Leesstimulering in de onderwijspraktijk

HelŤn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 12 december 2017

Jong, H. de (2017) Winkels, F. Leesstimulering in de onderwijspraktijk - Mondelinge en schriftelijke verwerkingsactiviteiten met boeken.

  >> Leesstimulering in de onderwijspraktijk direct bestellen.

Mondelinge en schriftelijke verwerkingsactiviteiten met boeken

Kinderen halen ruim 50% meer rendement uit lezen, als zij praten en schrijven over de boeken die ze hebben gelezen. Als ze klasgenoten leuke nieuwtjes uit boeken vertellen en elkaar boeken aanraden, wordt lezen ook nog eens leuker!

Daarbij wil Frans Winkels graag ondersteunen met zijn boek ‘Leesstimulering in de onderwijspraktijk’. In dit praktijkboek komen de volgende onderwerpen aan de orde:

  • voordoen;
  • uitleggen;
  • opdrachten;
  • hulp;
  • boeksoorten;
  • vertellen en laten zien.

Inleiding

Met anderen delen wat je bijzonder vindt in boeken die je leest. Daarvoor dient het boek ‘Leesstimulering in de onderwijspraktijk’. In het boek vindt u alles wat uw kinderen nodig hebben om een goede mondelinge of schriftelijke presentatie te leren houden over een boek dat ze gelezen hebben.

Zowel de mondelinge als de schriftelijke verwerkingsactiviteiten kunnen leiden tot een onderzoeksvraag bij de leerling, waarna de leerkracht of de kinderen een cyclus onderzoekend en ontwerpend leren kunnen starten.

"Luisteren en lezen zijn een voorwaarde om goed te kunnen spreken en schrijven".

Uitgangspunten bij alle activiteiten zijn de leerlijn spreken en lezen en de leerlijn schrijven en publiceren. In de taalontwikkeling gaat het mondelinge vooraf aan het schriftelijke en het passieve aan het actieve. Luisteren en lezen zijn dan ook een voorwaarde om goed te kunnen spreken en schrijven.

Voordoen

In dit onderdeel zijn vijf instructielessen opgenomen, waarmee de leerkracht voordoet:

  • hoe je een verhaal navertelt;
  • hoe je een boekbespreking houdt;
  • hoe leerlingen zelf een boekverslag schrijven;
  • hoe leerlingen een spreekbeurt voorbereiden en uitvoeren;
  • hoe leerlingen een werkstuk voorbereiden en publiceren.

Als voorbeeld nemen we de instructieles ‘Spreekbeurt’ groep 7-8. De leerkracht houdt eerst zelf een spreekbeurt, inclusief voorbereiding. Stap voor stap laat hij op het digibord zien hoe hij informatie zocht en waar hij die vond.

"De hulp verschuift van ‘samen met het kind’ naar steeds een stukje meer ‘alleen door het kind’".

Ook maakt hij tijdens deze ‘voorbereiding’ aantekeningen, zó dat de kinderen ze kunnen zien. Kinderen die eraan toe zijn om zelf een spreekbeurt te houden, krijgen hulp om de opdrachtkaarten te verwerken. Die hulp verschuift van ‘samen met het kind’ naar steeds een stukje meer ‘alleen door het kind’.

De leerling houdt de spreekbeurt hierna zelf, maar kan het de eerste keer ook samen met de leerkracht doen.

Uitleggen

Met de opdrachtkaarten van ‘uitleggen’ krijgen de instructielessen van de leerkracht een praktisch vervolg. Het is de bedoeling dat leerlingen met behulp van de (ingevulde) opdrachtkaarten nu zelf gaan presenteren. Daar kan bij deze methode al mee gestart worden in groep 1!

Ter illustratie nemen we de opdrachtkaart ‘verhaal vertellen’ voor groep 1 en 2 door. Het kind vertelt een zelfgekozen verhaal na met de picto’s op de opdrachtkaart als geheugensteuntje.

  1. Hoe heet het boek?
  2. Wie doet mee?
  3. Waar is het?
  4. Wat is er aan de hand?
  5. Wat doen ze?
  6. Hoe loopt het af?

Deze picto’s zijn als losse kaarten beschikbaar, maar tevens als verwerkingsblad zodat ze hun geheugensteuntje ernaast kunnen tekenen. Kinderen mogen ook een poster of een tekening maken bij het boek en deze bij hun presentatie gebruiken.

Aan de verteltafel kan het verhaal aan elkaar worden naverteld. Een ander stapje kan zijn om het in groepjes te laten doen. Elk groepje kan dan één picto voor zijn rekening nemen.

Opdrachten

Alle opdrachtkaarten voor de kinderen uit de instructielessen staan in dit hoofdstuk gerangschikt van onderbouw naar bovenbouw:

  • verhaal vertellen;
  • boekbespreking informatieboek;
  • boekbespreking verhaal;
  • boekverslag informatieboek;
  • boekverslag leesboek;
  • spreekbeurt;
  • werkstuk.

De opdrachtkaart boekbespreking leesboek groep 5-6 laat zien hoe eenvoudig de uitvoering van een ‘boekenbabbel’ kan zijn na een goede voorbereiding. Het begint met de tip: houd je hulpkaart bij de hand!

De voorbereiding bestaat uit drie onderdelen:

  1. Voor het lezen.
  2. Tijdens het lezen.
  3. Na het lezen.

Vóór het lezen wordt de hulpkaart ‘Leesboek groep 5’ of ‘Leesboek groep 6’ gekozen en de volgende vragen op een apart blad of in een leesschriftje beantwoord:

  • Welke verhaalsoort is dit?
  • Waarom lees ik het?

Tijdens het lezen helpt de kaart bij het zoeken naar:

  • de inleiding;
  • het probleem;
  • de gebeurtenissen;
  • het slot.

Na het lezen worden bladzijdes genoteerd die de leerling wil laten zien of voorlezen. Ten slotte kiest de leerling een presentatievorm:

  • vertellen;
  • poster;
  • PowerPoint;
  • Prezi;
  • Mindmap;
  • Voorlezen.

Hulp

De hulpkaarten worden hier paginagroot weergegeven, zodat de jongste kinderen fullcolour op A4-formaat steun hebben aan de afgesproken picto’s.

Leerlingen die kunnen lezen gebruiken de hulpkaarten om zelfstandig aan hun opdrachten te werken. Ook hier is alles weer van makkelijk naar moeilijk terug te vinden.

Bijvoorbeeld de hulpkaart ‘werkstuk’ groep 8. De leerling start nu zijn eigen leercyclus met het opstellen van onderzoeksvragen. Vervolgens gaat hij informatie verzamelen en een titel bedenken voor het werkstuk.

"De leerling start zijn eigen leercyclus met het opstellen van onderzoeksvragen".

Er wordt uitgelegd wat er in een inleiding hoort. Bij de kern wordt de tekst in een aantal hoofdstukken verdeeld en op zakelijke toon antwoord gegeven op de onderzoeksvragen. Hier moet duidelijk gemaakt worden wat de feiten en wat meningen zijn.

Als slot wordt een eindconclusie of samenvatting geschreven. Tevens krijgen de geraadpleegde bronnen hier een plaats. Onderaan deze hulpkaart staat een lijstje bruikbare tips, zoals het gebruik van synoniemen:

gebruik niet steeds dezelfde woorden maar wissel af (ook-tevens-bovendien en toen-vervolgens-daarna).

Presentatievormen

In het laatste hoofdstuk ‘Vertellen en laten zien’ staan alle presentatievormen overzichtelijk op kopieerbladen, die ook gedownload kunnen worden. Het vertellen en laten zien kan via:

  • tekenen;
  • vertellen;
  • mindmap;
  • poster;
  • PowerPoint;
  • demonstreren;
  • schrijven;
  • tentoonstelling;
  • video.

In een informatief boek wordt vaak iets uitgelegd. Soms staat er een proefje bij. Doe het proefje tijdens je spreekbeurt of boekbespreking.

Een mindmap kun je gebruiken als schema voor je boekverslag of werkstuk. In het midden zet je de titel en vandaaruit lopen takken naar de verschillende delen. Elke tak is een onderdeel van je presentatie. Er is ook software om zelf een mindmap met de computer te maken.

De presentatievorm ‘video’ is ook heel actueel en goed te realiseren met de tablets die zo’n beetje op elke school wel te vinden zijn. Leerlingen kunnen de video-opname op verschillende manieren gebruiken:

  • een filmpje maken naar aanleiding van het boek of onderwerp;
  • een deel van de spreekbeurt opnemen (fijn bij faalangst);
  • vragen over het boek opnemen;
  • proefjes van tevoren doen en filmen;
  • anderen interviewen over het onderwerp.

Recensie

Het praktijkboek ‘Leesstimulering in de onderwijspraktijk’ is direct toe te passen in groep een tot en met acht, maar kan ook in het praktijkonderwijs fantastisch worden ingezet! Het biedt praktische instructielessen, handige hulpjes en duidelijke presenteeropdrachten.

Daardoor leren kinderen inspirerend te vertellen en schrijven over boeken. En dat stimuleert de leesmotivatie! Ik heb de opdracht boekbespreking leesboek in mijn combinatiegroep 5/6 ingezet. Het was opvallend dat leerlingen zelf kwamen vragen wanneer ze hun boekbespreking konden houden.

De opdrachtkaart gaf de leerlingen structuur en zelfvertrouwen. Bovendien werd het begrijpend lezen gestimuleerd door de hulpkaart leesboek. Alweer zo’n bewijs dat begrijpend lezen geen apart vak is!

Met de code in het boek zijn alle materialen eenvoudig te downloaden. Het boek zelf is uitgevoerd in A4-formaat met een slappe kaft, dat gaat niet lang goed. Daarom een tip: kaft eraf halen, perforeren en in een map doen. Dan kun je meteen de hulpkaarten lamineren en is het praktijkboek klaar voor gebruik!

"Alweer zo’n bewijs dat begrijpend lezen geen apart vak is!"

Bestellen

N.a.v. Winkels, F. (2016) Leesstimulering in de onderwijspraktijk, Uitgeverij Ars Scribendi bv Etten Leur, 146 blz. ISBN 9789055668304. € 35. Het boek is te bestellen via 

Jong, H. de (2017) Winkels, F. Leesstimulering in de onderwijspraktijk - Mondelinge en schriftelijke verwerkingsactiviteiten met boeken.

Gerelateerd

NT2 Onderwijs
NT2 Onderwijs
Anderstalige leerlingen in uw klas wegwijs maken in de Nederlandse taal
Bazalt | HCO | RPCZ 
Opleiding Specialist Taal
Opleiding Specialist Taal
Een brede opleiding over taal, taalontwikkeling en didaktiek
OnderwijsAdvies 
Motiveren met een groeimindset (VO)
Motiveren met een groeimindset (VO)
Geef je leerlingen in het vo vertrouwen in hun ontwikkelingsmogelijkheden
Medilex Onderwijs 
Taalaudit
Taalaudit
Laat het taal- en leesonderwijs van uw school analyseren
BCO Onderwijsadvies 
Begrijpend lezen vak
Begrijpend lezen als vak afschaffen?
Paul Filipiak
Mindmap maken
Mindmap maken - systeemdenken in de klas
Jan Jutten
Tips motivatie lezen
Suggesties voor motivatieproblemen bij lezen
Machiel Karels
Goed taal- en leesonderwijs
Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs
Jos CŲp
Betrokkenheid! - Marzano
Betrokkenheid! - De sleutel tot beter leren - Marzano
Arja Kerpel










Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
betrokkenheid van leerlingen bij innovatieprocessen
Betrokkenheid van leerlingen bij innovatie vergroot motivatie?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Effectiviteit van NT2 onderwijs
NT2 onderwijs in s(b)o en regulier basisonderwijs
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Handschrift- en leesproblemen
Welke samenhang is er tussen handschrift- en leesproblemen?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn in het vmbo?
Invloed van nederlandse taal op de woordenschatontwikkeling
Nederlandse taal en woordenschatontwikkeling
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Leerprincipes leren lezen en spellen
Welke leerprincipes zijn nodig voor lezen en spellen in groep 3?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Leesprestaties verhogen door modeling en leesstrategieŽn
Gaan leesprestaties omhoog door modeling en leesstrategie-onderwijs?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Invloed taalvaardigheid op doorstromen
Doorstromen naar het hbo: heeft taalvaardigheid invloed?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Verschillen taalverwerving vluchtelingkinderen
Mondelinge tweedetaalverwerving bij vluchtelingenkinderen
meerwaarde woordenschat citotoetsen
Heeft het toetsen van de woordenschat meerwaarde voor de woordenschatontwikkeling?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs Ė PIRLS 2016
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Leesstimulering in de onderwijspraktijk



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.