Leiding geven aan een lerende school

Machiel Karels

Directeur Wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij Wij-leren.nl

  

  Geplaatst op 3 februari 2020

  >> Leiding geven aan een lerende school direct bestellen.

Welke vragen heb jij vandaag gesteld?

Een eigentijdse visie op leren van leerlingen strekt zich ook uit tot het leren van leraren. De beweging naar meer leerlinggecentreerd onderwijs vraagt dus ook een verandering naar een lerende cultuur. Dit heeft belangrijke implicaties voor de rol van de schoolleider. Hoe ziet die rol er uit en wat doe je als schoolleider om het leren van leraren te faciliteren en te stimuleren?

Samenvatting

Scholen hebben te maken met complexe vraagstukken, waarvan de oplossing niet meteen voorhanden is. Die vraagstukken zijn alleen oplosbaar als leidinggevenden en leerkrachten samenwerken om tot verbeteringen en vernieuwingen te komen. Dat doen ze door hun eigen praktijk samen te onderzoeken en te reflecteren op behaalde – breed geformuleerde – leerresultaten  van leerlingen.

Uit onderzoek blijkt dat dat samenwerking tussen leraren die onderzoek doen naar hun eigen praktijk leidt tot betere leerresultaten bij leerlingen, tot schoolontwikkeling en tot professionele ontwikkeling van de leraren.

Hoe kun je als schoolleider leidinggeven aan het ontwikkelen van een schoolcultuur die is gericht op samenwerken, onderzoeken en leren? Dat is de vraag waarop dit boek een antwoord geeft.

De schoolleider hoeft niet alle antwoorden te weten, zij moet steeds de goede vragen stellen, zodat leraren dieper kunnen nadenken over goede oplossingen. Juist door meer vragen te stellen komen schoolleider en leraar gezamenlijk tot een antwoord en een oplossing die ze samen hebben bedacht.

Het stellen van vragen is van belang om niet onmiddellijk in de actie schieten, maar eerst goed te kijken om het probleem of de vraag goed in beeld te krijgen.

De schrijvers geven ingrediënten voor het maken van een goede analyse, gebaseerd op hun theoretische en praktijk kennis.

Deel 1

Het boek bestaat uit twee delen. In het eerste deel leveren de schrijvers een analyse kader dat helpt om een probleem of vraagstuk goed te onderzoeken en te analyseren. Het kader bestaat uit een systematisch opgebouwde set vragen. Door de vragen te beantwoorden ontstaat een compleet beeld van de probleemsituatie.

Aan de hand van een casus uit de praktijk van een schoolleider laten ze zien hoe dat kader helpt om de juiste vragen te stellen. Dat maakt het kader bruikbaar voor iedere schoolleider.

Fase 1: probleembeschrijving

In de eerste fase van de analyse gaat het erom het probleem zo goed mogelijk te beschrijven: Welke gegevens zijn beschikbaar? Wat is er bekend en wat niet? Hoe kunnen we het probleem beschrijven?

Vaak gaat het bij deze vraagstukken om de interactie tussen de schoolleider en de leraren die leidt tot de goede interventies. Daarom focust het boek op die interactie tussen leerkrachten en schoolleiders door vragen te stellen als: Wat is er aan de hand? Wat gebeurt hier? Wat doet de schoolleider? Welke reacties laten de leerkrachten zien? Wat doen de leerkrachten?

Fase 2: diepere analyse

In de tweede fase analyseren de auteurs het probleem door het te bekijken met een praktijk theoretische bril. In de tweede fase zetten de auteurs verschillende brillen op om naar het probleem te kijken: bijvoorbeeld de bril van de ouders, de bril van de schoolcultuur, de bril van de samenwerking, de bril van de rolopvatting van de schoolleider, de bril van betrokkenheid en de bril van het middenmanagent.

Zo ontstaat een steeds diepgaandere analyse van wat er aan de hand is.

Derde fase: oplossing en interventies

De derde fase is de fase van het bedenken van de oplossing en de passende interventies.

Na het uitvoeren van de interventies volgt een zorgvuldige evaluatie en begint de cyclus overnieuw.

Dit eerste deel biedt bij de bespreking van de diverse brillen ook een uitgebreide praktijk- theoretische onderbouwing over succesvolle interventies van schoolleiders om leren en samenwerken in de organisatie te bevorderen: wat kan de schoolleider doen?

Het eerste deel blijft dicht op de huid van de dagelijkse praktijk van de schoolleider.

Aansluitend bij deel I is digitaal een aantal “flitscolleges” beschikbaar, waarin de auteurs uitleg geven bij in het boek behandelde (praktijk)theorie.

Tweede deel

Het tweede deel neemt meer afstand van de praktijk en bespreekt een algemeen theoretisch kader dat gaat over succesvolle schoolleiderspraktijken vanuit een ontwikkelingsgericht perspectief. Als we willen dat kinderen leren dan veronderstelt dit dat ook leerkrachten en schoolleiders leren.  

Het model van de leerturbine laat de samenhang zien tussen het leren van de leerling, de schoolleider en de bestuurder. Het leren op alle niveaus in de organisatie kan gestimuleerd worden door de school in te richten als een krachtige leeromgeving. De lerenden ontplooien in die leeromgeving leer activiteiten, die uiteindelijk allemaal zijn gericht op het leren van de leerling. In  alle lagen van de organisatie vinden parallelle leerprocessen plaats. Die leeractiviteiten zetten de turbine in beweging.

Dit theoretische kader verbinden de auteurs met de casus uit deel I om te laten zien hoe deze theoretische inzichten in de praktijk kunnen uitwerken en wat schoolleiders in hun eigen praktijk kunnen doen.

Hoe je het boek kunt gebruiken

De lezer kan het boek op drie manieren gebruiken:

De eerste manier is het boek lezen en zo kennis maken met het analyse model en manieren om in de school een lerende cultuur te realiseren.

De tweede manier is het boek te gebruiken als leerwerkboek. Het boek biedt hiervoor verspreid in de tekst opdrachten die de lezer laten reflecteren op de eigen rol.

De derde manier is het boek gebruiken bij de analyse van de eigen praktijkproblemen samen met anderen in de eigen school.

Recensie

Loes van Wessum en Ingrid Verheggen zijn er in geslaagd om een boek te schrijven wat zowel praktisch als theoretisch goed bruikbaar is. Er worden veel verwijzingen gegeven naar achtergrondliteratuur of naar praktische instrumenten waar schoolleiders mee aan de slag kunnen. De functie van een leerwerkboek voor schoolleiders is hoe dan ook zeker geslaagd.

Het gebruikte analysemodel ‘concurrerende waardenmodel’ van Quinn e.a. is helpend bij het gestructureerd in kaart brengen van de schoolcultuur. Het richt zich op de schooldoelen, de taakgerichte processen, de mensgerichte elementen en de externe processen. Persoonlijk mis ik in dit model de rol van de schoolleider als architect van leerprocessen van leraren. Dit aspect wordt in het tweede deel van het boek overigens door de auteurs wel opgepakt door te verwijzen naar een heel goed praktisch instrument dat gericht is op het ontwikkelen van een onderzoekscultuur in de school. Ook bij de bespreking van de leerturbine krijgt dit element wel aandacht, in de vorm van de schoolleider als leraar van leraren.

Voor het analyseren van de eigen praktijkproblemen is het boek ook zeker erg behulpzaam. Op een gestructureerde wijze worden de diverse aspecten van zo’n analyse praktisch doorlopen aan de hand van casussen. Dit helpt de lezer om de theorie aan de praktijk te verbinden en op de eigen situatie toe te passen. Er worden bij deze analyse actuele en veelgebruikte theoretische modellen gebruikt zoals de kleurtyperingen van De Caluwe en Vermaak en het model van de Transactionele Analyse. Een aandachtspunt hierbij is wel dat de mate waarin de reflectie diepgang krijgt, erg afhankelijk is van de betreffende schoolleider. Ook bij dergelijke modellen kun je namelijk nogal in het platte vlak blijven hangen bij een analyse. Vaak gaat het bij problemen om systeemdenken waarbij patronen, verbanden en onderlinge samenhang een cruciale rol spelen. Voor een volgende druk zou het wellicht interessant zijn om dit aspect wat verder uit te diepen en handvatten voor een verdiepte reflectie te geven. Mogelijk kan het in het boek besproken model van het enkel-, dubbel- en drieslagleren hiervoor een denkkader bieden.

Van harte aanbevolen voor schoolleiders die zich realiseren dat een eigentijdse visie op leren zich niet tot leerlingen beperkt, maar zeker ook gaat over het leren van leraren.

De schrijvers:

Loes van Wessum promoveerde in Utrecht op een onderzoek naar samenwerking tussen docenten. Ze bekleedde diverse onderzoeks-en advies functies. Momenteel is zij associate lector “Leiderschap in onderwijs en opvoeding” bij Windesheim Flevoland.

Ingrid Verheggen was lerares Nederlands, afdelingsleider, conrector en rector. Ze was directeur voortgezet onderwijs bij het APS en bestuurder van de Almeerse Scholengroep.

Bestellen

Loes van Wessum en Ingrid Verheggen (2018).  Leiding geven aan een lerende school. Welke vragen heb jij vandaag gesteld? Den Bosch: Gompel en Svacina

Bestellen

Het boek Leiding geven aan een lerende school is te bestellen via:

Gerelateerd

Online software
Ontdek WegWijsVR
Ontdek WegWijsVR
Interactieve en toffe verkeerslessen voor jouw leerlingen!
Zwijsen 
Opleiding
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Voor jouw persoonlijke ontwikkeling en werkplezier
oo.nl 
E-learning cursus
Je school naar een hoger niveau tillen?
Je school naar een hoger niveau tillen?
De online cursussen van E-WISE geven je praktische handvatten. Vraag nu een gratis proefcursus aan!
E-Wise 
E- learning module
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Ontrafel jouw manier van communiceren
Medilex Onderwijs 
Alle opleidingen en boeken in het onderwijsSchoolleider bij veranderingen
Hoe geef je als schoolleider succesvol leiding aan veranderingen?.
Gerard Bel
Kenmerken goede schoolleider
De schoolleider doet ertoe.
Myriam Lieskamp
Elementen veranderproces onderwijs
Vijf elementen voor succesvol veranderen binnen het onderwijs
Sietske van der Wegen
Veranderen door ruimte te bieden aan professionals
Anders veranderen door ruimte bieden aan professionals
Jos Cöp
Toekomstbestendig onderwijs
Deze 12 onderwijsveranderingen zijn kindgericht en toekomstbestendig
Machiel Karels
Leren samen leren
De meerwaarde van professionele leergemeenschappen en lerende netwerken
Naomi Mertens
De school als professionele leergemeenschap
Samen werken en leren in een professionele leergemeenschap
Myriam Lieskamp
Juridische samenwerking IKC - onderwijs
Naar een IKC: hoe geef je de samenwerking juridisch vorm?
Joost Karels
Succesvolle transitie kenmerken naar IKC
Een succesvolle transitie naar een IKC heeft deze zes kenmerken
Joost Karels
Waarin familiecultuur verschilt van professionele cultuur
Familiecultuur versus professionele cultuur
Henk Galenkamp
Leven lang leren: uitdaging!
Een leven lang leren: grote uitdaging voor het onderwijs
Myriam Lieskamp
Systeemleiderschap: werken aan het systeem, niet in het systeem
Dansvloer of balkon? Systeemleiderschap in een lerende school
Jan Jutten
Schoolleider lerende cultuur
De schoolleider als architect van een leeromgeving voor leraren
Machiel Karels
De samenhang tussen ambitie, basiskwaliteit en een kwaliteitscultuur
Een ambitie op goed onderwijs
Minke Knol
Onderzoekscultuur op school
Een onderzoekscultuur op school?
Jaap Versfelt
Organisatie als rotonde
Maak van de organisatie een rotonde
Alex de Bruijn


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
redactie
Eric van 't Zelfde - De verdeling van onze onderwijskwaliteit
Eric van 't Zelfde - De verdeling van onze onderwijskwaliteit
redactie
Marco de Witte over de essentie van veranderen in organisaties
Marco de Witte over de essentie van veranderen in organisaties
redactie
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
redactie
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Joost Leenders - Excelleren in het onderwijs
Omix Webtalks met Joost Leenders - Excelleren in het onderwijs
redactie
Kim Spinder - Succesvolle innovatiestrategie in het onderwijs
Kim Spinder - Succesvolle innovatiestrategie in het onderwijs
redactie
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
redactie
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
redactie
Tip van Tjip 010  en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
Tip van Tjip 010 en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
redactie
Gezinsproblematiek en gedragsontwikkeling
Gezinsproblematiek: wat doet dit met een kind?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Effectieve aanpak zwakke basisscholen
Hoe help je zwakke basisscholen verder?
Factoren die de inzet van ICT effectiever maken in bo
Hoe verbeter je de effectiviteit van ICT-inzet in het primair onderwijs?
Effect bestuurlijke inrichting po kwaliteit bestuur
Wat is het effect van bestuurlijke inrichting in het primair onderwijs?
Stimulansen voor het effectief kennisdelen in professionele netwerken
Hoe stimuleer je actief kennisdeling?
Fysieke of digitale bijeenkomst effect op leerkracht
Leren leraren het meest van een fysieke of digitale bijeenkomst?
Is een periodieke indeling van het schooljaar effectief?
Gespreid leren of blokleren, invloed op leerprestaties
Gespreid leren of blokleren: wat is beter?
Determinanten van interactieve feedback tijdens co-teaching
Hoe kun je als leraar effectief van elkaar leren?
Emotionele processen leraren
Lesgeven en emotionele processen bij leraren: transactionele verbanden met welzijn van leraren en functioneren van leerlingen
Professionele leergemeenschappen
Professionele leergemeenschappen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs: Effecten van wederzijdse afhankelijkheid o...
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
[extra-breed-algemeen-kolom2]



leiderschapsstijl
lerende school
persoonlijk meesterschap
professionele leergemeenschap
schoolleider
systeemdenken
teamleren

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest