Ontdekkend leren

Arja Kerpel

Redactielid wij-leren.nl l Projectleider bij Wij-spelen.nl

 

  Geplaatst op 1 juni 2014

Kerpel, A. (2014). Ontdekkend leren.
Geraadpleegd op 23-03-2019,
van https://wij-leren.nl/ontdekkend-leren-artikel.php

Wat is ontdekkend leren?

Ontdekkend leren is een werkwijze die vooronderstelt dat de leerling ergens in psychologisch opzicht aan toe is en daarom in staat stelt hem uit te dagen om de wereld actief te onderzoeken. Hierbij is de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen het uitgangspunt. 
 
Bij ontdekkend leren wordt thematisch gewerkt en nieuwe kennis wordt in de context geplaatst. Hierdoor leren kinderen verbanden zien. Het gaat dus niet om het leren van losse feitjes. Door nieuwe kennis en vaardigheden te verbinden aan eerder verworven kennis, beklijft het beter. Daarnaast is het zo dat de leerling de leerstof beter onthoudt als hij het zelf ontdekt. 

Ontdekkend leren is actief leren

Bij ontdekkend leren zijn de leerlingen actief bezig met hun leerproces. Ze ontwikkelen hun talenten en leren hoe ze die optimaal kunnen inzetten. Ook leren ze zelfstandig denken en handelen. Ze leren initiatieven nemen, plannen, uitvoeren en reflecteren. De leerlingen ontdekken de zin van het leren en ze leren van en met elkaar. 

Ontdekkend leren en coöperatief leren

Ontdekkend leren maakt gebruik van coöperatief leren. Coöperatief leren heet ook wel samenwerkend leren. Het gaat hierbij om de samenwerking tussen sterkere en zwakkere leerlingen. Dit wordt gestimuleerd door coöperatieve werkvormen, waarbij kinderen in tweetallen of groepjes werken.
 
Coöperatief leren maakt gebruik van de verschillen tussen kinderen. De kinderen zoeken samen naar een oplossing en helpen elkaar. Coöperatieve werkvormen hebben naast een cognitief doel ook een doel dat gericht is op het samenwerken van de leerlingen. 

Ontdekkend leren en de meervoudige intelligenties

Ontdekkend leren sluit aan bij de meervoudige intelligenties (MI) van Gardner. Het uitgangspunt van dit concept is dat kinderen op verschillende manieren intelligent kunnen zijn. Er zijn acht manieren: 
  • verbaal/linguïstische intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met taal.
  • logisch/mathematische intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met rekenen.
  • visueel/ruimtelijke intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met zien.
  • muzikaal/ritmische intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met muziek.
  • lichamelijke/kinesthetische intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met bewegen.
  • interpersoonlijke intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met betrekking tot mensen.
  • intrapersoonlijke intelligentie,  dat wil zeggen dat je intelligent bent met betrekking tot jezelf.
  • natuurgerichte intelligentie, dat wil zeggen dat je intelligent bent met betrekking tot de natuur.
Elk kind ontwikkelt zich in een aantal van deze intelligenties sterker dan in andere. Het is belangrijk dat elk kind de verschillende intelligenties ontwikkelt en zich bewust is van zijn eigen, unieke intelligentiepatroon  met sterke kanten en ontwikkelpunten. Kinderen leren dat elk mens uniek is en dat de kracht ligt in de gezamenlijke diversiteit.
 
Bij ontdekkend leren onderzoeken de leerlingen een onderwerp door samen te werken en te leren van hun eigen en elkaars intelligenties. Na het gezamenlijke onderzoek presenteren de leerlingen hun uitkomsten vanuit hun verschillende intelligenties. 

Leerling, leerkracht, leerstof

Leren is een actieve bezigheid, waarbij de leerlingen de leerstof proberen te begrijpen en verbinden met bestaande kennis. Daarvoor is het wel een voorwaarde dat de leerlingen een ‘kapstok’ met basiskennis hebben. Daarom is het belangrijk dat de leerkracht vooraf controleert welke voorkennis de leerlingen hebben. Daar kan de leerkracht dan op aansluiten en eventuele ontbrekende kennis eerst introduceren.
 
Het is goed om daarbij te verwijzen naar eerder behandelde stof, want de leerlingen onthouden nieuwe leerstof beter als het gekoppeld kan worden aan bestaande kennis. Laat de leerlingen aan het einde van de les de leerstof in eigen woorden samenvatten. Integreer de nieuwe leerstof in andere vakgebieden.

Stappenplan voor ontdekkend leren

Ontdekkend leren kan spontaan ontstaan, maar de leerkracht kan de nieuwsgierigheid van de leerlingen ook prikkelen. Een stappenplan kan daarbij houvast geven. Er zijn diverse stappenplannen ontwikkeld, onder andere het Nederlandse model van Van Graft & Kemmers. Dit model onderscheidt de volgende stappen:
  • Confrontatie
  • Verkennen
  • Opzetten experiment
  • Uitvoeren van het experiment
  • Concluderen
  • Presenteren van resultaten
  • Verdiepen en verbreden

Confrontatie

Ontdekkend leren start met de confrontatie met een probleem of voorwerp. Een probleem of voorwerp is geschikt als het voldoet aan de volgende voorwaarden:
  • Het sluit aan bij de belevingswereld van kinderen.
  • Het roept verwondering op en maakt nieuwsgierig.
  • Het nodigt uit tot verder onderzoek.

Verkennen

In deze fase krijgen de kinderen de kans om het probleem of voorwerp te verkennen. Als het een concreet voorwerp is, kunnen ze het bekijken, voelen, ruiken of ernaar luisteren. Aanwezige voorkennis wordt opgefrist en de kinderen kunnen ervaringen uitwisselen.

Opzetten experiment

Tijdens de verkenningsfase komen er vragen boven bij de kinderen. Die vragen worden in deze fase omgezet in onderzoeksvragen voor een onderzoek. Samen met de leerkracht bedenken de kinderen een plan voor het onderzoek. Wat hebben we nodig? Waar gaan we werken? Wie doet wat?

Uitvoeren van het experiment

Als het plan klaar is, kunnen de kinderen starten met de uitvoering. Tijdens het proces houden de kinderen een logboek bij. De leerkracht evalueert al tijdens het onderzoek.

Concluderen

Na het onderzoek kunnen de conclusies getrokken worden. Misschien is het probleem nu opgelost, maar er kunnen ook vervolgvragen zijn. 

Presenteren van de resultaten

De leerlingen verwerken de conclusies in een presentatie. De leerkracht stimuleert om de resultaten goed samen te vatten en in een passende vorm te presenteren. Dat kan op diverse manieren: in een tabel, woordspin, grafiek, tekening of tentoonstelling. 

Verdiepen en verbreden

De leerkracht kan het onderwerp uitdiepen en integreren bij andere vakken. Hier kan hij/zij ook een activiteit aan koppelen, zoals een muurkrant of een opdracht voor handvaardigheid. 

Ontdekkend leren en hoogbegaafde kinderen

Ontdekkend leren past mooi bij de specifieke leereigenschappen van hoogbegaafde kinderen. Hoogbegaafden hebben een natuurlijke drang om te ontdekken en te onderzoeken, en dat is een speerpunt bij ontdekkend leren. Ontdekkend leren stimuleert creativiteit en originaliteit en biedt veel ruimte voor eigen inbreng, dat vinden hoogbegaafden fijn. Andere leereigenschappen van hoogbegaafden zijn:
  • Ze willen in grote stappen naar het einddoel.
  • Ze houden niet van herhaling.
  • Ze zijn snel van begrip.
  • Ze hebben een grote algemene interesse.
  • Ze kunnen snel verbanden leggen tussen nieuwe en oude kennis.
  • Ze hebben doorgaans een sterk analytisch inzicht.
  • Ze hebben doorgaans een groot probleemoplossend vermogen. 
Deze kenmerken van hoogbegaafden komen goed van pas bij ontdekkend leren. 

Samengevat

Ontdekkend leren is dus actief, onderzoekend leren waarbij gebruik gemaakt wordt van coöperatieve werkvormen en de meervoudige intelligenties van Gardner. Het heeft positieve gevolgen op de leerhouding en de motivatie. 

Kerpel, A. (2014). Ontdekkend leren.
Geraadpleegd op 23-03-2019,
van https://wij-leren.nl/ontdekkend-leren-artikel.php

Gerelateerd

Kagan Coöperatief leren
Kagan Coöperatief leren
Versterkt het leerproces en creëert betrokkenheid bij zowel leerling als leraar
Bazalt | HCO | RPCZ 
Hoogbegaafdheid in het VO
Hoogbegaafdheid in het VO
Verdiepende cursus over het begeleiden en uitdagen van hoogbegaafde leerlingen
Medilex Onderwijs 
Coöperatief leren
Coöperatief leren: samenwerkend leren - principes - voordelen
Arja Kerpel
Coöperatieve werkvormen
Coöperatieve werkvormen: 17 werkvormen voor groepen
Arja Kerpel
Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Leerlingen leren kennen
Leerlingen leren kennen: leefwereld - ontwikkelingspsychologie
Arja Kerpel
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren
Luc Stevens
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos Cöp
De lerende school
De vijf disciplines als basis voor boeiend onderwijs
Jan Jutten
Techniek talent
Talentontwikkeling met wetenschap en techniek
Hanno van Keulen
Empirische cyclus (1)
Techniek - Onderzoeken met de empirische cyclus (1)
Hanno van Keulen
Empirische cyclus (2)
Techniek - Onderzoeken met de empirische cyclus (2)
Hanno van Keulen
Onderzoekend leren
Onderzoekend leren met computersimulaties
redactie
Vernieuwend bètaonderwijs
Vernieuwende aanpakken bètaonderwijs verbeteren leerprestaties en vergroten interesse
Annemieke Top
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Vijf mythes over leerbereidheid
Vijf hardnekkige mythes over leerbereidheid
Ivo Mijland
Onderzoekend en ontwerpend leren
Op onderzoek in de klas
Dolf Janson
Onderzoekjes in natuur en techniek
Kleine onderzoekjes, grote resultaten
Bea Pompert
Natuurkunde vanuit verwondering
Verwondering in de les
Dick van der Wateren
Het Grote Vindingrijkboek
Het Grote Vindingrijkboek - Creativiteit ontwikkelen in het onderwijs
Arja Kerpel
Fascinerende ontdekkingen
Fascinerende ontdekkingen met kinderen rondom wetenschap en techniek
Arja Kerpel
Fascinerende ontdekkingen
Fascinerende ontdekkingen met kinderen rondom wetenschap en techniek
Arja Kerpel


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Aandeel lln met disharmonisch IQ profiel
Wat zegt een disharmonisch intelligentieprofiel over de vervolgopleiding?
creatief denken stimuleren
Welke didactische benadering zet aan tot creatief denken?
Leerstijlen
Wat is een goede didactische aanpak voor het leren van een vreemde taal?
Programmeren
Wat weten we over de effecten van programmeeronderwijs op programmeervaardigheden van leerlingen tot 12 jaar?
Werken met hoogbegaafde leerlingen
Wat is de meest effectieve manier van werken met (hoog-, meer-) begaafde leerlingen?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het ‘kwartiertjesrooster’ op de taakgerichtheid van leerlingen?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
Loslaten leerstofjaarklassensysteem effect op ontwikkeling
Ontwikkelen kinderen zich beter bij loslaten van leerstofjaarklassensysteem?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Project-based-learning (PBL)
Hoe vergroot project-based-learning vaardigheden van vo-leerlingen?
Relatie hoogbegaafheid en onderpresteren
Is er een relatie tussen hoogbegaafdheid en onderpresteren?
Samenwerken op projectbasis en de effecten op leerresultaten
Hoe kan samenwerkend leren succesvol zijn voor mbo-leerlingen?
Gebruik en nut van theorie over Meervoudige Intelligentie (MI)
Inzet van theorie over Meervoudige Intelligentie: werkt dat?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Vaardigheden gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar in lespraktijk
Zijn vaardigheden van leraren voor gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar?
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Identificatie excellente leerling
Identificatie en ontwikkeling van excellente leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Verrijkingsprogramma
Invloed van verrijkingsprogramma’s op de leerprestaties van hoogbegaafde leerlingen
Voorspellen excellentie
Samenhang tussen kenmerken van leerlingen en onderwijsgerelateerde factoren bij excellentie
Onderzoekend leren
Ondersteuning voor onderzoekend leren bij kinderen en adolescenten - reviewstudie
Onderzoekend leren rol docent
De rol van de docent bij onderzoekend leren door leerlingen in de klas - reviewstudie
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Ontdekkend leren



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.