Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?

Geplaatst op 9 februari 2016

Samenvatting

Naar het stimuleren van foneembewustzijn, een specifieke fase van het fonologisch bewustzijn waarbij kinderen in staat zijn lettergrepige woorden in afzonderlijke klanken op te delen, is uitvoerig onderzoek gedaan. Daaruit blijkt dat auditieve analyse en auditieve synthese essentiële voorwaarden zijn voor het leren lezen. Klappen in lettergrepen helpt daar niet bij.

Lettergrepen klappen wordt veelvuldig toegepast in de groepen 1 en 2 van de basisschool. Er is zeer veel onderzoek beschikbaar en in reviews samengevat waarin is aangetoond dat dit niet helpt om foneembewustzijn bij kinderen te ontwikkelen. De meest omvangrijke review die beschikbaar is, is de review van het National Reading Panel die in opdracht van het Ministerie van Onderwijs van de VS alle evidentie rond leesinterventies bijeen heeft gebracht.

Klappen van lettergrepen ligt ver van ontwikkeling foneembewustzijn

Heel kort samengevat komen de bevindingen in deze review op het volgende neer. In de kleutergroepen is een van de centrale vaardigheden het ontwikkelen van foneembewustzijn. Het klappen van lettergrepen (onder andere) ligt ver af van het ontwikkelen van foneembewustzijn. Daarom is het niet effectief en leidt het zelfs af van de te ontwikkelen vaardigheid.

Opdelen van woorden in fonemen en samenvoegen van fonemen tot woorden

Het volgende (vertaalde) citaat vat het nog eens kort samen: “Het kunnen opdelen van woorden in fonemen en fonemen kunnen samenvoegen tot woorden zijn de essentiële vaardigheden die van belang zijn voor het leren lezen (National Reading Panel, 2000; O’Connor, Jenkins,& Slocum, 1995). De instructie dient gericht te zijn op die twee fundamentele vaardigheden en minder aandacht besteden aan andere fonologische activiteiten (b.v. rijmen, lettergrepen klappen, fonemen weglaten of substitueren, etc.)”.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Thoni Houtveen en Anne Luc van der Vegt
Vraagsteller: orthopedagoog in het primair onderwijs

Vraag

Volgens recent onderzoek helpt klappen in lettergrepen niet om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen (Ukrainetz, Nuspl, Wilkerson & Beddes, 2010). Bestaan er meer onderzoeken die dit bevestigen? Kan een Engelstalig onderzoek met een kleine onderzoeksgroep gegeneraliseerd worden naar de Nederlandse taal?

Kort antwoord

Naar het stimuleren van foneembewustzijn is uitvoerig onderzoek gedaan. Daaruit blijkt dat auditieve analyse en auditieve synthese essentiële voorwaarden zijn voor het leren lezen. Klappen in lettergrepen helpt daar niet bij.

Toelichting antwoord

Lettergrepen klappen wordt veelvuldig toegepast in de groepen 1 en 2 van de basisschool. Er is zeer veel onderzoek beschikbaar en in reviews samengevat waarin is aangetoond dat dit niet helpt om foneembewustzijn bij kinderen te ontwikkelen. De meest omvangrijke review die beschikbaar is, is de review van het National Reading Panel die in opdracht van het Ministerie van Onderwijs van de VS alle evidentie rond leesinterventies bijeen heeft gebracht (National Reading Panel, 2000).

Heel kort samengevat komen de bevindingen op het volgende neer: In de kleutergroepen is een van de centrale vaardigheden het ontwikkelen van foneembewustzijn. Het klappen van lettergrepen (onder andere) ligt ver af van het ontwikkelen van foneembewustzijn. Daarom is het niet effectief en leidt het zelfs af van de te ontwikkelen vaardigheid. Het volgende (vertaalde) citaat) vat het nog eens kort samen: “Het kunnen opdelen van woorden in fonemen en fonemen kunnen samenvoegen tot woorden zijn de essentiële vaardigheden die van belang zijn voor het leren lezen (National Reading Panel, 2000; O’Connor, Jenkins,& Slocum, 1995). De instructie dient gericht te zijn op die twee fundamentele vaardigheden en minder aandacht besteden aan andere fonologische activiteiten (b.v. rijmen, lettergrepen klappen, fonemen weglaten of substitueren, etc.)” (Coyne, Kame’enui & Simmons (2001, p.65)

Het genoemde onderzoek (Ukrainetz et al., 2010) is dus zeker niet het enige waaruit blijkt dat klappen in lettergrepen niet helpt bij het leren lezen. Er is een grote hoeveelheid kennis op dit punt beschikbaar, waarover al in 2000 een gezaghebbende meta-analyse is gepubliceerd. Deze analyse is gebaseerd op diverse internationale onderzoeken en generaliseerbaar naar de Nederlandse situatie.

Geraadpleegde bronnen

  1. Coyne, M. D., Kame’enui, E. J., & Simmons, D. C. (2001). Prevention and intervention in beginning reading: Two complex systems. Learning Disabilities Research & Practice, 16(2), 62–73
  2. National Reading Panel (2000). Teaching Children to Read: an evidence-based assessment of the scientific research literature on reading and its implications for reading instruction. Bethesda, MD: National Institute of Child Health and Human Development. https://www.nichd.nih.gov/publications/pubs/nrp/documents/report.pdf
  3. O'Connor, R E.; Jenkins, J. R.; Slocum, A. (1995). Transfer among phonological tasks in kindergarten: Essential instructional content. Journal of Educational Psychology, Vol 87(2), 202-217.
  4. Ukrainetz, T.A., Nuspl J.J., Wilkerson, K., Beddes. S.R. (2010). The effects of syllable instruction on phonemic awareness in preschoolers. Early Childhood Reseach Quartely, 26, pp. 50-60

Gerelateerd

Taalaudit
Taalaudit
Laat het taal- en leesonderwijs van uw school analyseren
BCO Onderwijsadvies 
BLIKSEM: een aanpak voor begrijpend lezen
BLIKSEM: een aanpak voor begrijpend lezen
Stimuleer de leesvaardigheid van leerlingen door 9 kernstrategieŽn
OnderwijsAdvies 
Lezen met lees-app
Technisch lezen oefenen met een adaptieve leesapp
redactie
Leesonderwijs ZML 1
Fonologische vaardigheden van leerlingen in het ZML-onderwijs
Anna Bosman
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
Tijdig signaleren
Dyslexie tijdig signaleren - Het komt vanzelf wel?
Terry van de Beek
Leesonderwijs ZML 1
Fonologische vaardigheden van leerlingen in het ZML-onderwijs
Anna Bosman
Leren spellen
Leren spellen: de klanken bepalen de letters
Dolf Janson
Effectief leren spellen
Hersenen en woorden in verbinding
Dolf Janson
Gave van dyslexie
De gave van dyslexie
Arja Kerpel
Ontwikkeling jonge kind
Naar school - Psychologie van 3 tot 8 jaar
Arja Kerpel










Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn in het vmbo?
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Leerprincipes leren lezen en spellen
Welke leerprincipes zijn nodig voor lezen en spellen in groep 3?
relatie frans-spaans en dyslexie in vo
Heeft het leren van Frans of Spaans invloed op dyslexie?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs Ė PIRLS 2016
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Leesvaardigheid zaakvakken
Verbetering leesvaardigheid voor zaakvakken
Begrijpend lezen po
Ontwikkeling van begrijpend lezen in het basisonderwijs
Woordenschat leesbegrip
Rol van de woordenschat bij de ontwikkeling van begrijpend lezen
Mentale voorstellingen
Leren lezen met mentale voorstellingen
Digitale geletterdheid vo
Digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.