Praten over het leerproces bevordert metacognitieve vaardigheden

Annemieke Top

Kwaliteitszorgmedewerker / beleidsondersteuner bij Hoornbeeck College

 

  Geplaatst op 3 januari 2018

Top, A. (2018). Praten over het leerproces bevordert metacognitieve vaardigheden.
Geraadpleegd op 17-09-2019,
van https://wij-leren.nl/leerproces-evalueren-metacognitieve-vaardigheden.php

De poster Denken om te leren helpt leraren om leerlingen te stimuleren hun eigen leerproces te reguleren. Leerlingen zijn zich bewuster van hun eigen leerproces, denken er meer over na en weten het ook beter te verwoorden. Dit blijkt uit onderzoek van het lectoraat van Hogeschool de Kempen in Helmond in de groepen 6, 7 en 8 van acht basisscholen. Een mooi neveneffect van de inzet van de poster is dat de leraren ook zelf meer feedback geven en leerlingen stimuleren elkaar feedback te geven.

Zelfregulerend leren

Zelfregulerend leren heeft een positieve invloed op schoolsucces, zo laat eerder onderzoek zien. Om hun leren zelf te reguleren, moeten leerlingen zich bewust zijn van de doelen van het leerproces. Het leerproces bestaat dan uit drie fasen:

  • Plannen
  • Controleren
  • Evalueren

Reflecteren op het leerproces is cruciaal voor de leerling om verder te leren. Alleen door een adequate reflectie kan de leerling bepalen wat hij verder nodig heeft om te leren. Planning van het leerproces volgt steeds op de evaluatie.

De onderzoekers ontwikkelden een hulpmiddel, Denken om te leren, waarmee leraren de zelfregulering van leerlingen kunnen bevorderen. Denken om te leren bestaat uit een poster met de drie fasen van het zelfregulerend leerproces inclusief bijpassende vragen. Leraren gebruikten de poster om met leerlingen in gesprek te gaan over hun leerproces. Tijdens het onderzoek kregen de leerlingen de drie fasen-cirkel, die afgebeeld is op de poster, op een reflectieblad. De leerlingen reflecteerden zo op hun leerproces. De leraren gingen aan de hand van deze resultaten met de leerlingen in gesprek.



In deze gesprekken is het wel noodzakelijk dat de leraren zorgvuldig feedback geven op de zelfreflectie van de leerling. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat feedback op zelfregulering effectief is voor het leerproces van de leerling. De leraar hoeft dus de leerling niet alleen te voorzien van inhoudelijke feedback, juist de feedback op de reflectie is van belang. Hierbij is Denken om te leren een handvat voor de leraar.

“Feedback op reflectie is erg belangrijk voor leerling”

Reflecteren

Het reflecteren heeft een positief effect op de zelfregulering van de leerlingen. Daarnaast bleken de metacognitieve vaardigheden van de leerlingen versterkt te zijn. De leerlingen wisten in een groot deel van de lessen verschillende metacognitieve kennisaspecten onder woorden te brengen. Zo konden ze gerichter spreken over:

  • het doel van een opdracht
  • de succescriteria
  • bruikbare strategieën
  • de (tijds)planning.

Bovendien reflecteerden zij na afloop op het gehele eigen leerproces. Dat bevestigden zowel leerlingen als leraren tijdens interviews met de onderzoekers. Ook in andere situaties werd het hulpmiddel Denken om te leren spontaan toegepast. Verder onderzoek is nodig om na te gaan in welke situaties het hulpmiddel werd toegepast en welk effect dat heeft gehad. Daarnaast is het goed om te onderzoeken hoe het werken met Denken om te leren kan worden uitgebreid op de deelnemende scholen.

Formatief toetsen

Een manier om Denken om te leren uit te breiden is het inzetten van formatieve toetsing. Ook bij formatief toetsen is feedback van de leraar cruciaal. Niet alleen inhoudelijk, zoals gezegd, maar ook gericht op de zelfregulatie van de leerling. De leraar kan dan de vragen op de poster aan de leerling stellen: ‘Ben je op de goede weg?’ en ‘Hoe doe je het de volgende keer?’.

Een andere vorm van formatief toetsen is het zelf toetsen door de leerling. Door zichzelf te toetsen krijgt de leerling een beeld van zijn eigen leerproces. Het is een manier om de leerling zelf antwoord te laten geven op de vraag van de poster: ‘Ben ik op de goede weg?’ Zelftoetsing helpt de leerling bovendien het reflecterend vermogen te vergroten. Hier kunnen de medeleerlingen ook een grote rol in spelen. Door peers elkaar te laten toetsen en reflecteren, leren zij elkaar inhoudsvolle feedback te geven. Sturing van de docent hierin is wel onmisbaar.

Conclusie

Uit het onderzoek blijkt dat leraren het hulpmiddel praktisch toepasbaar en relevant vonden. Ze noemden de verschillende opbrengsten van het werken met Denken om te Leren, zowel voor de leerlingen, voor henzelf als voor de school. Door het project zijn verschillende scholen meer samen gaan leren en samen gaan onderzoeken. Het project voorzag in een behoefte van de scholen en sloot aan bij de ontwikkeling van deze scholen. Tenslotte kan nog opgemerkt worden dat het hulpmiddel Denken om te leren breder ingezet kan worden dan alleen in tijdens enkele specifieke lessen.

Bronnen

Top, A. (2018). Praten over het leerproces bevordert metacognitieve vaardigheden.
Geraadpleegd op 17-09-2019,
van https://wij-leren.nl/leerproces-evalueren-metacognitieve-vaardigheden.php

Gerelateerd

cursus
Formatief toetsen en evalueren in het VO
Formatief toetsen en evalueren in het VO
Zelfsturing en persoonlijke groei van je leerlingen
Medilex Onderwijs 
Stimuleert een digitaal portfolio zelfsturing?
Zelfsturing stimuleren met een digitaal portfolio
Maaike van de Loo
Wat er niet klopt bij John Hattie
Wat klopt er niet bij John Hattie?
Dolf Janson
Richting geen recepten - Hattie
Hattie geeft richting, maar geen recepten
Bas ter Avest
executieve functies ontwikkelen leermodel
Executief functioneren kun je leren
Wendy Brasz en Myra den Haan
Formatief evalueren
Formatief evalueren, hoe pak ik dat aan in mijn les? Tien voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Gerichte feedback
Leer van een 3 een 8 te maken!
Marjoke Hinnen
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Overdenken en doen
Overdenken en doen - Een pedagogische bijdrage aan adaptief onderwijs
Luc Stevens
10 mindframes
10 mindframes om leren zichtbaar te maken
Elly Bonestroo
De Leeruitdaging
De leeruitdaging - James Nottingham
Machiel Karels
In zeven stappen naar zinvol leren
In 7 stappen naar zinvol leren
Marleen Legemaat
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel
Handboek leren leren
Handboek leren leren - 5 krachtige principes
Arja Kerpel
Slim maar...
Slim maar.. Hoe je de executieve functies kunt versterken
Arja Kerpel
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Leergerichte aanpak  in een video van één minuut uitgelegd
Leergerichte aanpak in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Metacognitie in een video van één minuut uitgelegd
Metacognitie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Prestatie gerichte aanpak in een video van één minuut uitgelegd
Prestatie gerichte aanpak in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Emotieregulatie bij escalerend leerlinggedrag
Dreigende escalatie: wat helpt jou op zo'n moment als leerkracht?
Helpt een huiswerkplanner?
Helpt een huiswerkplanner?
Stoeien goed voor ontwikkeling?
Heeft stoeien op school altijd een positief effect op kinderen?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Hoe kunnen tieners zelfgestuurd leergedrag laten zien?
Onderzoeksvaardigheden mbo studenten
Onderzoeksvaardigheden van mbo studenten: hoe bevorder je die?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Verschil unitonderwijs en klassikaal onderwijs
Unitonderwijs versus klassikaal onderwijs
Het versterken van eigenaarschap door leerlijnen
Hoe versterk je het eigenaarschap bij leerlingen?
Effecten van formatief evalueren
Wat zijn de effecten van formatief evalueren?
Gunstige lestijden vmbo
Wat zijn gunstige lestijden voor vmbo-leerlingen?
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Leerproces evalueren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.