Hoe organiseer je gepersonaliseerd onderwijs?

  Geplaatst op 28 februari 2017

Rood, T. (2017). Hoe organiseer je gepersonaliseerd onderwijs?.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/gepersonaliseerd-leren-organisatie.php

In mijn vorige artikel heb ik de urgentie aangegeven van een radicale vernieuwing van het onderwijs. Gepersonaliseerd leren vraagt een paar organisatorische aanpassingen, daar ga ik in dit artikel op in.

Zodra de school gepersonaliseerd leren introduceert, zullen directie en team afscheid moeten nemen van een aantal dierbare referentiekaders. Allereerst is het belangrijk om te beseffen dat het klaslokaal met de vaste groep gebruikers in eenzelfde leeftijd eerder contraproductief werkt dan dat je er iets aan hebt.

Het belemmert tutorleren, het kan geen verschillende leerstijlen faciliteren, en het kan niet optimaal worden ingericht als een rijke leeromgeving voor een specifiek vakgebied. Bovendien blijkt uit onderzoek (Yoneyama & Naito, 2003) dat het vasthouden van een groep kinderen in één ruimte pestgedrag en insubordinatie (verzet en onwilligheid) oproept.

"​Het klaslokaal met de vaste groep leerlingen in eenzelfde leeftijd werkt vaak contraproductief."

Iedereen zijn eigen dag

De eerste stap op weg naar gepersonaliseerd leren, is dus om de klas te vergeten. School wordt een verzameling van eigen leerervaringen, elke leerling heeft zijn eigen dag in een voorbereide omgeving. Vaak wordt gevreesd dat chaos dan het gevolg is. We nemen immers afscheid van het belangrijkste organiserende principe van school: de klas als groep kinderen met ongeveer dezelfde leerbehoefte. En inderdaad is de school zo makkelijk te organiseren. De groep beweegt van de ene ruimte naar andere, de groep heeft een gemiddelde score die de effectiviteit van de leraar weergeeft. Organisatorische kwesties worden met de groep besproken.

ICT faciliteert organisatie

Hoe kunnen we deze organisatie nu opgeven zonder in wanorde te vervallen? Het is op dit punt dat  we de disruptieve invloed van ICT tegenkomen. ICT stelt ons in staat niet alleen om de klas te flippen, maar de school als geheel. De invloed van ICT is niet beperkt tot de educatieve inhoud en de manier waarop deze wordt gepresenteerd, maar ICT kan vooral ook de organisatie van school op zijn kop zetten.

Scholen als Alt school in de VS, de O4NT- en Sterrenscholen en een paar handenvol vernieuwende scholen in Nederland, laten zien dat gepersonaliseerd onderwijs prima samen kan gaan met samenwerken en de ontwikkeling van vaardigheden die daarvoor nodig zijn. Ze laten tevens zien dat ondertussen toch geprofiteerd wordt van een behoorlijke efficiencywinst door inzet van digitale en adaptieve leermethoden. Mooie voorbeelden zijn ook Laterna Magica, De Wittering, De Verwondering en Spinoza20first.

"ICT stelt ons in staat niet alleen om de klas te flippen, maar zelfs ​de school als geheel."

Muziekfestival

Om te begrijpen hoe zo'n school eruitziet, kunnen we ons een muziekfestival voorstellen. Op verschillende podia spelen verschillende artiesten in verschillende timeslots. Het is aan de bezoeker om op basis van dit aanbod een ideale ervaring te construeren. Zij kunnen optredens uitzoeken of juist negeren, en maken bij conflicterende optredens een weloverwogen keuze.

Dit is ook op school mogelijk. Welke lessen en activiteiten kinderen kiezen, hangt af van persoonlijke leerdoelen. Als de omvang van de school groot genoeg is, kan het aanbod van activiteiten en lessen zo breed zijn dat leerlingen niet alleen verschillende leerinhoud kunnen kiezen, maar ook recht kunnen doen aan verschillende leerstijlen.

Dat is de reden dat leerkrachten een zo breed mogelijk palet aan didactische stijlen moeten aanbieden: instructies, onderzoekend leren, ondernemend leren, leren met software, leren met materialen, samenwerkend leren, begeleid werken, tutorleren, leren in circuits, zelfstandig werken in werkboekjes et cetera.

Persoonlijke behoefte

Naarmate leerlingen beter hun voorkeuren voor deze of gene didactiek leren kennen, zal de efficiency van hun leren profiteren van verstandige keuzes. Zelfs voor kinderen met een gebrekkige motivatie of voor kinderen die feitelijk unschoolable zijn geworden, biedt gepersonaliseerd leren een oplossing: al naar gelang hun persoonlijke behoefte wordt de autonomie in keuze verruimd of begrensd.

Didactiek Interne locus of control (produceren) Externe locus of control (consumeren)
Intrinsieke beloning Eigen interesse
Ondernemingen, Real products
Talent workshops, onderzoeksprojecten
Inspiratie door de leraar
Instructies en taken
Extrinsieke beloning Taakbereidheid
Stil werk
Werk in leerpleinen
Bekrachtiging Strategieën
Examenvoor-bereiding
Remediërende lessen

Het ligt zonder twijfel in de menselijke natuur om werk te kiezen dat een intrinsieke beloning biedt (leuk om te doen, past bij mij) en een interne locus of control kent (ik wil het gedaan hebben, ik doe het nu omdat ik het nu wil doen). Zoveel mogelijk zou elk individu werk met een extrinsieke beloning (krul, sticker) en een externe locus of control (het moet nu en het moet op deze manier) willen vermijden. Maar dat wil niet zeggen dat we de didactiek die daarbij hoort nooit nodig zullen hebben.

Leren, vooral formeel en expliciet leren, roept altijd enige weerstand op. De beloning zit hem in het resultaat: de vaardigheid onder de knie hebben, beseffen dat je iets weet. Daarom is het belangrijk om in een school met gepersonaliseerd leren naast werk met een interne locus of control en intrinsieke motivatie ook leerervaringen aan te bieden die gebaseerd zijn op positieve bekrachtigingsstrategieën. Of activiteiten die hier binnenvallen, verplicht gesteld moeten worden, hangt helemaal af van de individuele leerling en de kracht van zijn of haar zelfdiscipline. Pas als de noodzaak is aangetoond, moet de leraar hier een toevlucht toe nemen.

Intrinsieke motivatie

Empirisch onderzoek geeft sterke aanwijzingen (De Brabander & Martens, 2014) dat intrinsieke beloning en interne locus of control leerrendementen zal doen toenemen. Kinderen die autonomie ervaren in hun leren, ontwikkelen zelfvertrouwen, kunnen beter reflecteren op leerdoelen en resultaten, en zijn meer gemotiveerd om aan het werk te gaan. Het theoretisch kader hiervoor is gegeven door Ryan & Deci (2000, 2001) en heet Self Determination Theory.

Bij de planning van het onderwijsaanbod zullen niet alleen alle gebieden van het curriculum moeten worden afgedekt, maar zal ook recht gedaan moeten worden aan de hierboven geschetste vier didactieken. En tegelijkertijd moeten de vaardigheden van deze eeuw ruim baan krijgen.

"Kinderen die autonomie ervaren, ontwikkelen zelfvertrouwen, kunnen beter reflecteren op resultaten​ en zijn meer gemotiveerd."

Afscheid van constante monitoring

Een tweede belangrijke aanpassing aan het referentiekader dat leraren hanteren, is het loslaten van de reflex om het leerproces van leerlingen op een dagelijkse basis te volgen. Zolang een groep van ongeveer 25 leerlingen de gehele schooldag in één lokaal is en onder supervisie van de leraar ongeveer hetzelfde werk uitvoert, weet de leraar aan het eind van de dag dát er gewerkt is, waaraan gewerkt is en ongeveer met welk resultaat.

Hoe nuttig is dat nog als kinderen oefenen in adaptieve software? Is het dan nodig om dat wat de computer al doet, namelijk de vooruitgang van kinderen registreren, nog eens te dupliceren in een menselijk brein?
Is het dan niet veel zinniger om zo vaak als het organisatorisch maar mogelijk is een gesprek te hebben met de kinderen over wat de computer laat zien over hun vorderingen?

Kindgesprek

Zo'n gesprek over de persoonlijke ontwikkeling blijkt in de praktijk ongeveer elke zes weken te agenderen. Ouder, kind en coach stellen voor de volgende periode nieuwe doelen vast en blikken terug op de afgelopen periode. Natuurlijk wordt hiervan een verslag in het leerlingvolgsysteem opgeslagen. Dit gesprek is belangrijk omdat de leraar naast de rol van coach ook de rol heeft van een vakspecifieke instructeur en werkbegeleider.

Kinderen bewegen van lokaal naar lokaal en zodoende is het voor de coach ondoenlijk om op een dagelijkse basis bij te houden wat elk kind doet. Het leren van het kind wordt een verantwoordelijkheid die deels naar het kind zelf, deels naar de ouders, en deels naar de collega's in het team wordt verschoven.

Loslaten

Het loslaten van deze dagelijkse monitoring op groepsniveau is een zware dobber voor veel leraren. Het voelt voor hen alsof ze in het duister tasten. Daarom is het des te belangrijker om binnen de school een cultuur van hard werken te ontwikkelen en te koesteren. Als leraren deze cultuur waarnemen, wordt het voor hen makkelijker om op individueel niveau de dagelijkse monitoring los te laten. Gras groeit ook als je er niet naar kijkt, en zo is het ook met leren van kinderen op een school waar hard gewerkt wordt: zij gaan vooruit.

Natuurlijk doet het fenomeen zich vroeg of laat voor, dat kinderen een bepaald terrein van leren gedurende zes weken volledig hebben verwaarloosd of in enige mate te weinig aandacht hebben gegeven. Dit komt dan echter onverbiddelijk aan het licht tijdens het gesprek over het persoonlijk plan. Zo’n gesprek duurt ongeveer drie kwartier en dekt de sociaal-emotionele doelen af. Het is voor de coach dan zaak om het kind uit te dagen in de periode die daarop volgt dubbele inspanning te verrichten op dit terrein. Ook is het mogelijk om activiteiten te verplichten of om een didactiek af te spreken met een externe locus of control: bijvoorbeeld elke dag na aanvang van school een uur in een stille ruimte rekenen.

"Zodra de school gepersonaliseerd leren introduceert, zullen directie en team afscheid moeten nemen van een aantal dierbare referentiekaders."​

Begeleid werken

Belangrijk is om niet al het leren te organiseren in lessen of gezamenlijk aangeboden activiteiten. Veel productiever is het om veel tijd vrij te maken voor begeleid werken, zoals in de Montessori-traditie al lang beproefd is en meer recent ook als GIP (groeps- en individueel gericht pedagogisch en didactisch handelen) bekend is geworden. Instructies en plenaire activiteiten kunnen worden gepland met bijvoorbeeld Supersaas, de agenda van Echange of sCoolTool.

Op basisschool de Verwondering volgen we de kinderen via learning analytics van software, via hun eigen portfolio, via toetsresultaten (Cito LOVS) en via notities van leerkrachten en eventueel therapeuten. Al deze zaken worden eens per zes weken gedurende drie kwartier met de kinderen en hun ouders besproken. Niet alleen wat meetbaar is komt aan de orde, maar ook wat merkbaar is in hun ontwikkeling.

Vrijheid in gebondenheid

Een derde belangrijke omslag in het denken die leraren moeten maken, heeft betrekking op het eigenaarschap van leren. Zodra we erkennen dat wij het leerproces niet op een dagelijkse basis kunnen controleren, Is het belangrijk om de verantwoordelijkheid voor het leren grotendeels over te dragen aan de rechtmatige eigenaar ervan: het kind of gedelegeerd aan zijn of haar ouders. Dit vraagt om vertrouwen van de leerkracht en leidt hoe dan ook tot ervaren autonomie bij het kind.

Tegelijkertijd moeten wij ons realiseren dat onderwijs een asymmetrisch proces is in die zin dat de leraar weet wat er te leren is en het kind nog niet. Het kind is vaak onbewust onbekwaam en kan dus moeilijk vanzelf aan het leren gaan. De leraar heeft de berg die leren is al beklommen en geniet van het uitzicht; de leerling weet niet dat er een uitzicht zal komen en heeft een zekere hekel aan het klimmen. Daarom is het contraproductief om volledige autonomie toe te kennen. Maria Montessori sprak niet voor niets van vrijheid in gebondenheid.

"Het is contraproductief om volledige autonomie aan leerlingen toe te kennen."​

Welkom ouders

Dit gezegd zijnde, is het een zeer productieve interventie om het eigendom van het leerproces terug te geven aan de leerling en zijn of haar ouders. Als we een blik werpen op de metaresearch die John Hattie (2008) de afgelopen jaren heeft uitgevoerd, is de conclusie dat van alle mogelijke interventies in het onderwijs die interventies die te maken hebben met verwachtingen van, reflectie op, en autonomie in het leren het meest effectief zijn.

Met andere woorden, scholen die hogere leeropbrengsten nastreven, moeten beginnen met het teruggeven van het leerproces aan de rechtmatige eigenaar: het kind of de student.

De lerende gemeenschap

Een model waarin dit vorm kan krijgen is de school als lerende gemeenschap. Professionals, ouders en kinderen maken integraal onderdeel van deze gemeenschap uit. Ouders zijn daarin belangrijk omdat kinderen in de basisschoolleeftijd natuurlijk te jong zijn om de verantwoordelijkheid die wij graag verleggen geheel alleen te dragen; ze hebben daar de steun en sturing van de ouders bij nodig.

Hoe meer ouders bereid en in staat zijn om hun kinderen hierbij te helpen, hoe makkelijker het voor school en de leerkracht wordt. In de praktijk blijkt dat het een aanzienlijk deel van de ouders geen moeite kost of in elk geval dat zij deze rol erg waarderen. Een voorwaarde is wel dat ouders daadwerkelijk partners zijn en dus ook altijd welkom op school; niet alleen in den lijve, maar ook virtueel.

Educatieve partnership

Doordat kinderen in een digitaal portfolio verslag doen van hun leerervaringen krijgen ouders goed zicht op de dag op school en krijgen zij er gaandeweg meer betrokkenheid bij, waarbij nadrukkelijk ook een rol in het onderwijs zelf alle ruimte krijgt. Zo wordt leren van de eigen en andere kinderen niet alleen een verantwoordelijkheid van school maar ook van de ouders.

Natuurlijk is het niet altijd zo dat alle ouders dit waarderen, maar als zij dat wel doen, moet school alle ruimte bieden en de ouders niet op armlengte houden. Educatieve partnership met ouders is een fenomeen dat onderwijsresultaten enorm stimuleert (zie bijvoorbeeld de openbare les van Mariëtte Lusse)

Het mogelijke nadeel dat ouders niet beschikken over pedagogische en didactische kwaliteiten die vergelijkbaar zijn met die van onderwijsprofessionals, wordt ruimschoots gecompenseerd door de grote hoeveelheid kennis en vaardigheden die je aanboort als je ouders in het onderwijs verwelkomt.

"​Het leren van het kind wordt een verantwoordelijkheid die deels naar het kind zelf, deels naar de ouders, en deels naar de collega's in het team wordt verschoven."

Gesprek

Niet alle leerkrachten staan te juichen bij de fysieke aanwezigheid van ouders op school; zij denken dan bijvoorbeeld aan ouders met een symbiotische relatie met hun kind of ouders met een in hun ogen contraproductieve stijl van opvoeden et cetera. Het vraagt om durf om hierover met ouders in gesprek te gaan, in de hoop dat ook zij hierin willen ontwikkelen. Niet elke leraar beschikt over de kwaliteiten die hiervoor nodig zijn, en dan is het zaak dat het team werkelijk een team is en elkaar wil helpen. 

In het derde en laatste deel van deze serie zal ik ingaan op de rol die adaptieve software speelt in het op zijn kop zetten van het onderwijs. Wil je het niet missen, schrijf dan in voor de nieuwsbrief. Wil je in contact komen met andere scholen die zich hiermee bezig houden, word dan lid van de groep 'Kindgericht onderwijs' op Linkedin.

Noot

Zelfs als de concepten van meervoudige intelligenties (Gartner) en verschillende leerstijlen (Kolb) geen empirische basis hebben in de zin dat er geen studies zijn gedaan die aantonen dat de toepassing van het concept tot hogere leeropbrengsten leidt, is het nog altijd een goede zaak om verschillende leerstijlen zoveel mogelijk te cateren. Waarom zou je niet? Het is duidelijk dat kinderen of studenten die volgens hun eigen voorkeuren werken en leren, beter gedijen. Zelfs als broodjes niet gezonder zijn dan muesli is het dom om de keuze te elimineren.

Rood, T. (2017). Hoe organiseer je gepersonaliseerd onderwijs?.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/gepersonaliseerd-leren-organisatie.php

Gerelateerd

Masterclass Betrokkenheid
Masterclass Betrokkenheid
Marzanoís bewezen effectieve strategieŽn voor betrokken leerlingen
Bazalt | HCO | RPCZ 
Opleiding OICT-er
Opleiding OICT-er
opleiding tot onderwijskundig ICT-er
Timpaan Onderwijs 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Gepersonaliseerd leren
Flip je school: het waarom van gepersonaliseerd leren
Tijl Rood
Leerstofjaarklassensysteem is failliet!
Het leerstofjaarklassensysteem is failliet!
Machiel Karels
Kindgericht onderwijs
Van jaarklassensysteem naar kindgericht onderwijs
Machiel Karels
Kindgericht onderwijs
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Machiel Karels
Leerplan in beeld
Leerplan in Beeld: website geeft houvast bij gepersonaliseerd leren
Renť Leverink
Uitgangspunt van leren
Wat staat centraal, het individu of de doelstellingen?
Wilfred Rubens
FTC: praktijk
Flipping The Classroom: populair, maar wat gebeurt er in de les?
Sylvia Peters
Adaptieve software
Adaptieve software zet onderwijs op zijn kop
Tijl Rood
Leraar als professional
Over de rol van docenten 2022: nieuwe visie, toezicht en controle
Filip Dochy










Lerarenvaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs
Hoe laten leraren hun vaardigheden in gepersonaliseerd onderwijs zien in de praktijk?
creatief denken stimuleren
Welke didactische benadering zet aan tot creatief denken?
Welke ICT-vaardigheden zijn nodig voor leerlingen van het praktijkonderwijs?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
E-portfolioís
Dragen e-portfolioís in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Kleuterverlenging
Wat is effectiever: verlengde kleuterbouw of snelle doorstroom naar groep 3?
Programmeren
Wat weten we over de effecten van programmeeronderwijs op programmeervaardigheden van leerlingen tot 12 jaar?
Eigenaarschap leerlingen vo
Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen (vo) versterken?
Gepersonaliseerd onderwijs en effect op leerlingen
Heeft gepersonaliseerd onderwijs effect op Šlle leerlingen?
Gunstige lestijden vmbo
Wat zijn gunstige lestijden voor vmbo-leerlingen?
Invloed digitale leeromgevingen op leraren
Wat doen digitale leeromgevingen met leraren?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het Ďkwartiertjesroosterí op de taakgerichtheid van leerlingen?
Effect wisselende samensstelling basisschoolklas
Welk effect heeft de samenstelling van de basisschoolklas?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Loslaten leerstofjaarklassensysteem effect op ontwikkeling
Ontwikkelen kinderen zich beter bij loslaten van leerstofjaarklassensysteem?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Strikt toepassen overgangsnormen in vo
Doubleren (VO): welk effect heeft het op de verdere schoolloopbaan?
Programmeeronderwijs stimuleert vaardigheden
Stimuleert programmeerles probleemoplossingsvaardigheden?
Welke rapportvormen geven goed inzicht?
Welke rapportvormen geven welke inzichten?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
relatie frans-spaans en dyslexie in vo
Heeft het leren van Frans of Spaans invloed op dyslexie?
Vaardigheden gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar in lespraktijk
Zijn vaardigheden van leraren voor gepersonaliseerd onderwijs zichtbaar?
Verbeteren van informatievaardigheden vmbo-leerlingen
Hoe verbeter je informatievaardigheden van vmbo-leerlingen?
Reflectieopdrachten en zelfregulatie
Een reflectieopdracht: is dit een struikelblok voor vmbo-leerlingen?
tijd- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren
De online school: welke voorbeelden zijn daarvan en werkt het?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Beginnende geletterdheid
Leergedrag kleuters legt belangrijke basis voor het leren lezen
Zelfgestuurd leren
Reviewstudie: metacognitie en zelfgestuurd leren
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
Zelfregulering po/vo
Het bevorderen van zelfbeoordeling en zelfregulering in het primair en voortgezet onderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Organiseren gepersonaliseerd leren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.