Algemeen
Nakijken leerlingenwerk Vreemde talen Leren met kunst Hogere denkvaardigheden Kunst in curriculum Kunst in de les Leerinhouden Methode kiezen Kind is mťťr dan getal
Ouders
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Rekenen
Beter leren rekenen po Beter rekenonderwijs Clusteren rekenonderwijs Citotoets rekenen groep 1 2 Cognitieve voorstellingen wiskunde Computerspelletjes Differentiatie voorbereiding Differentiatie rekenles mbo Digitaal assessment Dyscalculie kenmerken Hersengedrag rekenonderwijs po Leren klokkijken Leereffecten computerspel kleuters Leerlijn rekenen Leerlijnen de baas Motivatie pro-leerlingen Verdieping reken wiskundeonderwijs po Ontwikkelingspaden Opbrengstgericht werken en rekenproblemen Referentieniveau 1F Prentenboeken voorlezen Interactieve wiskundelessen Rekenachterstand po Rekenen automatiseren Beeldende opgaven Rekenachterstand wegwerken Mindset bij rekenen Taal in rekenen Rekenonderwijs kan anders! StrategieŽn leerlingen Voorkomen van rekenproblemen Rekenproces in de rekenles Getalbegrip werkgeheugen Schatten en rekenen Singapore rekenen Rekentaalkaart Tafels leren Instructievormen sbo Rekenonderwijs breuken Evaluatie groep 3 po Vertaalcirkel 1 Vertaalcirkel 2 Vertaalcirkel 3 De vertaalcirkel hulpmiddel Vertaalcirkel kleuters Tips zwakke rekenaars Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Taal
Algoritmische benadering spelling Geletterdheid adolescente risicoleerlingen Begeleid hardop lezen Begrijpend lezen is een houding taalgericht zaakvakonderwijs 1 Reflectie Schrijfvaardigheid maatschappijvakken Zelfcontrole talen Woordenschat differentiatie Taallijn peuters kleuters Interactief taalonderwijs Taal bij het jonge kind NT2 bij migrantenkinderen Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal? OGO bovenbouw Meertalige contexten Schooltaal woordenschat po Taalontwikkeling NT2-stimuleren taalontwikkeling Taalgericht onderwijs Goed taal- en leesonderwijs Rijk taalaanbod Taalachterstand Taalles als taallab Taalonderwijs BBL Taal en omgeving Tweetaligheid Reflectieopdrachten en zelfregulatie Woordenschat uitbreiden Woordenschat en ICT Woordenschatlessen Tips woordenschat
Lezen
Effectief leesonderwijs Begrijpend lezen Leesdorst lessen - 1 Leesdorst lessen - 2 Begrijpend lezen vak Boekenmaatjes voorlezen Close Reading Denkend lezen Goede schoolteksten Leerstijlen Digitaal voorleesprogramma DIVO Effecten digitaal leermiddel Aanpak begrijpend lezen Leesonderwijs ZML Leesonderwijs ZML 1 Schrijven en lezen Interactief voorlezen Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3 Vmbo leerlingen Leescoaches Slechthorende dove leerlingen Letters leren Effectief leren spellen Lezen en spellen Tips motivatie lezen technisch begrijpend studerend lezen Begrijpend lezen po Begrijpend leesresultaten Pictoverhalen lezen Woordenschat leesbegrip Leuke schoolteksten Leesbegrip zaakvakken po Begrijpend luisteren en lezen Leesvaardigheid zaakvakken Leesprestaties groep 6 po 2011 Vloeiend lezen
Lezen - dyslexie
Begeleiding dyslexie Gave van dyslexie Dyslexie behandeling Dyslexie en depressie Dyslexie kenmerken Krachtig anders leren Lettertype Dyslexie Ontwikkelingsdyslexie Dyslexieverklaring terecht? Tijdig signaleren Dyslexie tips Eindexamen en dyslexie Interventies dyslexie relatie frans-spaans en dyslexie in vo Nut van verhalen bij dyslexietherapie
Samenwerken
Veranderaanpak leerKRACHT 2013 2014
Schrijven
Schrijfonderwijs verbeteren Academische synthesistaken Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO Verbetering schrijven po
Spelling
Spellingvaardigheid De speller Spelling instructie Spelling methode Expliciete instructie Opbrengstgericht werken bij spelling Leren spellen Spelling oefenen Spelling toetsen Spellingtraining Spellen en stellen
Burgerschap
Burgerschapsonderwijs VO Invloed scholen burgerschap leerlingen Socialisatie leerlingen Gescheiden onderwijs Burgerschapscompetenties Video games vo
Gym
Effect beweging Spel en beweging Samenwerkend leren bij gym Springen en rennen
Beroepsonderwijs
Computergames wiskunde Computergames wiskunde reflectie GeÔntegreerd taal/vakonderwijs meerwaarde woordenschat citotoetsen
Techniek
Techniek en vakmanschap Practicum als onderwijsactiviteit Fascinerende ontdekkingen Empirische cyclus (1) Techniek: Leren door doen Empirische cyclus (2) Techniek talent Techniek attitude Vliegwielen begrijpend lezen po
VO en MBO
Kenmerken MBO-studenten
Kunst
Assessment kunsteducatie Componeren Cultuurprofiel Kind centraal Tien effecten van kunst Kunstonderwijs Kunstintegratie: barriŤres en succes Kunstintegratie als betekenisgeving kunstintegratie nascholing schoolcultuur Muziekeducatie Praten over kunst Tekenles CultuurcoŲrdinator kunst integreren in je lessen
Engels
Engels aanbieden aan kleuters met taalachterstand Stimulering leesvaardigheid vo tweetalig onderwijs in het mbo
Exacte vakken
TIMSS-2015 Programmeren Exacte vakken 2008 Exacte vakken 2007 Exacte vakken 2011 Internationaal basiSS 2015 Interesse voor bŤta

 

Denkend lezen

Dolf Janson

Senior onderwijsadviseur en -ontwikkelaar bij Jansonadvies

  

info@jansonadvies.nl†

  Geplaatst op 1 juni 2014

Janson, D. (2014). Denkend lezen.
Geraadpleegd op 24-10-2017,
van https://wij-leren.nl/denkend-lezen.php

...want waarom zou je stoppen met denken als je leest?

Begrijpend lezen naar een hoger niveau

Begrijpend lezen is een merkwaardig vak: door het apart te zetten wek je de suggestie dat je ook kunt lezen zonder begrip. In andere landen maakt men daarom dit onderscheid niet. Lezen is immers betekenis toekennen aan een geschreven tekst? Dat betekent niet dat je als lezer nooit teksten of woorden tegenkomt die je niet direct begrijpt, maar dat is gewoon onderdeel van de leesactiviteit. 

Wie leest buiten de leesles, of zelfs buiten een schoolcontext, doet dit meestal met een bepaalde reden en zeker altijd in een bepaalde context. Een tekst staat ergens en heeft een bedoeling.

In bijna alle methoden voor begrijpend lezen is die context speciaal bedacht of gezocht en is de reden slechts dat er ‘begrijpend lezen’ op het rooster staat. Pogingen om de teksten actueel te maken en daardoor aantrekkelijk, kunnen dat niet voorkomen. Het blijft toch ‘een smoes om vragen te beantwoorden’. Het effect is in veel klassen dat het gesprek gaat over de inhoud en veel minder over de manier van lezen of over de reden om deze tekst te lezen. Dat dit heel interessante lessen kunnen zijn, het zijn in feite extra lessen wereldoriëntatie, doet daar niets aan af.

Wie via een dergelijke methode strategieën om met een tekst om te gaan leert, loopt het risico die kennis niet te (kunnen) vertalen naar echte leessituaties. Veel leraren herkennen dat effect: als het vak ‘rekenen’ of ‘aardrijkskunde’ heet, is het ineens niet meer vanzelfsprekend om de geleerde strategieën te gebruiken.

Taalvaardig

Tot zover het algemene probleem van begrijpend lezen. Wie goed is in lezen en over een meer dan gemiddelde taalvaardigheid beschikt heeft nog een ander probleem bij de lessen in begrijpend lezen. Veel strategieën zijn voor hen al vanzelfsprekend. Reproducerende vragen ervaren zij niet als uitdagend en daardoor zijn ze dikwijls niet geneigd het antwoord op te zoeken: zij geven antwoord vanuit hun geheugen of verzinnen iets op basis van hun voorkennis of wat hen logisch lijkt.

Dat is niet verkeerd, want zo gaat een geoefende lezer ook met een tekst om. De bedoeling van de tekst, de reden waarom je die leest, bepaalt vervolgens of dit genoeg is. Als die reden er niet echt is (zoals in een geïsoleerde les begrijpend lezen), ontbreekt ook de reden om kritischer te lezen.

De remedie lijkt, op basis van het voorgaande, duidelijk: zorg voor betekenisvolle leessituaties, waarin teksten functioneel zijn en strategieën een middel zijn en geen doel. Vervolgens is het wel de bedoeling dat deze leerlingen worden uitgedaagd om meer te gaan doen dan het gewone. Ook zij moeten hun vaardigheid in het omgaan met teksten verbeteren en op een hoger niveau brengen. Hoe dat kan kunnen we met behulp van de denkniveaus van Benjamin Bloom duidelijk maken.

Denkniveaus van Bloom

Bloom ontwierp op basis van onderzoek een taxonomie, een opeenvolging van doelen, waarbij in de opeenvolgende fasen steeds meer vaardigheden een rol spelen. De drie onderste lagen noemt hij van lagere orde. Niet omdat ze er niet toe doen, maar omdat de denkprocessen die daar gebruikt worden relatief beperkt en eenduidig zijn. De drie lagen die hierop volgen vragen denken van hogere orde: meer complex en steeds minder ‘meer van hetzelfde’.


Taxonomie van Bloom (herziene versie) gebaseerd op Rex Heer (2009) - Center for Excellence in Learning and Teaching of Iowa State University.

Onthouden, begrijpen en toepassen zijn cognitieve processen (denkvaardigheden) die tijdens het lezen bij begaafde leerlingen meestal vanzelf gaan, mits de tekst functioneel is voor het doel waarvoor zij deze tekst lezen. Wie een verhalende tekst leest als ontspanning, zal willen onthouden wie erin voorkomen en wat er eerder in het verhaal gebeurde. Ook zullen zij het verhaal willen begrijpen. Van toepassen is slechts beperkt sprake: het herkennen van spanning of grappen is daarvan een voorbeeld, als het boek om die reden is gekozen. Bij een informatieve tekst is dat niet anders, maar daar ligt het accent meer op het toepassen: dat komt voort uit de reden dat je die tekst leest.

Denkvaardigheden

Bij de denkvaardigheid ‘analyseren’ gaat het om doelen als: 

  • de leerling herkent onuitgesproken aannames 
  • de leerling evalueert de relevantie van informatie 
  • de leerling herkent logische fouten in redeneringen 
  • de leerling onderscheidt feiten van conclusies

Bij de denkvaardigheid ‘evalueren’ gaat het om doelen als:

  • de leerling beoordeelt of er een logische lijn in het geschreven materiaal is te herkennen
  • de leerling beoordeelt of de onderbouwing van conclusies klopt

Bij de denkvaardigheid ‘creëren’ gaat het om doelen als:

  • de leerling verzint een oplossing
  • de leerling stelt een onderzoeksvoorstel op
  • de leerling doet een uitvinding

Het omgaan met teksten is op dat hogere niveau veel kritischer en complexer. Zo zullen er vaak meer teksten aan te pas komen, die met elkaar worden vergeleken. De tekst uit het geschiedenis-
boek kan bv. worden getoetst aan andere bronnen. De boeken van eenzelfde schrijver kunnen worden vergeleken om stijlkenmerken op te sporen. Maar vooral zal je deze leerlingen aanzetten tot
het kritisch lezen: klopt  wat er staat? Hoe objectief is de informatie? Zou iemand uit een ander land, of iemand met een ander beroep, er ook zo over schrijven? Ook de vraag of deze tekst echt
antwoord geeft op de vraag die ik had of de vraag of de tekst op de achterkant van een verhalend boek een goed beeld geeft van de inhoud, zijn voorbeelden van relevante vragen, die een beroep
doen op dat hogere orde denken.

Dit artikel is eerder gepubliceerd bij de conferentie: Lezen: wat werkt echt? In workshop 10 op 30 oktober 2014.

Janson, D. (2014). Denkend lezen.
Geraadpleegd op 24-10-2017,
van https://wij-leren.nl/denkend-lezen.php

Gerelateerd

Wijzer worden met woorden
Wijzer worden met woorden
Woordenschatontwikkeling in groep 3 t/m 8
Medilex Onderwijs 
De bovenkamer
De bovenkamer
Rotterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Bouw! is een effectief computergestuurd interventieprogramma
OnderwijsAdvies 
Leeromgevingen
Leeromgevingen: rol leerkracht - didactische werkvormen - differentiatie
Arja Kerpel
Tips motivatie lezen
Suggesties voor motivatieproblemen bij lezen
Machiel Karels
Goed taal- en leesonderwijs
Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs
Jos CŲp
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Gemotiveerde leerhouding
Adaptief onderwijs: de actieve en gemotiveerde leerhouding centraal
Jos CŲp
Woordenschatlessen
Wat maakt woordenschatlessen effectiever?
Jos CŲp
Leuke schoolteksten
Hoe leuk moeten we schoolteksten maken? Opleuken helpt niet!
Gerdineke van Silfhout
Effectief leren spellen
Hersenen en woorden in verbinding
Dolf Janson
Effectief leesonderwijs
Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs: motiverend!
Paul Filipiak
Goede schoolteksten
Een goede schooltekst. Het begin van goed leesonderwijs.
Gerdineke van Silfhout
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Vloeiend lezen
The Voice of vloeiend lezen als vliegwiel voor beter leesbegrip
Karin van de Mortel
Begrijpend leesresultaten
Het optimaliseren van begrijpend leesresultaten
Karin van de Mortel
Vloeiend lezen
The Voice of vloeiend lezen als vliegwiel voor beter leesbegrip
Karin van de Mortel
Begrijpend lezen vak
Begrijpend lezen als vak afschaffen?
Paul Filipiak
Begrijpend lezen vak
Begrijpend lezen als vak afschaffen?
Paul Filipiak
Close Reading
Begrijpend lezen vervangen door Close Reading?
Paul Filipiak

Leerstijlen
Heeft een didactische aanpak gebaseerd op cognitieve voorkeuren van leerlingen effect op de leesvaardigheid (begrijpend lezen...
Effect geanimeerde prentenboeken op taalontwikkeling
Hebben geanimeerde prentenboeken effect op risicoleerlingen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn in het vmbo?
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Is muziekonderwijs een hulpmiddel bij taal?
Kan muziek(onderwijs) kinderen met taalontwikkelingsstoornissen helpen?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Schrijfmateriaal
Met welk schrijfmateriaal kunnen kinderen het beste leren schrijven?
NT2-stimuleren taalontwikkeling
Hoe stimuleer je effectief de taalontwikkeling van kinderen die Nederlands als tweede taal (NT2) spreken?
Tweetalig onderwijs en schoolprestaties
In hoeverre heeft tweetalig onderwijs invloed op de vakspecifieke kennis en vaardigheden van de leerlingen?
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Animaties taal po
Gebruik van animaties bij taal in basisonderwijs
Taalonderwijs BBL
Taalonderwijs in BBL-trajecten MBO
Schooltaal woordenschat po
Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool
Leesvaardigheid zaakvakken
Verbetering leesvaardigheid voor zaakvakken
Begrijpend lezen po
Ontwikkeling van begrijpend lezen in het basisonderwijs
Woordenschat leesbegrip
Rol van de woordenschat bij de ontwikkeling van begrijpend lezen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Leerlingen met dyslexie

Kwink op school

Wandelen voor water

Academica Business College

Denkend lezen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.