Speciale hulp bij de ontwikkeling van de luistervaardigheid -5-

Jeanne Buijks

Orthopedagoog bij

 

orthodidactiek@telenet.be

  Geplaatst op 29 juni 2021

Buijks, J. (2021). Speciale hulp bij de ontwikkeling van de luistervaardigheid -5-.
Geraadpleegd op 19-09-2021,
van https://wij-leren.nl/speciale-hulp-luistervaardigheid.php

Fonologische incompetentie, het niet kunnen ‘spelen’ met klanken, is in het primair onderwijs een belangrijke oorzaak van bemoeilijkt voorbereidend en aanvankelijk (technisch) lezen en schrijven/spellen. Dit artikel is onderdeel van een serie over hulp bij fonologische problemen in voorbereidend en aanvankelijk lezen en schrijven/spellen. Hier staat een overzicht van alle artikelen, materialen en bronnen.

Kinderen met fonologische problemen hebben veelal een zwakke luistervaardigheid, ze doen talige informatie niet makkelijk terloops op of hebben moeite om de relevante informatie op te pikken uit de rumoerigheid van een druk en vol klaslokaal. Bovendien kan ook de in zichzelf gerichte luistervaardigheid, het horen van zichzelf, verstoord zijn. De aanpak van de luistervaardigheid en de hieruit voortvloeiende spraakperceptie is een specialistische aangelegenheid, die door de logopedist behandeld moet worden. Wel is het in de klas noodzakelijk om de zwakke luistervaardigheid en spraakperceptie te ondersteunen en te faciliteren, zodat het kind de lessen zo optimaal mogelijk kan volgen.

  • In spreeksituaties frontaal en gelaatgericht tegenover het kind gaan zitten of staan, zodat hij een goed en volledig zicht heeft op je mond, gezicht en lichaamstaal. Hou de afstand tussen kind en leerkracht kort, je hebt dan beter grip op hem en het kind voelt dat de leerkracht als externe steun dichtbij aanwezig is. Zorg dat er geen hand of materiaal voor je mond is, het kind moet de klanken en woorden van je gezicht, mondbeeld en gezichtsuitdrukking kunnen ‘aflezen’, ter ondersteuning van wat hij hoort, hij moet de taal zien en horen tegelijk.
  • Zorg dat je gezicht verlicht is, zodat het kind je gezicht goed kan zien. Maar ga nooit in het licht van een raam staan, omdat hij dan tegen het licht in moet kijken en dat is heel vermoeiend, hij ziet je mondbeeld en lichaamstaal dan niet goed.
  • Pas praten of opdracht geven, als het kind je aankijkt (en jij hem) en aandachtig is. Je kunt de aandacht ‘wekken’ door het kind te zeggen, dat je iets gaat vertellen of je geeft hem een teken of zegt zijn naam. De leerkracht kan een non-verbaal teken afspreken met hem, als hij niet oplet, want anders moet je er steeds iets van zeggen en dat is storend en onderbrekend voor de continuïteit van de les. Overleg dit met het kind, leg hem uit dat het goed is voor hem, als jij hem helpt herinneren aan de juiste oplethouding. Geef concreet aan hoe hij zich moet gedragen bij het luisteren: rechtzitten, handen rustend op tafel of bovenbenen, kijk naar de spreker, niets in je handen en niet iets anders doen. Ben vooral niet vaag: ‘let eens op’ is niet operationeel genoeg, hier kan het kind niet veel mee, dit geeft verwarring en faalgevoelens.
  • Het verwoorden van een gesprek/instructie moet tevens gevisualiseerd worden met het gebruik van natuurlijke gebaren en klankgebaren, het uitbeelden van het onderwerp of het motorisch en visueel voordoen van een opdracht. Schrijf de hoofdwoorden op het bord, maak een schema of snelle tekening, laat een filmpje zien of een foto. Sluit aan bij de vragen of beleving van het kind, het kind raakt dan meer betrokken en gemotiveerd en heeft meer aandacht, die hij langer kan volhouden. Maak je taalaanbod in alle opzichten behapbaar, boeiend en aantrekkelijk voor het kind, dan wordt hij automatisch naar het onderwerp getrokken en houdt hij de concentratie ervoor langer vol. Hij leert dan aandacht en taakspan op te bouwen op een intrinsieke wijze.
  • Bij veel achtergrondgeluiden is het nodig dat de leerkracht wat luider en langzamer praat, zodat het signaal van de instructie boven de ruis van de omgeving duidelijk uitkomt. Probeer de achtergrondgeluiden te verminderen (klas strakker organiseren, meer afspraken maken, raam dicht vanwege verkeerslawaai, muziek zachter zetten). In een gehorig klaslokaal kun je met gordijnen, kortpolige matten en viltjes onder de stoelen/tafels, verzachting van de akoestiek aanbrengen en bijgeluiden doen absorberen.
  • Spreek met een duidelijk gearticuleerde nadrukkelijke spraak, zodat alle zinnen, woorden en klanken goed uitkomen. Verlaag je spreektempo en benut duidelijk de pauzes in en op het einde van een zin. Laat ritme, cadans, klemtoon, intonatie en melodie van een zin goed uitkomen, op zo’n basis is taalaanbod aantrekkelijker en duidelijker en onthoudt het kind beter. Het tegelijkertijd visueel-motorisch uitbeelden van taal met gebaar, lichaamstaal en mimiek, maakt taalaanbod concreter en minder vluchtig.
  • Nadat je iets hebt gezegd naar het bord toe, herhaal dit dan gelaatgericht voor het kind, als je ziet dat hij informatie niet heeft opgepikt. Ook de antwoorden van mede-leerlingen herhalen, indien dat nodig is, toch zeker als er door elkaar gepraat is en vlug achter elkaar door verschillende leerlingen.
  • Spreek in korte eenduidige zinnen (onderwerp, gezegde, lijdend voorwerp, eventueel met bijvoeglijk naamwoord), geen samengestelde of gecompliceerde zinnen, ook geen dubbelzinnige of figuurlijke taal. Geef één opdracht tegelijk en maak meerdere of complexe opdrachten zichtbaar met tekening, schema en steekwoorden.
  • Steeds in de gaten houden: heeft het kind de taal wel goed opgepikt. Als iets via talige weg niet goed is overgekomen, doe het dan voor terwijl je praat. Laat hem in eigen woorden navertellen of aanwijzen, tekenen, uitbeelden wat er verteld is. Stimuleer het kind te imiteren, zowel nonverbaal als verbaal. Als het kind het aankan, kun je terugvragen: stel de vraag zodanig gesloten, dat hij met een knikje, met ja/nee of met een kort antwoord kan reageren, zolang hij nog niet in zinnen kan of durft te praten.
  • Geef gedragsconcrete procesmatige feedback, gericht op strategiegebruik (‘lees de eerste letters nog eens’), ben vooral niet vaag (‘kijk nog eens goed’). Het kind moet precies weten hoe het kan ingrijpen in zijn eigen (foutieve) leerproces, een dergelijke aangeleerde strategie kan een volgende keer weer gebruikt worden. Schrijf de te gebruiken strategieën op voor het kind of maak er een tekening/schema van. Hardop een taak uitvoeren is het beste, omdat de taalproducties dan hoorbaar worden voor de begeleider en voor het kind zelf en teruggekoppeld kunnen worden met afgestemde interventies en eigen acties.
  • De innerlijke feedback van het kind, het naar jezelf kunnen luisteren, wordt versterkt door op de reacties van het kind te responderen met positieve acties. Dit gebeurt enerzijds met bevestigen en prijzen en anderzijds met herformuleren, ordenen, verhelderen, voorzichtig spiegelen, gedeeltelijk het antwoord al aangeven, voordoen en het kind stimuleren tot nadoen/nazeggen. Het is een must om fonetische oefeningen hardop te laten doen, het kind leert zichzelf innerlijk horen door eerst hardop een soort van uitwendige ‘hoorlijn’ aan te leggen: van mond buitenom naar het oor. Met deze hardop strategie leert het kind het horen van zichzelf van lieverlee via het innerlijke kanaal te gebruiken.
  • Werk en instrueer langzamer, een fonologisch zwak kind heeft meer verwerkingstijd en denk omweggetjes nodig, om de informatie op een rijtje te krijgen. ‘Geef het kind ruimte en tijd om zelf te kunnen communiceren, creëer een rustige spreeksituatie en een pedagogisch klimaat van veiligheid en gezelligheid’ (Buijks). Stress is een enorme stoorzender in het talig en mentaal functioneren, het verergert de problematiek, ontstressing is daarom een belangrijke leidraad.

Buijks, J. (2021). Speciale hulp bij de ontwikkeling van de luistervaardigheid -5-.
Geraadpleegd op 19-09-2021,
van https://wij-leren.nl/speciale-hulp-luistervaardigheid.php

Gerelateerd

Opleiding
Opleiding tot jonge kind specialist
Opleiding tot jonge kind specialist
Expert en coach binnen het onderwijs aan kleuters
Medilex Onderwijs 
Fonologische problemen materialen en bronnen
Hulp bij fonologische problemen; Intro en overzicht
Jeanne Buijks
De invloed van fonologische vaardigheden op leren lezen en schrijven
Fonologische vaardigheden -1-
Jeanne Buijks
Fonologische zwakte in de klas: (h)erkenning en interventie
Hoe functioneren kinderen met fonologische zwakte auditief en communicatief in de klas? -2-
Jeanne Buijks
Fonologische problemen uitgangspunten deel drie
Orthodidactische uitgangspunten van de speciale hulp bij fonologische problemen -3
Jeanne Buijks
Speciale hulp bij klankinslijping deel vier
Speciale hulp bij de klankinslijping -4-
Jeanne Buijks
Speciale hulp luistervaardigheid deel vijf
Speciale hulp bij de ontwikkeling van de luistervaardigheid -5-
Jeanne Buijks
Speciale hulp bij spreekvaardigheid en woordenschat
Speciale hulp bij de ontwikkeling van de spreekvaardigheid -6-
Jeanne Buijks
Speciale hulp bij zwakke auditieve voorwaarden deel 7
Speciale hulp bij de aanpak van de auditieve voorwaarden -7-
Jeanne Buijks
Speciale hulp voorbereidend lezen voorschoolse periode (8)
Fonologische zwakte - Speciale hulp in de voorschoolse periode -8-
Jeanne Buijks
Speciale hulp aanvankelijk technisch lezen
Fonologische zwakte - Speciale hulp bij het aanvankelijk lezen -9-
Jeanne Buijks
speciale hulp aanvankelijk schrijven en spellen
Fonologische zwakte - Speciale hulp bij aanvankelijk schrijven/spelling/dictee -10-
Jeanne Buijks
speciale-hulp-fonologische-problemen-vo
Fonologische zwakte - Speciale hulp na het primair onderwijs -11-
Jeanne Buijks
Leesonderwijs ZML
Fonologisch gebaseerd leesonderwijs in het ZML
Anna Bosman
Leesonderwijs ZML 1
Fonologische vaardigheden van leerlingen in het ZML-onderwijs
Anna Bosman
leesproblemen, dyslexie, dysgrafie deel vier
Leesproblemen: fonologische dyslexie -4-
Paul Filipiak
Begrijpend luisteren en lezen
Verbeter uw resultaten begrijpend luisteren, begrijpend lezen
Karin van de Mortel
Taal bij het jonge kind
Taalontwikkeling bij het jonge kind
Sieneke Goorhuis
Lezen van teksten
Makkelijk en moeilijk lezen
Paul Filipiak
Luisterboeken kinderen
Luisterboeken voor kinderen, waar vind je die?
Marleen Legemaat
Taalontwikkelingsstoornissen in de klas
Taalontwikkelingsstoornissen in de klas
Marleen Legemaat
Het belang van vroege mondelinge taalvaardigheid
Al pratend wijs; het belang van een goede vroege mondelinge taalvaardigheid
Paul Filipiak
Dit is dyslexie
Dit is dyslexie - achtergrond en aanpak
Marleen Legemaat
Technisch lezen in een doorlopende lijn
Technisch lezen in een doorlopende lijn; een praktisch handboek voor de basisschool.
Paul Filipiak
Leesstimulering in de onderwijspraktijk
Leesstimulering in de onderwijspraktijk - verwerking van boeken
Helèn de Jong


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Didactische aanpak zwakke lezers in het basisonderwijs
Wat is de beste didactische aanpak voor zwakke lezers?
Verdiepingsopdrachten voor goede spellers in bovenbouw bo
Wat zijn effectieve verdiepingsopdrachten voor goede spellers?
Spellingontwikkeling leerlingen groep drie open lettergrepen
Wanneer kun je het beste open lettergrepen lezen in groep 3?
Kleuters combinatieklas gezamenlijke instructie
Kleuters in een combinatieklas: gezamenlijke instructie of apart?
Cito-lvs woordenschattoetsen geschikt voor taalzwakke lln
Zijn de Cito-LVS woordenschattoetsen geschikt voor taalzwakke leerlingen?
Methoden interventies communicatie beroepspraktijk mbo
Hoe stimuleer je goede communicatievaardigheden in de mbo-beroepspraktijk?
Intake selectieprocedure NT1 en NT2
Hoe zorg je voor een passend taaltraject voor NT1 en NT2?
Kenmerken blended learning NT2- volwassenonderwijs
Welke kenmerken van blended learning zijn positief voor NT2 deelnemers?
Functionele of grammaticale onderwijsbenadering nt2 taal
Taal leren door volwassen NT2 deelnemers: functionele of grammaticale aanpak?
Leesbevordering en interventies leesplezier mbo studenten
Hoe krijg je mbo-studenten aan het lezen?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]



dcd
dyspraxie
intern begeleider
logopedie
ontwikkelingsstoornissen
remedial teaching
taalontwikkeling
taalontwikkelingsstoornis TOS
technisch lezen

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest