpel
Succesvol begeleiden van hoogbegaafden
Succesvol begeleiden van hoogbegaafde kinderen en jongeren
Arja Kerpel
De Gids
De Gids - Over begaafdheid in het basisonderwijs
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Passend onderwijs voor begaafden
Passend onderwijs voor begaafde leerlingen
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Gevoelig hoogbegaafd
Gevoelig hoogbegaafd - hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Arja Kerpel
Omgaan met Asperger
Omgaan met Asperger in de klas
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
Kei in hoogbegaafdheid
Kei in hoogbegaafdheid - Hét praktijkboek voor de leerkracht
Arja Kerpel
ADHD is geen ziekte
ADHD is geen ziekte
Laura Batstra


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Dyslexie of leesprobleem?  Tjipcast 025
Dyslexie of leesprobleem? Tjipcast 025
redactie
Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
Executieve functies in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
Hoogbegaafdheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
IQ test in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Passend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
Passend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Factoren die leerlingen beinvloeden bij keuze vo/gymnasium
Gymnasium of niet? Hoe komen leerlingen tot een keuze?
Effect van cijfers op leerlingen
Wat doen hoge of lage cijfers met leerlingen?
Overleggen met klasgenoten bij rekenen
Helpt overleg met klasgenoten bij het oplossen van rekenproblemen?
Passend onderwijs op het mbo
Hoe effectief is passend onderwijs op het mbo?
Docentinterventies op ongewenst gedrag en onderpresteren
Wat kun je als docent doen aan onderpresteren?
Monitoring brede ontwikkeling po-leerling
Hoe kun je emotieregulatie van leerlingen bijhouden?
Resultaten onderbouw voorspellen succes bovenbouw?
Wat voorspellen resultaten in de onderbouw voor de bovenbouw?
Effect tutorlezen op technische leesvaardigheid
Welk effect heeft tutorlezen op de ontwikkeling van technische leesvaardigheid?
Formatieve assessment helpend voor passend rekenaanbod
Een passend rekenaanbod voor rekenaars: helpt formatieve assessment?
Ondersteuning voor mbo studenten met dyslexie
Mbo-studenten met dyslexie: welke ondersteuning helpt?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Hoogbegaafd met stoornis



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.