Is onderscheid tussen technisch, begrijpend en studerend lezen zinvol?

  Geplaatst op 23 januari 2017

Filipiak, P. (2017) Is onderscheid tussen technisch, begrijpend en studerend lezen zinvol?
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/onderscheid-technisch-begrijpend-studerend-lezen.php

In het basisonderwijs wordt van oudsher een onderscheid gemaakt tussen aanvankelijk, voortgezet technisch, begrijpend en studerend lezen. Is dit eigenlijk wel zinvol? Volgen we met deze traditionele onderverdeling misschien een oud dwaalspoor en vervallen we in de fout door een misplaatst vak als begrijpend lezen telkens te willen renoveren?

Een lezer van het Trouwartikel van van Oosten (2016) reageerde: ‘Toen ik als volwassene voor het eerst hoorde over het vak "begrijpend lezen" heb ik een uur over de grond liggen dweilen van het lachen’. Een andere lezer: ‘Begrijpend lezen, zo heet het echt! Er is ook het ‘Technisch lezen, dan hoef je als kind zogenaamd niet te begrijpen wát je leest, als je het maar correct leest. Bij zoveel onzin kwam de stoom soms uit mijn oren, want ik heb op een school gewerkt waar men deze mening had. Volkomen lariekoek: lezen is lezen! In mijn tijd, werd begrijpend lezen niet apart gegeven’.

Beginnend en voortgezet lezen

Het is slimmer voor een samenhangend leesbeleid in de school alleen een onderscheid te maken tussen beginnend lezen in groep 1 tot en met 4 en voortgezet lezen in groep 5 tot en met 8. Technische, begrijpende en leesmotivationele aspecten spelen bij het (leren) lezen immers altijd een rol.

Luisteren en lezen zonder begrip is onzinnig en je kunt niet met begrip nadenken tijdens het lezen zonder een geautomatiseerde en betekenisvolle letter-, woordeel- en woordgroep-herkenning. Denk aan hoe het materiaal Vloeiend & Vlot (Zwijsen) in groep 4 dat aanpakt: betekenisvol inslijpen van technische leesmoeilijkheden.

Beginnend lezen bestaat uit een doorgaande lijn van voorlezen thuis en op school en een speelse en thematische aandacht voor klankletteractiviteiten in groep 1 tot en met 4, zoals dat ooit in ‘Beginnend Lezen’ (Leeshuis, Wolters Noordhoff) is vorm gegeven, ingebed in een thematisch gebruik van prentenboeken met hun rijke woordenschat.

Verder is er aandacht nodig voor begrijpend technisch lezen in groep 3 en 4 met als eindniveau AVI-E4 of hoger, dat vlot, vloeiend, correct, met begrip en op tempo moet worden beheerst. In groep 3 en 4 is in ieder geval geen ruimte voor een methode en een toets voor begrijpend lezen. Dat heeft namelijk geen effect op beter lezen en het wordt alleen maar gedaan omdat het moet. Niet alles wat moet is goed. Vaak bederft het de leesmotivatie bij de leerlingen.

Vanaf groep 5 staat leesbevordering verder centraal. Begin met actuele korte geïllustreerde teksten over het leven van jonge mensen, bijvoorbeeld in Kidsweek Junior, met iets dergelijks als ‘Jong010; Dé Rotterdamse kinderkrant!’ (Hoogvliet), waar kinderen ook zelf in schrijven. En met Nieuwsbegrip-achtige materialen, maar dan zonder werkbladen. Niet met allerlei stapjes en strategietraining.

Het onderscheid in Nederland tussen aanvankelijk, voortgezet technisch, begrijpend en studerend lezen is eigenlijk een oude dwaalweg. Begrijpend lezen is een pleonasme. Probeer dan ook niet steeds weer opnieuw een nog beter alternatief voor begrijpend lezen te vinden. Want dan blijft het een apart en ‘transferloos vak’.

Accent op leesbevordering

Richt de klassen- en schoolbibliotheken in, samen met de leerlingen. Inventariseer hun interessegebieden met behulp van de onderwerp- en boekenindex van de bibliotheek met gevarieerde leesmaterialen en leesgenres. Verander regelmatig de boekencollectie.

Sluit aan bij informatieve boeken en bij (langere en complexere) zaakvakteksten en leer leerlingen die te lezen met de manieren van studerend lezen, gericht op studie- en schrijfvaardigheden. Oefen oude Cito- (Eind) toetsen en beperk toetsgericht onderwijs’.

Peil 2 x per jaar met een aantal vragen uit de Leesattitude schaal van Aarnoutse (1990) de op-brengsten in termen van leesmotivatie en pas je leesbeleid daarop aan, bijvoorbeeld:

  • Vind je het leuk op school?
  • Lees je op school omdat het moet?
  • Lees je thuis?
  • Vind je lezen belangrijk?
  • Lees je in de vakantie?
  • Word je van lezen gauw moe?
  • Vind je een boek leuk als verjaardagscadeau?
  • Vind je elke dag lezen leuk?
  • Vind je lezen in de klas saai?
  • Zijn er thuis veel boeken?

Technisch lezen met begrip

Volg niet voor alle leerlingen in feite een remediërende aanpak van ‘Voortgezet technisch lezen’ tot en met groep 8. Het leidt vaak tot te weinig effectieve leestijd door het invullen van werkboekjes met vragen na afloop van een gelezen tekst. Gebruik vanaf groep 5 bijvoorbeeld het ‘Verhelpen van technische leesproblemen bij begrijpend lezen’ (Filipiak, 2009 ). De grens tussen begrijpend en technisch lezen vervaagt daarmee en lezen blijft hoofdzakelijk gericht op de inhoud van teksten. Onverwachte technische leesproblemen worden ter plekke verholpen in de context van zinvol lezen.

Gebruik de vrijgekomen tijd voor studie- en schrijfvaardigheden in de context van de zaakvakken. Dan zou je zelfs methoden voor studievaardigheid los kunnen laten en ontlast je het overvolle lesrooster in de basisschool. Leer anders gezegd studievaardigheid aan in de zaakvakken: lezen om te leren als boter bij de vis.

Uitzonderingen

Alleen voor de hardnekkig moeizame lezers is intensievere oefening van technische leesaspecten tot en met groep 8 gewenst, zoals het verder verhogen van het leestempo. Overigens, voor het zelfvertrouwen, niet in concurrentie met klasgenoten. Ook zij moeten net als de betere lezers vooral veel lezen en geen werkboekjes invullen. Ook dát moet plaats vinden in een betekenisvolle context voor de betreffende leerling.

Er zijn goede methoden van voortgezet technisch lezen beschikbaar. Het invullen van werkboekjes bij het deze methoden is contraproductief, want dat gaat af van de effectieve leestijd, vooral bij moeizame lezers die worstelen met de achterafvragen bij teksten. Lezen leer je namelijk vooral door veel en gemotiveerd en samen met anderen te lezen. Vooral hardopdenkend en pratend lezen over de inhoud door betere en mindere lezers in een groepje of in een tweetal, dat werkt. Er zijn hiervoor onder andere ‘Samen-leesboeken’ beschikbaar.

Tot slot

Het traditionele onderscheid tussen fonemisch bewustzijn, aanvankelijk lezen, voortgezet technisch lezen, begrijpen lezen en studerend lezen of studievaardigheid, is eigenlijk een oude dwaalweg. Het heeft geleid tot verschillende leesmethoden die in opeenvolgende groepen niet of onvoldoende  op elkaar zijn afgestemd. Dit bevordert de samenwerking van leerkrachten in het basisonderwijs niet.

Vervang het door beginnend lezen in groep 1 tot en met 4 en voortgezet lezen in groep 5 tot en met 8. Leg een accent op het culturele lezen in het perspectief van leesbevordering en integreer studerend lezen en schrijven in de zaakvakken. Als dat laatste nog niet lukt: gebruik apart methodisch materiaal voor studievaardigheid. Altijd spelen daarbij technische en begripsvolle aspecten van lezen een rol. Gebruik voor een professioneel leesbevorderingsbeleid: Open Boek, van Jos Walta. En volg de gelijknamige cursus van Stichting Lezen bij een bibliotheek. Gebruik de leesbevorderingsideeën van Marieke Baselmans, te vinden in het tijdschrift JSW.

Literatuur

  • Aarnoutse, C. Woordenschattest en leesattitudeschaal, Berkhout, 1990.
  • Filipiak, P. Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs; Wij leren, 1 juni 2015.
  • Filipiak, P. Verhelpen van technische leesproblemen bij begrijpend lezen, OMJS, 2009.
  • Oosten, L. van. Nederland is het enige land in Europa waar begrijpend lezen een apart vak is. Dat is achterhaald; Trouw, 06/12/16, 15:35 http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/4428779/2016/12/06/Begrijpend-lezen-is-een-achterhaald-vak.dhtml
  • Wilhelm, J.D. Hardopdenkend leren lezen, OMJS, 2008.

Filipiak, P. (2017) Is onderscheid tussen technisch, begrijpend en studerend lezen zinvol?
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/onderscheid-technisch-begrijpend-studerend-lezen.php

Gerelateerd

Begrijpend lezen
Begrijpend lezen
verder vorm geven aan taal- en leesonderwijs
Timpaan Onderwijs 
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Bouw! is een effectief computergestuurd interventieprogramma
OnderwijsAdvies 
Voortgezet technisch lezen in het primair onderwijs
Voortgezet technisch lezen in het primair onderwijs
Leesonderwijs in groep 4 t/m 8
Medilex Onderwijs 
NT2 Onderwijs
NT2 Onderwijs
Anderstalige leerlingen in uw klas wegwijs maken in de Nederlandse taal
Bazalt | HCO | RPCZ 
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Goede schoolteksten
Een goede schooltekst. Het begin van goed leesonderwijs.
Gerdineke van Silfhout
Effectief leesonderwijs
Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs: motiverend!
Paul Filipiak
Goed taal- en leesonderwijs
Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs
Jos Cöp
Begrijpend lezen vak
Begrijpend lezen als vak afschaffen?
Paul Filipiak
Close Reading
Begrijpend lezen vervangen door Close Reading?
Paul Filipiak
Woordenschat uitbreiden
Woordenschat uitbreiden bij begrijpend lezen en bij de zaakvakken
Paul Filipiak
Leesdorst lessen - 1
Leesdorst lessen (1) – Tien tips voor een goede les
Paul Filipiak
Leesdorst lessen - 2
Leesdorst lessen (2) – Acht valkuilen van leesmethodes
Paul Filipiak
Taalgericht zaakvakonderwijs (1) Reflectie
Taalgericht zaakvakonderwijs (1): Reflectie op begrijpend lezen
Paul Filipiak
Begrijpend lezen is een houding
Begrijpend Lezen – geen vak maar een houding
Terry van de Beek
Taalgericht zaakvakonderwijs (5): betrokken lezen en leren
Taalgericht zaakvakonderwijs (5): betrokken lezen en leren
Paul Filipiak
Taalgericht zaakvakonderwijs (4): Verdieping
Taalgericht zaakvakonderwijs (4): Verdieping, de vier V's
Paul Filipiak
Taalgericht zaakvakonderwijs (1) Reflectie
Taalgericht zaakvakonderwijs (1): Reflectie op begrijpend lezen
Paul Filipiak
Taalgericht zaakvakonderwijs (2): Woordenschat en begrippen
Taalgericht zaakvakonderwijs (2): Woordenschat en begrippen
Paul Filipiak
Taalgericht zaakvakonderwijs (3): lezen van teksten in zaakvakken
Taalgericht zaakvakonderwijs (3): Lezen van teksten in zaakvakken
Paul Filipiak










Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën in het vmbo?
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Leesbegrip zaakvakken po
Training van instructie leesbegrip in leeslessen en geschiedenislessen basisonderwijs
Leesvaardigheid zaakvakken
Verbetering leesvaardigheid voor zaakvakken
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Taalonderwijs BBL
Taalonderwijs in BBL-trajecten MBO
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




technisch begrijpend studerend lezen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.