Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips voor gedragsproblemen in de klas - nld Tips voor gedragsproblemen in de klas - tourette Tips voor gedragsproblemen in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Traumasensitief lesgeven aan vluchtelingkinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

De Gids - over begaafdheid in het basisonderwijs

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 3 april 2017

Kerpel, A. (2016). De Gids.
Geraadpleegd op 22-10-2017,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafdheid-de-gids.php

Op elke school zitten begaafde leerlingen. Zij komen er niet 'vanzelf'. Om deze leerlingen volledig tot bloei te laten komen, hebben zij leraren nodig die hen op deskundige wijze begeleiden. Maar hoe doe je dat? Daar is kennis voor nodig. In De Gids - over begaafdheid in het basisonderwijs komen alle aspecten aan de orde die van belang zijn voor het herkennen van en het inspelen op de educatieve behoeften van begaafde leerlingen.
 
De Gids is niet het eerste handboek over hoogbegaafdheid. Maar omdat de onderzoeken en ontwikkelingen op het gebied van begaafdheid doorgaan, hebben basisboeken over hoogbegaafdheid geregeld een update nodig. In De Gids geven Eleonoor van Gerven en zestien andere auteurs een actuele blik op begaafdheid. Elke auteur vanuit zijn eigen gezichtspunt.

Inhoud

Aan bod komen: 
  • Deel 1: Herkennen van begaafdheid en onderwijsbehoeften.
    • Inclusie en het onderwijs aan begaafde leerlingen: twee geloven op één kussen? 
    • Begaafdheid als zijnsfactor
    • Dynamisch testen: ook begaafde leerlingen verschillen in instructiebehoefte 
    • Het LOVS als informatiebron
    • Een psychologisch perspectief op de profielen van begaafde leerlingen
    • Motivatie
    • Sociaal-emotionele ontwikkeling
  • Deel 2: Onderwijs aan begaafde kinderen.
    • Passend klassenmanagement voor excellente en (hoog)begaafde leerlingen
    • Het ontwikkelen en stimuleren van creativiteit
    • Compacten van de leerstof
    • Rijk onderwijs in de 21e eeuw
    • Peergroeponderwijs
    • Leertijdgerichte interventies
  • Deel 3: Dubbel bijzondere kinderen.
    • Begaafde leerlingen met een autismespectrumstoornis
    • Executieve functies en begaafdheid
    • Begaafde leerlingen met dyslexie
    • Begaafde leerlingen met ernstige reken- & wiskundeproblemen en dyscalculie
    • Begaafde leerlingen met ADHD
De Gids biedt daarmee een compleet overzicht voor iedereen die werkt in het onderwijs. Je kunt dit boek van voor tot achter lezen, maar de hoofdstukken kunnen ook los gelezen worden. In dit artikel stippen we enkele onderwerpen uit het boek aan.

Twee visies op begaafdheid

Wat is nu eigenlijk passend onderwijs voor begaafde leerlingen? De verschillende visies op begaafdheid kunnen dit antwoord beïnvloeden. Als het gaat over de visies die er zijn op begaafdheid, zijn er grofweg twee stromingen:
  • Bij de ‘Talent Development Movement’ wordt begaafdheid sterk geassocieerd met hoge en uitzonderlijke prestaties
  • Bij de ‘Columbus Group Movement’ staat vooral de persoonlijkheid van het begaafde kind centraal. 
Hoewel beide stromingen een fundamenteel verschillend perspectief op begaafdheid hebben, is er ook een duidelijke overeenkomst: beiden erkennen de noodzaak voor alternatieve onderwijsarrangementen voor begaafde leerlingen. Begaafde leerlingen komen tekort in het onderwijs als er geen interventies gedaan worden die passen bij de kenmerken van de begaafde leerling. Interessant: het concept van begaafdheid bepaalt welke leerlingen worden geselecteerd voor alternatieve onderwijsarrangementen voor begaafde leerlingen. De visie bepaald ook of dit aanbod in een gesegregeerde setting (vormen van plusklassen, etc.) of in een heterogene setting plaatsvindt. 

Begaafdheid als zijnsfactor

Wat zijn de gevolgen van begaafd zijn op het individu? Begaafd zijn bepaalt mede het gedrag, het denken, de houding, het doen en het aanvoelen. Dit heet ook wel de zijnsfactor. Kenmerken hiervan zijn de kritische instelling, een sterk rechtvaardigheidsgevoel, het automatisme om onbewust de lat voor zichzelf hoog te leggen en de gevoeligheid. Deze gevoeligheid stelt het kind (en later de volwassene) in staat tot bijzondere manieren van denken, voelen en beleven. Maar zolang een kind nog bezig is met leren omgaan met deze gevoeligheid, kunnen vooral de negatieve kanten naar voren komen. 
Het is van groot belang dat kennis hebben van de zijnsfactor van begaafde kinderen. De zijnsfactor bepaalt immers heel onbewust de acties die het kind al dan niet onderneemt, de prestaties die het al dan niet zal leveren en het geluk dat het al dan niet zal ervaren met zijn potentieel. 

Motivatie

Voor sommige begaafde kinderen is school – triest genoeg- de plek waar ze de motivatie om te leren verliezen. Hoe kun je de motivatie van onderpresterende leerlingen vergroten? Praktische tips: 
  • Leg het nut van de taak uit (op de lange termijn).
  • Stimuleer een growth mindset; richt meer op leren dan op presteren.
  • Leer leerlingen strategieën aan ter verbetering van zelfcontrole.
  • Investeer in de relatie met een leerling en focus op de positieve kanten en overeenkomsten met de eigen gedragskenmerken. 
  • Maak de relatie tussen inspanning en succes zichtbaar.

Leerkracht als leider of begeleider?

Hoe ziet de ideale leerkracht eruit? Hierin is verschil tussen niet-hoogbegaafde en begaafde kinderen. De eerste groep geeft aan: De leraar is duidelijk, kan mij helpen en weet wat ik nodig heb. De leraar is vooral leider, organisatorisch en didactisch. Begaafde leerlingen noemen als ideaal: De leraar luistert naar mij, begrijpt me en geeft mij moeilijke dingen. De leraar is meer begeleider, pedagogisch en relationeel.

Peergroeponderwijs

Bij het opzetten van een peergroep is het belangrijk dat er goed wordt nagedacht over de doelen. Als het goed is, vloeien de doelen voort uit de elementen die meespelen in de identificatie van leerlingen. Naast cognitieve uitdaging gaat het vaak om het ontwikkelen van leerstrategieën, het vergroten van het leerplezier, inzicht verkrijgen in zichzelf, leren samenwerken, leren reflecteren en de ontwikkeling van een op groei gerichte mindset.

Versnellen

Over het versnellen van begaafde leerlingen is al veel gezegd en geschreven. Samenvattend kun je zeggen: 
  • Versnelling werkt. 
  • Er zijn methodes die kunnen ondersteunen bij de beslissing om al dan niet te versnellen. Bijvoorbeeld het hulpmiddel Versnellen zonder drempel (de opvolger van de Versnellingswenselijkheidslijst). 
  • Er zijn verschillende manieren om te versnellen.
  • Versnelling kan het sociaal en emotioneel functioneren verbeteren.
  • Versnelling maakt school meer uitdagend.
  • Versnelling is een kosteneffectieve manier om het onderwijs te verbeteren.

Dubbel bijzonder

Begaafde leerlingen kunnen ook een leer- of ontwikkelingsstoornis hebben. Daar kunnen paradoxale behoeften uit voortvloeien. Dit maakt het complex om deze kinderen passend onderwijs te bieden. Bij begaafde kinderen ligt ook het gevaar van een misdiagnose op de loer. Gedrag dat bij hun begaafdheid hoort wordt dan aangezien voor kenmerken van een ontwikkelingsstoornis. Het is belangrijk om goed te signaleren, want een verkeerde diagnose - en daaruit voortvloeiend een verkeerde aanpak- kunnen vergaande gevolgen hebben. Veel dubbel bijzondere kinderen hebben problemen met de executieve functies. Het is een uitdaging voor de leerkracht om deze functies te bevorderen.

Recensie

De Gids is een compleet overzicht van alles wat je moet weten over hoogbegaafdheid. Voor hoogbegaafdheidsspecialisten zal een deel van dit boek bekende kost zijn, maar er zitten meerdere hoofdstukken in die duidelijk meerwaarde bieden boven wat al geschreven is over begaafdheid. Bijvoorbeeld het hoofdstuk over dynamisch testen: dit kom je niet tegen in andere boeken over begaafdheid voor leerkrachten. 
En last but not least: Ik heb al behoorlijk veel boeken over hoogbegaafdheid gelezen, maar in geen enkel boek vond ik de beide visies op begaafdheid zo goed verwoord als in het openingshoofdstuk van Eleonoor van Gerven. Zij schetst deze internationale discussie heel helder. Het kan niet anders of het zet je (weer) aan het denken over je eigen visie.
 
N.a.v. Van Gerven, E. e.a. (2016) Uitgeverij Leuker.nu, ISBN 294 pagina’s, € 49,95. Het boek is te bestellen bij Uitgeverij Leuker.nu.

Kerpel, A. (2016). De Gids.
Geraadpleegd op 22-10-2017,
van https://wij-leren.nl/hoogbegaafdheid-de-gids.php

Gerelateerd

KIJK! 0-4 jarigen implementatie & borging
KIJK! 0-4 jarigen implementatie & borging
Amsterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
En nu verder …na de opleiding tot Specialist
En nu verder …na de opleiding tot Specialist "Het Jonge Kind"

OnderwijsAdvies 
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Minder invullen, meer weten
De lerende school 
Faalangstreductietrainer
Faalangstreductietrainer
Faalangst bij leerlingen effectief leren herkennen en reduceren
Medilex Onderwijs 
HGW OGW in groep 1,2
HGW OGW in groep 1,2

Timpaan Onderwijs 
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Misverstanden hoogbegaafdheid
Zeven misverstanden rond hoogbegaafdheid
Arja Kerpel
Slimme kleuters
Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Hoogbegaafdheid leerkrachtcompetenties
Zeven domeinen van leerkrachtcompetenties
Eleonoor van Gerven
Leerstof hoogbegaafden
Leerstof hoogbegaafden: moeilijk moet!
Eleonoor van Gerven
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Intelligentiekloof
IQ test uitslag: Intelligentiekloof
Lisanne van Nijnatten
Visies op begaafdheid
Het verschil mag er wezen - Twee visies over begaafdheid
Eleonoor van Gerven
Uitdagend onderwijs
Beter begeleiden van uitdagend onderwijs
Eleonoor van Gerven
Top down denken
Top-down denken in onderwijs en opvoeding
Lisanne van Nijnatten
Creatief begaafd
Uitdagend onderwijs voor creatief begaafde leerlingen
Annemieke Top
Gevoelig hoogbegaafd
Gevoelig hoogbegaafd - hoogsensitiviteit bij hoogbegaafden
Arja Kerpel
Passend onderwijs voor begaafden
Passend onderwijs voor begaafde leerlingen
Arja Kerpel
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Begeleiding hoogbegaafden
De begeleiding van hoogbegaafde kinderen
Arja Kerpel
Onderpresteren
Onderpresteren op de basisschool
Arja Kerpel
Begaafde onderpresteerders
Het begeleiden van begaafde onderpresteerders
Arja Kerpel
Hoogbegaafd met stoornis
Hoogbegaafde kinderen met stoornissen
Arja Kerpel
Huiswerkbegeleiding
Huiswerkscholen zijn géén oplossing voor onderpresteren
Lisanne van Nijnatten

Vreemde talen
Wat is de relatie tussen vreemde talen en toegang tot de arbeidsmarkt?
Kleuterverlenging
Wat is effectiever: verlengde kleuterbouw of snelle doorstroom naar groep 3?
Werken met hoogbegaafde leerlingen
Wat is de meest effectieve manier van werken met (hoog-, meer-) begaafde leerlingen?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Leeropbrengsten van werken met een weektaak
Weektaak bij kleuters: wat brengt het op?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Verrijkingsprogramma
Invloed van verrijkingsprogramma’s op de leerprestaties van hoogbegaafde leerlingen
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Voorspellen excellentie
Samenhang tussen kenmerken van leerlingen en onderwijsgerelateerde factoren bij excellentie
Leereffecten computerspel kleuters
Leereffecten computerspel voor rekenen bij kleuters
Taallijn peuters kleuters
Het effect van Taallijn bij peuters en kleuters
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.