Leerdoeldenken (1): wat is het en wat levert het op?

Anne-Wil Abrahamse

Onderwijskundige - docent bij VO content Open leermateriaal

 

  Geplaatst op 26 februari 2021

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Herman Rigter, Ilse Gmelig & Ron Zuijlen.

“Je kunt leerlingen pas geven wat ze nodig hebben, als je zelf weet wat je aanbiedt. Wanneer je werkt vanuit leerdoelen, zie je dat methodes veel meer behandelen dan wat de SLO en het Cito voorschrijven. Die ruimte kun je zelf invullen met wat belangrijk is voor de leerlingen.” - docent Mavo aan Zee in Den Helder

Met leerdoeldenken bepaal je dus zelf aan welke doelen leerlingen werken. Doelen die beter aansluiten bij wat jouw school belangrijk vindt en die beter aansluiten bij de behoeftes van je leerlingen. In dit artikel leggen we uit wat leerdoelenken precies is en wat het leerlingen, docenten, scholen en ouders kan opleveren.

Wat is leerdoeldenken?

Leerdoelen zijn niet nieuw: bij de meeste vakken wordt gewerkt met landelijk vastgestelde kerndoelen en eindtermen. Die zijn niet allemaal even dwingend. In de bovenbouw zijn strakke leerdoelen (eindtermen) vastgelegd in examenprogramma’s. De eindtermen voor het schoolexamen zijn globaler beschreven, waardoor deze leerdoelen ruimte bieden voor inhoudelijke keuzes. De algemeen geformuleerde kerndoelen voor de onderbouw geven de docent eveneens ruimte om zelf invloed uit te oefenen op het curriculum.

Toch ervaren niet alle docenten de vrijheid die deze leerdoelen bieden. Sterker nog, er is geen tijd voor extra onderwerpen en het laatste hoofdstuk uit de methode wordt veelal uit tijdgebrek overgeslagen. De methode van de uitgever is voor veel docenten het uitgangspunt bij het invullen van de lessen.

Leerdoeldenken is hiervan de tegenhanger: niet de methode of de uitgever, maar de docenten bepalen aan welke doelen leerlingen werken. Naast de vakinhoudelijke doelen die de overheid voorschrijft, zijn dit ook de schooleigen doelen (vakgebonden en vakoverstijgend, kennisgericht en juist meer gericht op vaardigheden etc.). Deze doelen moeten specifiek, toetsbaar en voor leerlingen begrijpelijk worden omschreven.

Vanuit deze doelen wordt vervolgens het onderwijs verder vormgegeven.

Het is zelfs mogelijk om ook leerlingen hun persoonlijke leerdoelen te laten formuleren en deze een plaats te geven in hun eigen curriculum. Wanneer de doelen in leerlingentaal zijn verwoord, kan worden bepaald op welke wijze en met welke leermaterialen deze doelen gerealiseerd kunnen worden. Hieronder een aantal voorbeelden:

Vakinhoudelijk leerdoel, afgeleid van de landelijke eisen:

‘Ik (de leerling) kan een doorsnede van een vulkaan tekenen en bij de verschillende onderdelen de juiste benaming toevoegen.’
Schooleigen leerdoel ‘Ik kan in een presentatie van vijf minuten mijn standpunt met betrekking tot een actueel onderwerp helder verwoorden en onderbouwen met argumenten.’
Persoonlijk leerdoel ‘Ik kan zelf een liedtekst schrijven en deze voorzien van muziek.’

Wat levert leerdoeldenken op?

Vanuit verschillende perspectieven kan leerdoeldenken het volgende opleveren:

De docent …

  • … krijgt meer zicht op wat leerlingen moeten bereiken
  • … krijgt meer vrijheid om aandacht te schenken aan onderwerpen die de school, de vakgroep, de docent, of de leerling belangrijk vindt.
  • … kan gemakkelijker en duidelijker differentiëren op tempo, niveau, voorkeuren en interesses.
  • … kan beter inspelen op de actualiteit en aansluiten op de omgeving.
  • … kan leerlingen gerichter begeleiden en (formatief) toetsen.
  • … kan gemakkelijker een basis leggen voor vakoverstijgend werken.

De leerling …

  • … heeft meer zicht op wat hij precies moet kennen en kunnen.
  • … krijgt een onderwijsaanbod dat specifieker op hem is afgestemd.
  • … kan beter terugblikken op zijn eigen handelen en ervaringen en op basis daarvan nieuwe keuzes maken (reflecteren).
  • … krijgt meer vrijheid om de leerdoelen op een eigen manier te bereiken.
  • … krijgt de mogelijkheid om ook te werken aan persoonlijke leerdoelen.

De ouder …

  • … heeft beter zicht op welke doelen de leerling wil behalen, welke ontwikkelingen hij heeft doorgemaakt en welke stappen hij nog kan zetten.
  • … kan de leerling beter ondersteunen bij het leerproces.
  • … kan leerdoelen gebruiken als basis voor gesprekken met docenten en mentoren, zodat de groei van de leerling beter besproken kan worden.

Op school …

  • … raken docenten gemotiveerder omdat ze zelf meer regie krijgen over het onderwijsprogramma.
  • … gaan docenten meer met elkaar in gesprek over de inhoud van het onderwijs.
  • … is meer zicht op de ontwikkeling van algemene vaardigheden van leerlingen.
  • … zorgen doorlopende leerlijnen voor een betere aansluiting van de onderbouw op de bovenbouw.
  • … kunnen gerichte keuzes worden gemaakt op het gebied van didactiek, leermaterialen en de inzet van ICT.

Deze lijst is niet uitputtend, maar laat zien dat het werken vanuit leerdoelen voor alle belanghebbenden belangrijk is. In een volgend artikel laten we je graag zien hoe je leerdoeldenken in de klas en schoolbreed kan inzetten.

Dit artikel is een verkorte versie van de whitepaper ‘Leerdoeldenken, het hoe wat en waarom’ van VO-content. De volledige whitepaper is te downloaden op https://www.vo-content.nl/content/whitepaper-leerdoelendenken-het-hoe-wat-en-waarom/

Gerelateerd

E-learning cursus
Kennis waar je direct mee aan de slag kunt?
Kennis waar je direct mee aan de slag kunt?
De online cursussen van E-WISE sluiten perfect aan op praktijk. Vraag nu een gratis proefcursus aan!
E-Wise 
Lesprogramma
Elke dag lezen met begrip én plezier
Elke dag lezen met begrip én plezier
Duik samen met leerlingen in de wereld van het lezen! De complete methode: Nieuw Nederlands Junior Lezen
Noordhoff 
Congres
Werken vanuit leerlijnen
Werken vanuit leerlijnen
Een dag over jouw vakmanschap, doelgericht werken en hoge opbrengsten
Medilex Onderwijs 
Elke dag lezen met begrip én plezierLeerinhouden
Leerinhouden: wetgeving - kennis - ordening - invloed leerkracht
Arja Kerpel
Sleutels effectieve les (1)
De vier sleutels voor een effectieve les - deel 1
Theo Wildeboer
Vier sleutels effectieve les (2)
De vier sleutels voor een effectieve les - deel 2
Theo Wildeboer
Top down denken
Top-down denken in onderwijs en opvoeding
Lisanne van Nijnatten
leerwensen en persoonlijke ontwikkeling van leerkrachten
Leerwensen formuleren en reflectie
Peter Ruit
Leerlijnen de baas
De leerlijnen de baas
Martie de Pater
Effectief onderwijs
De negen schakels van effectief onderwijs
Jos Cöp
Gepersonaliseerd onderwijs versus EDI
Is gepersonaliseerd onderwijs een tegenhanger van effectieve instructie?
Machiel Karels
In drie stappen naar leerdoelen
Leerdoeldenken (2): In drie stappen naar een leerlijn
Anne-Wil Abrahamse
Leerdoeldenken implementeren en organiseren
Leerdoeldenken (3): hoe implementeer en organiseer je het op jouw school?
Anne-Wil Abrahamse
Referentieniveaus basisonderwijs
De referentieniveaus voor het basisonderwijs
Maarten van der Steeg
Leerlijnen voor het basisonderwijs
Leerlijnen voor het basisonderwijs
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Wat is tegenwoordig nog de waarde van kennis?
Wat is tegenwoordig nog de waarde van kennis?
redactie
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Het belang van maakonderwijs op de basisschool. Tjipcast 020
Het belang van maakonderwijs op de basisschool. Tjipcast 020
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
redactie
Wat zijn de meest hardnekkige onderwijsmythes? Tjipcast 030
Wat zijn de meest hardnekkige onderwijsmythes? Tjipcast 030
redactie
Leergerichte aanpak  in een video van één minuut uitgelegd
Leergerichte aanpak in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
redactie
Effecten leerlinggestuurd onderwijs motivatie
Vergroot leerlinggestuurd onderwijs de motivatie van leerlingen?
Muziekonderwijs en onderwijsprestaties achterstandsleerlingen
Heeft muziekonderwijs positieve invloed op onderwijsprestaties?
Klassenverkleining in het vo
Wat zijn effecten van klassenverkleining in het voortgezet onderwijs?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
Inzet onderzoekend en ontwerpend leren op vmbo
Stimuleert onderzoekend leren bij vmbo-t-leerlingen leren samenwerken en communiceren?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Stimuleren van buitenschools leren
Hoe stimuleer je buitenschools leren?
Leidt eigenaarschap tot betere leerprestaties?
Leidt eigenaarschap tot betere leerprestaties?
Factoren die belemmeren of stimuleren tot buitenlandervaring
Wat brengt mbo-studenten tot de keuze voor een buitenlandervaring?
Bewegend leren en spelling
Is bewegend leren effectief bij spelling?
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Educational governance
Het ongemak van autonomie, onderwijsbeleid tussen vrijheid en verantwoording
Autonomie allochtone leerlingen
Autonomie, motivatie en prestatie van niet-westerse allochtone leerlingen
[extra-breed-algemeen-kolom2]



autonomie
curriculum
didactiek
eigenaarschap
gepersonaliseerd onderwijs
kerndoelen
kindgericht onderwijs
leergerichte aanpak
leerlijn
leerstofaanbod
slo

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest