ADHD is geen ziekte

Laura Batstra

Onderzoeker en docent bij Rijksuniversiteit Groningen - Orthopedagogiek

  

l.batstra@rug.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Batstra, L. (2014). ADHD is geen ziekte.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/adhd-is-geen-ziekte.php

ADHD is onder kinderen volksziekte nummer één. Het medicijngebruik om de stoornis te bestrijden neemt al even epidemische vormen aan. Maar Altijd-Druk-Heel-Druk is meestal geen medisch probleem. ADHD kan vaak worden voorkomen door de diagnose niet te stellen: ‘ADHD een ziekte noemen is een denkfout.’

Misvatting

Het is een misvatting te denken dat ADHD (Attention Deficit/Hyperactivity Disorder) een stoornis is in de hersenen. Verreweg de meeste kinderen met ADHD hebben geen afwijkende hersenen. Er is niet te weinig aan een bepaald stofje en er zijn ook geen hersengebiedjes kleiner. ADHD is niet meer dan een naam die we gegeven hebben aan problematisch hyperactief, impulsief en afleidbaar gedrag. Maar lang niet alle drukke en snel afgeleide kinderen hoeven naar de psychiater.

Rechtstreeks doorverwezen

Toch is het bovenstaande de gangbare praktijk. Ouders die met hun hyperactieve kind bij de huisarts aankloppen, worden negen van de tien keer rechtstreeks doorverwezen naar een psychiater, die vervolgens de diagnose ADHD stelt. Dat heeft ertoe geleid dat het aantal kinderen met ADHD explosief is gegroeid. Het is zelfs de meest voorkomende diagnose die kinderpsychiaters stellen en het aantal diagnoses groeit nog steeds.
 
Ook het medicijngebruik explodeerde. Vorig jaar werd 1,1 miljoen keer een ADHD-medicijn voorgeschreven, ruim een verdubbeling ten opzichte van 2007.

Gedragsprobleem

Maar ADHD is een gedragsprobleem, in verreweg de meeste gevallen. Dus hoort behandeling ervan thuis bij gedragsdeskundigen zoals (ortho)pedagogen en psychologen. Niet bij medici, die vaak een medische oplossing zoeken en medicijnen zullen voorschrijven. Zelden wordt doorverwezen naar eerstelijnshulp, blijkt ook mijn onderzoek onder Groningse huisartsen.
 
Ik pleit er voor eerst gedragswetenschappers in te schakelen, want inmiddels weten we dat hulp aan ouders en leerkrachten even effectief is als medicatie. Gedragsdeskundigen kunnen in de eerste lijn hulp bieden zonder die ADHD-diagnose te stellen. Dat scheelt veel geld, want psychiatrische diagnostiek is duur.

Kruis dragen

Het ADHD-stempel dat kinderen opgedrukt krijgen is in meer opzichten schadelijk. Waar ik me bijzonder druk over maak, is dat kinderen de boodschap krijgen dat zij eigenaar zijn van de problemen. Een ADHD-diagnose legt de oorzaak helemaal bij het kind. In de eerste plaats is dat onterecht: ADHD gedrag heeft oorzaken binnen én buiten het kind. Ten tweede vraag ik me af wat het met een kind doet wanneer het dat kruis moet dragen.

Meer dan één oorzaak

In plaats van het kind zelf als bron van de hyperactiviteit aan te wijzen moet de oorzaak gezocht worden in een complex van factoren. Daarbij spelen – naast aanleg van het kind – zaken als school, ouders en de veeleisende maatschappij een rol. Dat samenspel maakt het ingewikkeld en dat wil men natuurlijk liever niet, het is veel eenvoudiger wanneer er één oorzaak wordt aangewezen, maar dat is een oversimplificatie.

Fêteren

De farmaceutische industrie speelt in het geheel een kwalijke rol. Om de verkoop van medicijnen als Ritalin, Concerta, Medikinet en Equasym op te drijven heeft de industrie er belang bij dat de diagnose ADHD wordt gesteld. En dus wordt een informatiestroom gecreëerd waarin ADHD wordt weggezet als een neurobiologische hersenziekte. De industrie is bezig de stoornis ronduit te promoten. Het gaat veel te ver. De industrie zit overal. Farmaceuten betalen ouderverenigingen, maken websites over ADHD en fêteren artsen die de medicijnen voorschrijven. De bedrijven besteden twee keer zoveel geld aan marketing van hun product als aan de ontwikkeling ervan.

Eerlijker over medicatie

Er is te weinig oog voor de effecten van het grootschalige medicijngebruik. Er zijn zeker gevallen waarin medicijnen een oplossing bieden. Maar medicatie zou een laatste middel moeten zijn, en geen panacee zoals nu het geval is. We moeten eerlijker zijn over wat ADHD-medicatie wel en niet kan. Medicatie onderdrukt slechts gedragsverschijnselen en werkt maar voor een periode van twee tot drie jaar. Medicijngebruik zorgt er uiteindelijk ook niet voor dat schoolprestaties en het sociale gedrag verbeteren.
 
Met medicijnen, waarvan de langetermijneffecten overigens nog lang niet duidelijk zijn, wordt gesleuteld aan het kind. Daarmee krijgt het kind de boodschap dat het allemaal aan hem ligt. Bovendien zijn er serieuze bijwerkingen zoals buikpijn, hoofdpijn, misselijkheid en slapeloosheid. Dat wordt gebagatelliseerd door te zeggen dat de bijwerkingen na enkele weken over zijn, maar ook dat krijgen de kinderen op hun bord.

Therapie

Er is door mij een behandelmodel ontwikkeld dat begint met normaliseren en erkenning geven: sommige kinderen vragen veel van hun opvoeders. Dat is zwaar, maar geen teken van een psychiatrische ziekte. Ik bepleit een nuchtere kijk op opvoeden: We moeten af van het idee dat opvoeden alleen maar leuk is.
 
Wanneer ouders zich gehoord voelen en accepteren dat opvoedstress onvermijdelijk is, biedt dat in een aantal gevallen al soelaas. Vervolgens kunnen opvoedboeken, voorlichtingsmateriaal en regelmatige consulten helpen. Met ouder- en leerkrachttraining zijn de meeste hyperactieve kinderen en hun ouders voldoende geholpen. De groep voor wie dat niet geldt, kan alsnog doorverwezen worden naar de psychiatrie.

Batstra, L. (2014). ADHD is geen ziekte.
Geraadpleegd op 18-12-2017,
van https://wij-leren.nl/adhd-is-geen-ziekte.php

Gerelateerd

ADHD uitleg
ADHD - symptomen - kenmerken - diagnose - behandeling
Arja Kerpel
Red de ADHD diagnose
Red de ADHD diagnose
Laura Batstra
Interventies gedragsproblemen
Interventie bij gedragsproblemen - De Eerste Stap
Monique Baard
Gedragsproblemen
Indicaties van gedragsproblemen en werkhoudingproblemen
Machiel Karels
HGW classificeren
Handelingsgericht classificeren in het onderwijs
Noëlle Pameijer
ADHD tips
ADHD - tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
ADHD misdiagnose
Diagnose ADHD Schoenmaker blijf bij je leest
Willem de Jong
Coaching leerling
Wat verdieping in de zorgleerling voor u én de zorgleerling kan betekenen
Joop Stroes
Voeding en lifestyle
Wat werkt bij ADHD? Over lifestyle, voeding en vitamines.
Miriam de Heer
Jagerskinderen
Kansen creëren voor kinderen met ADHD
Anne van Hees
Jagerskinderen
Kansen creëren voor kinderen met ADHD
Anne van Hees
Motivatie en energie
Hoera, vakantie! Ouders kunnen er soms tegenop zien
Miriam de Heer
Neurofeedback en werkgeheugentraining
ADHD behandeling: placebo-effect of bewezen werking?
Miriam de Heer
Psychiatrisch onderwijsmodel
De diagnose houdt kinderen op achterstand
Marcel van Herpen
Misdiagnose van hoogbegaafden
Misdiagnose van hoogbegaafden
Arja Kerpel
Gedragsproblemen in de klas
Gedragsproblemen in de klas
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Pittige pubers
Pittige pubers - Opvoeden van je puber met ADHD of autisme
Marleen Legemaat
Wat stuitert daar door je klas?
Wat stuitert daar door je klas? Over kinderen met ADHD en hun leraren
Helèn de Jong
Psychiatrische diagnose
Wees terughoudend bij stellen psychiatrische diagnose
Laura Batstra










Continurooster
Wat is het effect van een continurooster in het basisonderwijs op de leerresultaten en schoolwelbevinden van leerlingen?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Hyperfocus
Hyperfocus en de executieve functie ‘vastgehouden aandacht’
Interventies adhd
Doen wat werkt: interventies in de klas voor kinderen met symptomen van ADHD
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




ADHD is geen ziekte



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.