Twee pijnpunten in ons basisonderwijs

Ewald Vervaet

Ontwikkelingspsycholoog en docent bij Stichting Histos

 

ever524@kpnmail.nl

  Geplaatst op 1 juni 2016

Vervaet, E. (2016). Twee pijnpunten in ons basisonderwijs.
Geraadpleegd op 22-03-2019,
van https://wij-leren.nl/pijnpunten-basisonderwijs.php

Er is veel aan de hand in het onderwijs. Vanuit de wetenschap wijs ik twee factoren aan: allerlei leerstof wordt te vroeg aangeboden en het geleerde wordt oneigenlijk getoetst.

Aan het Nederlandse basisonderwijsbeleid schort een hele boel. Dat is in het bijzonder zo bij het kleuteronderwijs van ons land. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de vaak schrijnende voorbeelden in het zwartboek "Kleuters in de knel!" dat op 9 april 2013 is aangeboden aan de Tweede Kamer.

Dat blijkt ook uit cijfers als die voor het aantal kinderen tussen 6 en 18 jaar, dat op een schooldag ritalin slikt (vaak: moet slikken): ongeveer 125.000. Dat is bijna 4,5%.

Wat is hier aan de hand? Er is heel veel aan de hand, maar vanuit de wetenschap wijs ik twee factoren aan: 1. allerlei leerstof wordt te vroeg aangeboden en 2. het geleerde wordt oneigenlijk getoetst.

Te vroeg aanbod

Volgens de Russische psycholoog en filosoof Lev Vygotskij zouden kinderen zich leerstof eerder eigen kunnen maken indien een volwassene een kind helpt als het zich tenminste in de zone van de naaste ontwikkeling (ZNO) bevindt. Sedert ongeveer 1970 is ZNO de basis gaan vormen, waarop ons basisonderwijsbeleid rust.

Je zou dus verwachten dat er veel onderzoek naar ZNO is gedaan en dat alle haken en ogen rond dat begrip uitvoerig en diepgaand uitgediscussieerd zijn. Het gaat uiteindelijk om kinderen. Het blijkt vooral om de jongsten en dus meest kwetsbaren in ons onderwijs te gaan want met ZNO-onderwijs zouden kinderen al met 4 jaar kunnen leren lezen en al met 7 jaar algebra kunnen doen… 

Van steekhoudend onderzoek en uitgekristalliseerde discussies is echter niets te vinden, niet bij Vygotskij zelf en ook niet bij zijn volgelingen.  

Daar komt bij dat ZNO haar stempel vooral op het onderwijs is gaan zetten na de invoering van het basisonderwijs in 1985. Onderzoek naar de basis waar de basisonderwijsgedachte stoelt en de wijze waarop het basisonderwijs is ingevoerd, brengt echter eenduidig aan het daglicht dat ook daar elke basis aan ontbreekt. Het gaat via Langeveld en Kohnstamm terug op de theorie van de Duitse filosoof en psycholoog Otto Selz. Volgens Selz zouden intelligentie, aandacht en andere mentale functies verbeterd kunnen worden door bepaalde manieren van lesgeven en trainen. Onderzoek dat zou moeten aantonen dat Selz’ theorie feitelijk houdbaar is, rammelt echter aan alle kanten.

Ondanks die volstrekt afwezige basis – wat dus verder gaat dan een wankele basis – onder ZNO is dit begrip de leidende gedachte geworden in het Nederlandse onderwijsbeleid. In 2006 raadde de onderwijsinspectie scholen zelfs aan om in elk geval in groep 2 en als het even zou kunnen al in groep 1 de kinderen letterkennis bij te brengen. 

Oneigenlijke toetsen

Een tweede missstand is het oneigenlijke toetsen. De afgelopen tientallen jaren worden onderwijsvorderingen in toenemende mate met meerkeuzetoetsen nagetrokken. Het Cito is in dezen dé naam en dé smaakmaker. Weliswaar lijkt een meerkeuzetoets objectief vanwege de getallen die eruit rollen, maar in werkelijkheid is hij slechts getalsmatig en allerminst objectief. Er komt namelijk niets uit over het kennen en kunnen van een kind, maar slechts hoeveel procent het boven of onder een gemiddelde zit. Ook hieraan ontbreekt elke basis. 

Een meerkeuzetoets is familie van de IQ-test, de persoonlijkheidsvragenlijst en andere psychologische tests. Ze zijn allemaal gebaseerd op gedachtes over de totstandkoming van kennis in de natuurwetenschappen. Wetenschapshistorisch onderzoek laat echter ondubbelzinnig zien dat natuurwetenschappelijke kennis nooit met middelen tot stand is gekomen die op testpsychologische middelen lijken.

Dat wil zeggen, terwijl natuurwetenschappers altijd zijn vertrokken van verschijnselen die ze aanvankelijk niet begrepen, zoals het feit zeeën eb en vloed vertonen, en die proberen te begrijpen, vertrekken testpsychologen van reeksen vragen waar de geteste punten voor krijgt.

Er bestaan echter andere toetsen dan tests: proeven. Daar zijn er twee soorten van: rijpheidsproeven zoals de leesrijpheidsproef en vorderingsproeven zoals een proefwerk met open vragen.

Boek Basisonderwijs zonder basis

Over deze twee genoemde factoren is een boek van mij uitgekomen: Basisonderwijs zonder basis. Omdat ik niet in het negatieve wilde blijven steken, heb ik er een keerboek van gemaakt. Vanaf de achterkant van Basisonderwijs zonder basis begint een ander boek: Basisonderwijs met basis.

Bronnen

Vervaet, E. (2016). Twee pijnpunten in ons basisonderwijs.
Geraadpleegd op 22-03-2019,
van https://wij-leren.nl/pijnpunten-basisonderwijs.php

Gerelateerd

NT2 Onderwijs
NT2 Onderwijs
Anderstalige leerlingen in uw klas wegwijs maken in de Nederlandse taal
Bazalt | HCO | RPCZ 
Ontwikkeling van kleuters
Ontwikkeling van kleuters
Sensomotorische, sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling
Medilex Onderwijs 
Fase jonge schoolkind
De fase van het jonge schoolkind - kunnen kleuters leren lezen?
Ewald Vervaet
Leesrijpheid toetsen
Leesrijpheid moet je toetsen! Maar op welke manier?
Ewald Vervaet
Leesrijpheid deel 2
Analyse van de toets Taal voor Kleuters Deel 2
Ewald Vervaet
Leesrijpheid deel 1
Leesrijpheidstoets versus Citotoets Deel 1
Ewald Vervaet
Leesrijpheid deel 3
Bepalen van leesrijpheid: vergelijking van twee toetsen - deel 3
Ewald Vervaet
Ontdekkend leren lezen - Hoofdkenmerken
Ontdekkend leren lezen - Acht hoofdkenmerken
Ewald Vervaet
Ontdekkend leren lezen en leesrijpheid
Ontdekkend leren lezen
Ewald Vervaet
Ontwikkeling jonge kind
Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar
Arja Kerpel
Basisonderwijs met/zonder basis
Basisonderwijs zonder basis / Basisonderwijs met basis
Helèn de Jong
Basisonderwijs met/zonder basis
Basisonderwijs zonder basis / Basisonderwijs met basis
Helèn de Jong
Basisonderwijs met/zonder basis
Basisonderwijs zonder basis / Basisonderwijs met basis
Helèn de Jong
Zo ontdek ik het lezen - spellingsrijpheid
Spellingonderwijs: pas als het kind er rijp voor is
Ewald Vervaet
Ontwikkelingsdyslexie
Ontwikkelingsdyslexie: Maken wij kinderen dyslectisch?
Ewald Vervaet
Afstemmen op ontwikkelingsfase kind
Doorbreek de testcultuur
Ewald Vervaet


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Aandeel lln met disharmonisch IQ profiel
Wat zegt een disharmonisch intelligentieprofiel over de vervolgopleiding?
Rekenadviezen voor kinderen met taalstoornis
Wat zijn adviezen voor rekentaal bij kinderen met een taalontwikkelingsstoornis?
App voor mbo studenten theorie-praktijk
Is een app helpend voor mbo-studenten tijdens hun stage?
Differentiatie in kleine kring onderbouwklas
Werken met een kleine kring in de onderbouwklas
Leerstijlen
Wat is een goede didactische aanpak voor het leren van een vreemde taal?
Effect educatieve tv-programma's op jonge kind
Wat leren jonge kinderen van educatieve tv-programma's?
Effect eindadvies basisschool
Eindadvies basisschool: wat doet dat met een kind?
Effectieve methoden voor leesbevordering BO
Hoe bevorder je lezen?
Effectiviteit van NT2 onderwijs
NT2 onderwijs in s(b)o en regulier basisonderwijs
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Handschrift- en leesproblemen
Welke samenhang is er tussen handschrift- en leesproblemen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën in het vmbo?
Invloed van nederlandse taal op de woordenschatontwikkeling
Nederlandse taal en woordenschatontwikkeling
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Leerprincipes leren lezen en spellen
Welke leerprincipes zijn nodig voor lezen en spellen in groep 3?
Leesonderwijs voor zwakke lezers
Wat is effectief leesonderwijs voor zwakke lezers?
Ondersteuning voor mbo studenten met dyslexie
Mbo-studenten met dyslexie: welke ondersteuning helpt?
Leesprestaties verhogen door modeling en leesstrategieën
Gaan leesprestaties omhoog door modeling en leesstrategie-onderwijs?
Werkt kennis moderne vreemde taal mee of tegen?
Kennis van een moderne vreemde taal: handig of juist belemmerend?
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Interventies die technische leesontwikkeling stimuleren
Hoe stimuleer je zwakke lezers in groep 3?
Tweelingen
Wat is beter voor tweelingen: in verschillende klassen of bij elkaar?
Passend leesonderwijs groep drie
Goede lezers: hoe hou je hen gemotiveerd?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Resultaten onderbouw voorspellen succes bovenbouw?
Wat voorspellen resultaten in de onderbouw voor de bovenbouw?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Invloed taalvaardigheid op doorstromen
Doorstromen naar het hbo: heeft taalvaardigheid invloed?
Goed taalonderwijs in groep 2 op weg naar 3
Hoe stroom je -qua taal- goed voorbereid door in groep 3?
leren lezen zonder lesmethode
Ontwikkelingsgericht onderwijs: kun je leren lezen zonder lesmethode?
Tekstbegrip en leerprestaties vmbo-lln
Welke relatie is er tussen (tekst)begrip en leerprestaties?
Effect tutorlezen op technische leesvaardigheid
Welk effect heeft tutorlezen op de ontwikkeling van technische leesvaardigheid?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Verrijking voor lezende kleuters
Lezende kleuters: hoe help je hen verder?
Verschillen taalverwerving vluchtelingkinderen
Mondelinge tweedetaalverwerving bij vluchtelingenkinderen
Vreemde taal snel of langzaam aanleren?
Hoe leer je het beste een vreemde taal aan: snel en intensief of langzaamaan?
Vreemde taal leren op school of in beroep
Vreemde taal leren: in een beroepsgerichte context of op school?
Effect vrij lezen op leerklimaat mbo
Vrij lezen: welk effect heeft dat op het leerklimaat?
meerwaarde woordenschat citotoetsen
Heeft het toetsen van de woordenschat meerwaarde voor de woordenschatontwikkeling?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Hoe stimuleer je spellingvaardigheden effectief?
Zinsontleding van invloed op taalbeheersing?
Helpt zinsontleding leerlingen goed hun taal te beheersen?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Bevorderen intelligentie
Bevorderen van de ontwikkeling van intelligentie in de bovenbouw van de basisschool
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Taalonderwijs BBL
Taalonderwijs in BBL-trajecten MBO
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Pijnpunten basisonderwijs



Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.