Montessori onderwijs

Machiel Karels

Directeur Wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij Wij-leren.nl

  

machiel@wij-leren.nl

  Geplaatst op 2 maart 2020

Karels, M. (2020). Montessori onderwijs.
Geraadpleegd op 18-09-2020,
van https://wij-leren.nl/montessori-methode-theorie.php

Definitie Montessori onderwijs

Montessorionderwijs is een onderwijsconcept voor basis- en voortgezet onderwijs volgens de visie van Maria Montessori. Hierin leren leerlingen eigen keuzes te maken om zelfstandig te werken en leren vanuit volledige motivatie.

Binnen montessorischolen kan gedeeltelijk gekozen worden in welke vakken de leerling zich wilt verbeteren. Vaak werkt de leerling zelfstandig aan individuele of groepsopdrachten. Daarnaast houdt het Montessori onderwijsconcept in dat er leerlingen van drie leerjaren in een groep gemixt worden om elkaar te helpen. Op deze manier hoort een leerling een periode bij de jongsten, de middelsten en de oudsten.

Achtergrond

De kern van het montessorionderwijs komt vanuit de grondlegger Maria Montessori en kan worden samengevat in de zin: ‘leer mij het zelf te doen’. Montessori leefde van 1870 tot 1952 en was een Italiaanse arts en pedagoog. Haar methode baseerde zich op de gedachte dat een kind een natuurlijke drang tot zelfontwikkeling heeft. Opvoeding en onderwijs moeten inspelen op de behoeften van een kind door middel van de juiste omgeving en materialen. Volgens Montessori is er een spontane belangstelling vanuit kinderen. De inhoud van deze belangstelling verschilt per kind en zorgt ervoor dat een kind voor een bepaalde periode interesse heeft in bepaalde leergebieden. In deze ‘gevoelige periode’ van het kind is deze in staat een bepaalde functie intensief te ontwikkelen. De taak van montessorionderwijs is om op deze periode een passende reactie te geven en het juiste materiaal aan te bieden.

Lesmateriaal

Leerlingen maken gebruik van speciaal ontwikkelde leermaterialen die afgestemd zijn op bepaalden fasen en leeftijden. In het begin gaat het om ontwikkelingsmateriaal, terwijl er later ook didactisch materiaal wordt toegevoegd. Verder wordt er onderscheid gemaakt tussen zintuiglijk materiaal (vooral geschikt voor de onderbouw), taal- en rekenmateriaal en materiaal ten dienste van het kosmische onderwijs. Aan het lesmateriaal zijn belangrijke eigenschappen te verbinden:

  • Het materiaal geeft direct duidelijkheid over de fouten die een leerling gemaakt heeft. Hierdoor kan het kind zichzelf verbeteren en is er ruimte voor evaluatie.
  • Het lesmateriaal is gemaakt van natuurlijke materialen.
  • Binnen het materiaal staat er telkens één vaardigheid centraal.

Verschil klassikaal- en montessorionderwijs

Klassikaal onderwijs zorgt voor kennisoverdracht aan een bepaalde groep op hetzelfde moment. Bij het montessorionderwijs wordt elk kind individueel begeleid en is de motivatie van de leerling het centrale uitgangspunt.

Bij het klassikale onderwijs wordt er gewerkt met een zogenaamd leerstofjaarklassensysteem. De gemiddelde leerling is hierbij het uitgangspunt en de leerstof staat centraal. De leerlingen worden op leeftijd gegroepeerd en middels differentiatie wordt geprobeerd de groep bij elkaar te houden.

Montessorischolen zien onderwijs en opvoeding als één geheel waarbij kinderen hun behoeftes en talenten binnen het onderwijs kunnen ontwikkelen. Het is niet zo dat er bij montessorischolen alleen sprake is van individueel lesgeven. Het zelfstandig werken wordt afgewisseld met groepsmomenten waarbij les wordt gegeven aan de hele groep. Dit kan gaan over spellingsregels, nieuwsbegrip of iets dergelijks. Vervolgens gaan de kinderen er wel op hun eigen tempo en op hun eigen niveau mee aan de slag.

Daarnaast zit er verschil in de manier tussen zelfstandig werken op een klassikale school en een montessorischool. Dit verschil zit in de pedagogische opvatting. De manier van werken zou op elkaar kunnen lijken, maar de doelstelling is totaal verschillend.

Binnen het klassikale onderwijs gaat het zelfstandig werken vooral over de manier waarop leerlingen onderwijs beter kunnen ontvangen en zelfstandig hun taak kunnen verwerken. Bij het montessorionderwijs staat zelfstandig werken in het teken van het ontwikkelen van een zelfstandige leerhouding. Dit is dus een pedagogisch en opvoedkundig doel. Het is dus feitelijk een verschil in leerstofgerichtheid versus kindgerichtheid.

De montessorischool onderscheidt zich ten opzichte van een klassikale school ook door het mengen van leeftijdsgroepen in één klas. Dit bevordert volgens Montessori de harmonische ontwikkeling waarbij kinderen van elkaar kunnen leren en een gevoel van verantwoordelijkheid voor elkaar krijgen.

Ontwikkelingsfasen

Volgens Maria Montessori is de groei naar volwassenheid onder te verdelen in drie perioden van zes jaar. Dit komt het duidelijkst tot uitdrukking bij het werken met heterogene groepen, zoals een sociale omgeving waarin kinderen zich ontwikkelen en leren omgaan met kinderen van verschillende leeftijden. Het is aan opvoeders en leerkrachten om kinderen bij deze ontwikkeling te steunen en stimuleren.

  1. Periode van schepping: de periode van nul tot zes jaar. De eerste drie jaar is een onbewuste fase en de fase van drie tot en met zes jaar is de bewuste fase. In de onbewuste fase maakt het kind een snelle groei door waarbij er ontwikkeling is van onder andere de motoriek en de spraaktaal. In de bewuste fase gaat het kind ordenen, oefenen van de zintuigen en wordt de waarneming beter. Het kind kan zich beter concentreren en er ontstaat een groeiende taalvaardigheid. Het jonge kind is egocentrisch en op zichzelf gericht.
  2. Periode van verkenning en wetenschap: de periode van zes tot twaalf jaar. Allereerst de periode van verkenning waarin het kind zijn horizon verbreedt en daarmee de oriëntatie op de wereld. De verbeeldingskracht ontwikkelt, het geheugen is heel sterk en het kind kan veel kennis opbouwen. Hierin geeft kosmische educatie een kind bewustwording van zijn plaats en omgeving, en het leren leggen van verbanden binnen plaats en tijd. Kosmische educatie is de basis van de montessoriopvoeding. Vanaf ongeveer negen jaar volgt de periode van wetenschap waarin het kind verder nieuwsgierig raakt over het hoe en waarom. Het kind doet onderzoek, ontwikkelt interesses en bedenkt meer variaties omtrent verbeeldingskracht. In deze periode is de belangstelling voor normen en waarden groot en zijn ze in de ‘gevoelige periode’. In het montessorionderwijs staat het werven van kennis, in combinatie met maatschappelijke en sociale ervaringen, voorop.

  1. Periode van maatschappelijke gerichtheid: de periode van twaalf tot achttien jaar. Dit is de periode waarin er nog meer sprake is van bewustwording van omgeving. Voor deze groep, en de doorstroom vanuit de basisscholen, zijn er middelbare scholen met montessorionderwijs. Toch zijn er momenteel meer montessorischolen die gericht zijn op de periode van schepping en de periode van verkenning en wetenschap.

Aantal Montessori scholen

De eerste montessorischool werd in 1916 geopend in Laren. Vandaag de dag zijn er meer dan 160 erkende montessoribasisscholen in Nederland volgens de Nederlandse Montessorivereniging (NMV). Om erkend te worden moet de school aan een aantal voorwaarden voldoen, die zijn opgesteld door de NMV. Naast de basisscholen zijn er nu in Nederland ongeveer 20 scholen voor voortgezet montessorionderwijs.

Bronnen:

De tien meest gestelde vragen over montessorionderwijs. (z.d.). Geraadpleegd op 27 februari 2020, van https://www.montessorihb.nl/bestanden/449343/Tien-meest-gestelde-vragen.pdf

H., I. (2019, 10 januari). Wat is het onderwijsconcept van het montessori-onderwijs? Geraadpleegd op 26 februari 2020, van https://www.onderwijsconsument.nl/montessori/

Montessori. (2020, 19 januari). Geraadpleegd op 26 februari 2020, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Montessorionderwijs

Montessori 0-12 jaar. (z.d.). Geraadpleegd op 27 februari 2020, van https://montessori.nl/montessori-0-12-jaar/

Peters, M. (2009). Wat is een montessorischool? Geraadpleegd op 26 februari 2020, van http://www.anababa.nl/school/basisschool/kiezen/schooltypen/montessori

Karels, M. (2020). Montessori onderwijs.
Geraadpleegd op 18-09-2020,
van https://wij-leren.nl/montessori-methode-theorie.php

Gerelateerd

training
Samen de leerkuil in
Samen de leerkuil in
De leeruitdaging
Bazalt | HCO | RPCZ 
congres
Concentratie in de klas (PO)
Concentratie in de klas (PO)
Inzicht en handvatten om de focus van je leerlingen te verbeteren
Medilex Onderwijs 
Motivatie
Motivatie - intrinsieke en extrinsieke motivatie
Machiel Karels
Kind is eigenaar van zijn ontwikkeling
Het kind is eigenaar van zijn ontwikkeling en is daarvoor competent
Luc Stevens
Kleuters en vrij spel
De kleuter leert alleen spelend in vrij spel
Ewald Vervaet
Gepersonaliseerd leren
Flip je school: het waarom van gepersonaliseerd leren
Tijl Rood
Coachen van leerlingen
De coachende leraar is van doorslaggevend belang voor de opbrengsten.
Dolf Janson
Uitgangspunt van leren
Wat staat centraal, het individu of de doelstellingen?
Wilfred Rubens
Spelen in uitdagende hoeken
Spelen in uitdagende hoeken
Marleen Legemaat
Kiezen voor het jonge kind
Kiezen voor het jonge kind
Lianne Jongsma
Luc Stevens over passend onderwijs
Luc Stevens: Passend onderwijs bevestigt oude structuren
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
redactie
Effect combinatieklas op leerprestaties en leerkracht
De combinatieklas: wat doet die met de leerprestaties en leerkracht?
Welk verband bestaat er tussen leesmotivatie en begrijpend lezen?
Beïnvloedt leesmotivatie de prestaties voor begrijpend lezen?
Verwachtingen van werkgevers over mbo studenten
Welke verwachtingen schept een MBO-excellentieprogramma?
Motiveren van mbo-studenten voor presentaties
Hoe gaan mbo-studenten presenteren leuk vinden?
Mbo studenten begeleiden naar succesvol zelfsturend leren
Hoe zorg je dat een mbo-student zichzelf succesvol aanstuurt?
Vergroot huiswerk verantwoordelijkheid voor eigen leerproces?
Vergroot huiswerk verantwoordelijkheid voor eigen leerproces?
Leeropbrengst unitonderwijs versus klassikaal onderwijs
Welk verschil in leeropbrengst is er tussen unit- en klassikaal onderwijs?
Leren met een licht verstandelijke beperking
Hoe bevorder je eigenaarschap bij leerlingen met een licht verstandelijke beperking?
Werken met weektaak relatie metacognitieve vaardigheden
Werken met een weektaak: wat levert het op voor leerlingen?
Invloed zelf kiezen op motivatie vo bovenbouw
Zelf kiezen van het instructieniveau: welke invloed heeft dat?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Montessori onderwijs methode



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.