Algemeen
Pedagogische opdracht Mindsets op school Kindgericht onderwijs 3000 jaar denkers over onderwijs Creativiteit bevorderen Het prachtige risico van onderwijs Lezend in Biesta Wereldgericht onderwijs -1- Wereldgericht onderwijs -2- Interactiewijzer Doel van onderwijs Ondernemende pedagogen Pedagogisch kader Subjectificatie Biesta reflectie Complimenten en belonen Groepssamenstelling Verwachtingen Wij, de leraar
Overdenken en doen
Overdenken en doen Een denkpauze Leraren en leerlingen Ontwikkeling van kinderen Leren en onderwijzen Paradoxen Intern werkmodel Werkmodel leerling Zelfvertrouwen Professionalisering Faalangst begeleiden Lof der zotheid Pedagogisch contact
Klimaat
Hoge verwachtingen Pedagogisch basisklimaat Attitude in de klas Grip op de groep Groepsklimaat Groepsprocessen Klassenkracht Negatieve effecten smartphone Pedagogisch klimaat Aanraken van kinderen Pedagogisch leiderschap Pedagogische tact Groepsvorming De Ringaanpak Positive Behavior Support Veilige school Mindfulness in de klas Fysiek straffen Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden? Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie Hoe kunnen scholen discriminatie voorkomen? Werkklimaat tips
Kernkwaliteiten
Coachen van leerlingen Eigenaarschap leerlingen vo Ik heb ook wat te vertellen Kernkwaliteiten Vragen stellen Positieve psychologie Toetsrevolutie
Pesten
Alles over pesten Cyberpesten en andere digitaal ongewenst gedrag Gevolgen van pesten Meidenvenijn Pesten groepsaanpak Pesten aanpakken Vijfsporenaanpak pesten Steungroepaanpak Pesten tips No blame-methode Pesterijen op school

 

Het pedagogisch klimaat

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Het pedagogisch klimaat.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/pedagogisch-klimaat-artikel.php

Het pedagogisch klimaat is het geheel van aanwezige en gecreëerde omgevingsfactoren, die invloed hebben op het welbevinden van de leerlingen. En het welbevinden heeft weer invloed op de ontwikkeling en het leervermogen. De leervoorwaarden en de persoonsvorming staan daarbij centraal.

De pedagogische visie en de achterliggende waarden bepalen de manier waarop de leerkracht een pedagogisch klimaat schept. Er zijn diverse factoren die een positief effect hebben op de ontwikkeling van het kind en het leerklimaat in de groep.

  • De eerste factor is het opdoen van positieve ervaringen.
  • De tweede factor is de mate van welbevinden.
  • De derde factor is het stellen van grenzen.

Deze dingen beïnvloeden het pedagogisch klimaat, dat op zijn beurt invloed heeft op de ontwikkeling van het zelfbeeld en het vermogen tot zelfregulatie.

Stijlen van leidinggeven

Er zijn drie stijlen van leidinggeven. Elk van deze leiderschapsstijlen heeft een ander effect op het de inrichting van het pedagogisch klimaat. Alle drie de stijlen zijn gebaseerd op een ander mensbeeld:

  • De autoritaire stijl. Hierbij houdt de leerkracht graag zelf de touwtjes in handen en krijgen de kinderen niet te veel ruimte. De leerkracht stelt duidelijke grenzen. Een valkuil is de neiging naar indoctrinatie.
  • De laissez-faire stijl. De leerlingen bepalen voor een groot deel zelf wat er gebeurt. De leerkracht laat veel dingen over aan de natuurlijke ontwikkeling van de kinderen. Een valkuil is dat je te weinig verwacht van je eigen invloed en teveel neigt naar afwachten op een ontwikkeling vanuit het kind.
  • De democratische stijl. Hierbij is er ruimte voor de meningen en ideeën van de kinderen, maar leren zij ook van volwassenen.

Pedagogische doelen verwoorden naar ouders

Bij de opvoeding in en buiten de school zijn ouders, school en leerkracht betrokken. Ieder heeft daarin zijn eigen verantwoordelijkheid. Ouders moeten weten welke pedagogische doelen de school heeft en welke normen en waarden voor de leerkrachten richtinggevend zijn in de omgang met de leerlingen. Dit is belangrijk voor hen, want zij zijn de eerstverantwoordelijken voor de opvoeding, al hebben ze een deel van deze opvoedingsverantwoordelijkheid overgedragen aan school.

Het is goed om de verschillende verwachtingspatronen op elkaar af te stemmen, want dit voorkomt misverstanden. Deze pedagogische doelen, normen en waarden komen tot uiting in de school- en klassenregels. Een schoolteam moet nadenken over de waarden en normen die de leerkrachten in school hanteren.

Hoe zorg je voor een veilig klimaat in de klas?

Veiligheid

Kinderen leren optimaal in een omgeving waarin ze zich veilig en geaccepteerd voelen. Een leerkracht moet zo’n omgeving bieden in de schoolklas. Het is niet alleen een leeromgeving, maar net zo goed een leefomgeving. Een basisbehoefte van een kind is dat hij/zij zich veilig voelt. Het is tegelijk een voorwaarde voor de ontwikkeling. De maatschappij waarin wij leven is erg complex en kinderen worden geconfronteerd met heftige informatie: over oorlog, geweld, pedofilie enz. Het is daarom nodig dat de kinderen in een veilige omgeving van deze dingen horen.

Een goed pedagogisch klimaat

Een goed pedagogisch klimaat wordt in grote mate bepaald door relaties. Daarnaast zijn de volgende aspecten van belang:

  • De leerkracht moet aandacht hebben voor de kinderen en zich in hun situatie in kunnen leven.
  • De leerkracht moet authentiek zijn en gezag hebben.
  • De leerkracht moet vertrouwen in zijn leerlingen hebben. Hij ondersteunt het zelfvertrouwen van de kinderen, door hen het gevoel te geven dat ze het kunnen.
  • De leerkracht heeft respect voor zijn leerlingen en bevordert het onderlinge respect tussen de kinderen.
  • De leerkracht moet zorgen voor een ordelijke en functionele leeromgeving. Het geeft rust en veiligheid als de kinderen weten waar alles staat en welke functie het heeft.
  • De leerkracht stimuleert de zelfstandigheid en het verantwoordelijkheidsgevoel bij de kinderen.
  • Er zijn heldere regels, dat schept duidelijkheid. Het beste is als er in de school duidelijke omgangsregels zijn afgesproken.
  • Er is een goede structuur in de groep, dat biedt zekerheid.

Orde in de klas

Voor orde in de klas is het nodig dat de kinderen duidelijk weten wat er van hen verwacht wordt. Ook is het belangrijk om incidenten, zoals pesten, te voorkomen. Dit kan tot diep in de volwassenheid invloed hebben. Het is goed om samen regels te ontwikkelen, die je als klas belangrijk vindt. Door dit te beperken tot een aantal basisregels, kan de leerkracht voorkomen dat er een regelcultuur ontstaat. De meeste ordeverstoringen en conflicten zijn terug te leiden tot de volgende vier oorzaken:

  • Kinderen zitten aan elkaars lichaam en spullen.
  • Kinderen gaan onzorgvuldig om met spullen van school en anderen.
  • Kinderen pesten en schelden.
  • Kinderen verstoren het leerproces.

Het is daarom goed om de schoolafspraken te maken die gebaseerd zijn op deze vier oorzaken. De regels kunnen dan als volgt zijn:

  • Je blijft met je handen af van elkaars lichaam en spullen.
  • Je bent voorzichtig met de spullen van jezelf en anderen.
  • Je stoort niet met woorden en ook niet met je gedrag.
  • Je stoort niemand in zijn werk tijdens de les.

Die regels moeten natuurlijk goed gehandhaafd worden. Dit kan het beste door middel van korte, gerichte interventies. Het is natuurlijk nog beter om zulke situaties te voorkomen. Belonen en straffen kan daarbij helpen.

Belonen en straffen

De beste manier van belonen en straffen is een bemoedigende, strafarme benadering. Een beloning hoeft niet iets tastbaars te zijn, maar kan ook het opsteken van een duim zijn, of een knipoog of schouderklopje. Het toepassen van een beloningssysteem moet zoveel mogelijk vermeden worden, want het leidt vaak tot berekenend gedrag. Het kan wel ingezet worden bij een leerling met gedragsproblemen.
Als het goed is, is straffen gericht op het ontwikkelen van moreel besef, zodat het kind tot het inzicht komt wat goed is. De straf heeft als doel om het gedrag van het kind te verbeteren. Het is belangrijk om die verbetering ook te benoemen en niet alleen te constateren en te corrigeren.
Straf zorgt vaak voor een spanning in de relatie tussen de leerkracht en de leerling. Soms kan dat niet anders, maar het is nodig dat die relatie herstelt wordt. Geef eerlijk aan dat jij het ook niet leuk vindt om te straffen. Tips bij het straffen:

  • Blijf kalm en beheerst.
  • Geef de straf direct na de overtreding en vertel hoe lang het duurt.
  • Zeg duidelijk waarom je straf en welke regel er overtreden is.
  • Straf in verhouding met de overtreding.
  • Maak een afspraak over het gesprek dat je gaat voeren en heb oog voor het herstel van de relatie met de leerling.

Literatuur

Alkema, E. e.a. (2011) Meer dan onderwijs, Assen: Uitgeverij Van Gorcum.
Meer, B. van der (2002), Pesten op school. Assen: Van Gorcum.
Molen, IJ van der (1994) Opvoedingstheorie en opvoedingspraktijk. Een oriëntatie. Groningen: Wolters-Noordhoff.
Stevens, L. (2002) Zin in leren. Antwerpen/Apeldoorn: Garant.

Kerpel, A. (2014). Het pedagogisch klimaat.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/pedagogisch-klimaat-artikel.php

Gerelateerd

Groepsdynamica in de onderbouw
Groepsdynamica in de onderbouw
Groepsprocessen in de leerjaren 1, 2 en 3 van het voortgezet onderwijs
Medilex Onderwijs 
Masterclass Betrokkenheid
Masterclass Betrokkenheid
Marzano’s bewezen effectieve strategieën voor betrokken leerlingen
Bazalt | HCO | RPCZ 
Opvoeden
Opvoeden: opvattingen - middelen - maatschappelijke betekenis
Arja Kerpel
Pedagogische opdracht
Pedagogische opdracht basisschool - onderwijsvisies - mensbeeld
Arja Kerpel
Ouderbetrokkenheid
Ouderbetrokkenheid - communicatie - educatief partnerschap
Arja Kerpel
Roos van Leary -1-
Roos van Leary - uitleg - test - gebruik
Arja Kerpel
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Positieve psychologie
De betekenis van de positieve psychologie voor het onderwijs
Peter Ruit
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren
Luc Stevens
Pedagogisch basisklimaat
Pedagogisch (basis) klimaat
Luc Stevens
Leren en onderwijzen
Over leren en onderwijzen
Luc Stevens
Vijfsporenaanpak pesten
De vijfsporenaanpak bij pesten
Bob van der Meer
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
Sociogram
Sociogram: inzicht in sociale relaties en tips voor de leerkracht
Arja Kerpel
Groepsprocessen
Groepsprocessen in de klas
Anton Horeweg
Pesten groepsaanpak
Pesten vraagt om een positieve groepsaanpak
Kees van Overveld
Steungroepaanpak
Steungroepaanpak van pesten. Toeschouwers en pesters in gesprek.
Dirk van der Wulp
Mindfulness oefeningen
Mindfulness in de Klas
Hélène van Oudheusden
Pesten tips
Pesten: wat kun je doen in de klas?
Anton Horeweg
Interpersoonlijke identiteit
Relatie met leerling van invloed op welzijn docent
Annemieke Top
Groepsvorming
De groep in je greep!
Ivo Mijland
Zelfvertrouwen leerkracht
Storend leerlinggedrag maakt leraren onzeker
Annemieke Top
Pedagogisch leiderschap
Pedagogische tact - Het pedagogisch antwoord op ontkoppelingen
Marcel van Herpen
Schoolleider als regisseur
De leidinggevende in het onderwijs als regisseur: leiding geven aan leren
Robert-jan Simons
Vanzelfsprekende relatie
Zonder relatie, geen prestatie. Over Pedagogische Tact, Perspectief nemen en Leren van de toekomst’
Marcel van Herpen
Veilige school
Een veilige school. Veiligheid in 5 stappen.
Elena Carmona van Loon
Interactiewijzer
Interactiewijzer - Analyse en aanpak van interactieproblemen
Helèn de Jong
Alles over pesten
Alles over pesten
Helèn de Jong
Grip op de groep
Grip op de groep - Hoe vorm je een positieve groep?
Arja Kerpel
Grip op de groep
Grip op de groep - Hoe vorm je een positieve groep?
Arja Kerpel
De Ringaanpak
De Ringaanpak - Een groepsdynamische benadering voor een veilige klas
Korstiaan Karels
Pedagogische tact
Zonder innerlijke verbondenheid, geen pedagogische tact
Anne van Hees










Orde en aandacht
Hoe krijg je als docent de aandacht van 9- tot en met 12-jarigen terug na een intermezzo tijdens een plenaire instructie?
Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beïnvloeden?
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Theorie van Human Dynamics
Effect van onderwijs op basis van Human Dynamics-theorie
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Professionele ontwikkeling docenten
Professionele ontwikkeling van docenten in het MBO door de lens van de psychologie
Leraren middelbaar beroepsonderwijs
Professionele ontwikkeling van leraren in het middelbaar beroepsonderwijs
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Relatie leerling-leraar
Leerling én leraar profiteren van goede relatie
 Onderwijs en leren
De invloed van het onderwijzen van leraren en het leren van leerlingen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Pedagogisch klimaat



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.