Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar.
Geraadpleegd op 14-12-2017,
van https://wij-leren.nl/ontwikkeling-psychologie.php

>> Het boek Ontwikkeling jonge kind direct bestellen.

Ontwikkelingspsychologie

Jonge kinderen leren praten, redeneren, rekenen en lezen. Ze krijgen besef van tijd en ruimte. Hun persoonlijkheid ontwikkelt zich.

Maar… hoe verloopt deze psychologische ontwikkeling precies? In het boek Naar school behandelt Ewald Vervaet de ontwikkeling van kinderen van 3 tot 8 jaar. 

Ontwikkelingsfasen

Om alle verschijnselen tot een jaar of acht recht te doen, neemt Ewald Vervaet 14 verschillende elkaar opvolgende psychologische structuren aan. Hij noemt die structuren kortweg 'fasen'. Zijn boek Groeienderwijs gaat over de fasen 1 tot 10. In Naar school beschrijft hij de fasen 11 tot en met 14. 

Elke fase is begrensd met een leeftijdsaanduiding. Dit zijn globale aanduidingen. Deze grenzen verschillen per kind en per ontwikkelingsgebied. Het gaat er in de ontwikkelingspsychologie niet om of een kind binnen de fasegrenzen valt, maar het gaat om de volgorde van de fasen.

Voor de volledigheid volgen hieronder alle fasen, want de auteur grijpt regelmatig terug op eerdere fasen. 

Van pasgeborene tot peuter

Een kind in de leeftijd van 0 tot 3 jaar doorloopt de volgende fasen:

  • Fase 1. (tot 1 mnd.) Het kind heeft passief contact met de buitenwereld.
  • Fase 2. (van 1 tot 4 mnd.) Er is afgestemdheid tussen het kind en de buitenwereld.
  • Fase 3. (van 4 tot 8 mnd.) Het kind maakt opzettelijk fysiek contact met de buitenwereld.
  • Fase 4. (van 8 tot 12 mnd.) Het kind ontdekt regelmaat in de buitenwereld.
  • Fase 5. (van 1;0 tot 1;3) Het kind wijst naar iets, dit is een vorm van aandachtscontact.
  • Fase 6. (van 1;3 tot 1;6) Het kind verbindt punten in de buitenwereld. 
  • Fase 7. (van 1;6 tot 1;10) De eerste mentale beelden ontstaan en een kind kan uitgesteld imiteren.
  • Fase 8. (van 1;10 tot 2;2). Van mentale beelden vormt het kind verzamelingen.
  • Fase 9. (van 2;2 tot 2;7). Het kind kan representeren, d.w.z. iets voorstellen van wat afwezig is, zoals een recent voorval. 
  • Fase 10. (van 2;7 tot 3;0). Tussen twee of meer representaties ontstaan coördinaties. Dit uit zich onder meer in samengestelde zinnen. Het kind krijgt besef van de nabije toekomst. Hieruit ontstaat het identiteitsbesef. Dit is het besef dat je nu dezelfde persoon bent als gisteren en als degene die je morgen bent.

Van peuter tot schoolkind

Een kind in de leeftijd van 3 tot 8 jaar doorloopt de volgende fasen:

  • Fase 11. (van 3;0 tot 3;9). Het kind legt concreet-feitelijke verbanden. Voorbeeld: In fase 10 weet een kind de identiteiten ‘vogel’ en ‘ei’, nu legt het kind het verband dat ‘die vogel een ei legt’. 
  • Fase 12. (van 3;9 tot 4;6). Het kind generaliseert concreet-feitelijke verbanden. Voorbeeld: ‘Die vogel legt een ei’ generaliseert het kind tot ‘Alle vogels leggen eieren.’
  • Fase 13. (van 4;6 tot 6;6). Het kind vormt abstract-logische verbanden. Voorbeeld: Het kind ordent stokjes van klein naar groot via de methode gissen-en-missen. Het abstract-logische verband is ‘groter zijn dan’. 
  • Fase 14. (van 6;6 tot 8;6). Het kind beschikt over abstracte systemen. Voorbeeld: Het kind ordent een rij stokjes onmiddellijk foutloos van klein naar groot.

In de bovenstaande fasen gebeurt natuurlijk meer dan dat hier in één zin samengevat staat. Daarom staan hieronder nog enkele ontwikkelingen genoemd.

Fase 11 – gerichte samengangen

Een kind in fase 11 kan:

  • Redeneren van concreet naar concreet.
  • Vrijvormig schrijven.
  • Etiketlezen.
  • Zichzelf ondersteboven tekenen, een pootkopper.
  • Betrekkelijke bijzinnen maken.
  • Vragenreeksen stellen.
  • Confabuleren, het vertellen van verzinsels.

Fase 12 – onderlinge samengangen

Een kind in fase 12 kan:

  • Generaliseren van ‘eens’ naar ‘altijd’.
  • Eigenfiguurlijk schrijven.
  • Fantasielezen.
  • Zichzelf als koppoter tekenen.
  • Één-op-één-beurtgedrag.
  • Willekeurig kloklezen.

Fase 13 – onomkeerbare relaties

Een kind in fase 13 kan:

  • Werkelijkheid en schijn onderscheiden.
  • Woorden opdelen in klanken.
  • Spiegelbeeldig, verwisselend en om-en-om-schrijven.
  • Losletterig en deel-voor-geheel-lezen.
  • Correct tellen zonder terugtellen.
  • Zichzelf met kop en romp tekenen, al is het nog wel vertekend.
  • De volgorde van verjaardagen, dagen van de week, manden en seizoenen onthouden.
  • Halfcorrect aflezen en instellen van de hele uren en spiegelbeeldig kloklezen.

Fase 14 – omkeerbare relaties

Een kind in fase 14 kan:

  • Logisch doordenken.
  • Terugtellen.
  • Optellingen als 5+3 en aftrekkingen als 6-2.
  • Conventioneel kloklezen.
  • Het kind heeft kloppend lichaamsbesef en geestelijk zelfgevoel.
  • Het kind heeft inzicht in processen.

De fasen 11 tot en met 14 werkt de auteur uit aan de hand van de ontwikkeling van Anke en Wim. Door het boek heen ‘zie’ je deze kinderen ontwikkelen. Anke krijgt bijvoorbeeld de opdracht om een vloeistof in een schuine fles in te tekenen. In fase 13 tekent ze de vloeistof loodrecht op de zijwanden. In fase 14 tekent ze de vloeistof horizontaal in. Leuk om te zien!

Ontwikkelingsdyslexie

Ewald Vervaet durft rustig tegen de stroom in te roeien, met een goed onderbouwde mening. Dat blijkt ook uit zijn hoofdstuk over ontwikkelingsdyslexie. Hij poneert de volgende stelling: Bepaalde gevallen van dyslexie kun je verklaren vanuit een te vroeg beginnen met leren lezen en schrijven. 

Een kind is feitelijk in fase 14 (6;6 tot 8;6) pas toe aan het schrijven en lezen van woorden van drie of meer letters. Ouders en leerkrachten beginnen daar vaak al mee als een kind nog in fase 13 (4;6 tot 6;6) zit. In deze fase leest een kind nog spiegelbeeldig en verwisselt het letters. Het gevaar is dat je dit er dan gaat inslijpen.

Je kunt een kind in deze fase wel vormoefeningen laten doen, zoals laten tekenen, kleien, overtrekken en uitknippen. 

Als je meer wilt lezen over ontwikkelingsdyslexie, klik dan onderaan deze pagina op het artikel ‘Maken wij kinderen dyslectisch?’ van Ewald Vervaet. 

Educatief speelgoed

Één van de ‘boosdoeners’ bij het onnodig dyslectisch maken van kinderen is het educatieve speelgoed. Dit speelgoed kan zeker goed zijn voor kinderen in een bepaalde fase, maar de ontwikkelaars koppelen er veel jongere leeftijden aan. Als ouder kun je het gevoel krijgen dat je kind gaat achterlopen als je het speelgoed niet koopt.

We zijn bijna allemaal een beetje bevangen van wat ik weleens het syndroom van de psychofok-industrie noem: zo vroeg mogelijk iets willen bijbrengen in plaats van op het juiste moment’. - Ewald Vervaet (pag. 208). 

Jean Piaget

Het laatste deel van het boek gaat over Jean Piaget en de ontwikkelingspsychologie. Als je meer wilt lezen over zijn werk en invloed, klik dan onderaan deze pagina op de artikelen over Piaget.

Tot slot

Naar school geeft helder inzicht in de ontwikkeling van het kind. Het laat ook zien dat een kind niet op alle ontwikkelingsgebieden even ver is en hoeft te zijn. Het is een aanrader voor iedereen die zich wil verdiepen in de ontwikkelingspsychologie van het jonge kind. 

Bestellen

N.a.v. Ewald Vervaet, Naar school, psychologie van 3 tot 8 jaar, Uitgeverij Elmar 2007/2012, 264 blz.,  ISBN: 9789038921709, € 19,95. Het boek is te bestellen via

Kerpel, A. (2014). Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar.
Geraadpleegd op 14-12-2017,
van https://wij-leren.nl/ontwikkeling-psychologie.php

Gerelateerd

Voorkom leesproblemen met BOUW!
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Bouw! is een effectief computergestuurd interventieprogramma
OnderwijsAdvies 
KIJK! 0-4 Beredeneerd Aanbod
KIJK! 0-4 Beredeneerd Aanbod
Amsterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Kindvolgmodel: terug naar de kern!
Minder invullen, meer weten
De lerende school 
Kiene kleuters in de klas
Kiene kleuters in de klas
Begeleiden van kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong
Medilex Onderwijs 
Begrijpend luisteren bij kleuters
Begrijpend luisteren bij kleuters

Timpaan Onderwijs 
Ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie - psychologische ontwikkeling kinderen
Arja Kerpel
Leerlingen leren kennen
Leerlingen leren kennen: leefwereld - ontwikkelingspsychologie
Arja Kerpel
Ontwikkeling van kinderen
Over ontwikkeling van kinderen
Luc Stevens
Jean Piaget
Jean Piaget (1896-1980) - biografie en werk
Ewald Vervaet
Piaget: objectpermanentie
Jean Piaget: Objectpermanentie en ontwikkeling van de intelligentie
Ewald Vervaet
Piaget: epistemologie
Jean Piaget: de genetische epistemologie na 1968
Ewald Vervaet
Piaget: empirisme
Jean Piaget: kritiek en onbegrip - empirisme
Ewald Vervaet
Piaget: leertheorie
Jean Piaget: leertheorie en psychoanalyse
Ewald Vervaet
Fase jonge schoolkind
De fase van het jonge schoolkind - kunnen kleuters leren lezen?
Ewald Vervaet
Cognitieve balans
Cognitieve balans: wat is het en hoe kan het onderwijs erop inspelen?
redactie
Basisonderwijs met/zonder basis
Basisonderwijs zonder basis / Basisonderwijs met basis
Helèn de Jong
Ontwikkelingsdyslexie
Ontwikkelingsdyslexie: Maken wij kinderen dyslectisch?
Ewald Vervaet
Pijnpunten basisonderwijs
Twee pijnpunten in ons basisonderwijs
Ewald Vervaet










Effect beweging
Wat is beter voor de lichamelijke en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen: 2x per week een gymles van 45 minuten of 1...
Kleuterverlenging
Wat is effectiever: verlengde kleuterbouw of snelle doorstroom naar groep 3?
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Theorie van Human Dynamics
Effect van onderwijs op basis van Human Dynamics-theorie
Tweelingen
Wat is beter voor tweelingen: in verschillende klassen of bij elkaar?
Bewegend leren
Presteren kinderen beter door ‘bewegend leren’?
relatie frans-spaans en dyslexie in vo
Heeft het leren van Frans of Spaans invloed op dyslexie?
Schoolsucces in de brugklas
Schoolsucces in de brugklas: welke sociaal emotionele competenties heb je nodig?
Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden?
Verbaal uiten van gevoelens: bevordert dat het welbevinden van leerlingen?
Leeropbrengsten van werken met een weektaak
Weektaak bij kleuters: wat brengt het op?
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Wiskundige denktactiviteit
Wiskundige denkactiviteit in wiskunde op havo en vwo
Leereffecten computerspel kleuters
Leereffecten computerspel voor rekenen bij kleuters
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Schoolkenmerken cognitieve prestatie
Onderwijssystemen, schoolkenmerken en cognitieve prestatie
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Taallijn peuters kleuters
Het effect van Taallijn bij peuters en kleuters
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Ontwikkeling jonge kind



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.