Feedback - betekenis en voorbeelden

Machiel Karels

Directeur Wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij Wij-leren.nl

  

machiel@wij-leren.nl

  Geplaatst op 22 februari 2020

Karels, M. (2020). Feedback - betekenis en voorbeelden.
Geraadpleegd op 09-04-2020,
van https://wij-leren.nl/feedback-geven.php

Definitie van feedback

Feedback is het geven van informatie over de vergelijking tussen een geobserveerde prestatie en de norm met het doel om de prestatie te verbeteren. Ook moet feedback gefocust zijn op wat goed gaat en deze handhaven. Makkelijk gezegd kan feedback beschreven worden als commentaar dat we geven op iemands gedrag of houding. Hierin verschilt feedback van kritiek in de zin dat het over een prestatie of gedrag gaat dat veranderbaar is.

Feedback kan heel belangrijk zijn op de werkvloer, in teamverband of andere samenwerkingen. Voor het geven of ontvangen van feedback is een vertrouwelijke sfeer nodig. Een belangrijk uitgangspunt is om openheid te tonen. Dit bevordert de samenwerking.

Feedback geven

Om effectief feedback te geven zijn er een aantal spelregels voor een soepel gesprek.

  1. Ik-boodschap: Vertel de feedback vanuit jezelf. Op die manier verklaar je waarom je op een bepaalde manier reageert. Een ik-boodschap is: ‘Ik merk dat ik mij niet goed kan focussen als ik hoor dat jij harde muziek aanzet.’ Een jij-boodschap is: ‘Jij zorgt voor te veel geluidsoverlast met die harde muziek.’ Bij een ik-boodschap begrijpt de ander jouw kant van het verhaal sneller en loop je minder risico dat de ander in de verdediging schiet.
  2. Aanwijsbaar: Zorg dat de feedback betrekking heeft op duidelijk aanwijsbaar gedrag.  Feedback gaat over wat iemand gedaan heeft en niet over hoe hij is. Om het verschil duidelijk te hebben kun je jezelf de volgende vraag stellen: ‘Kan de ander het gedrag of de prestatie veranderen?’
  3. Concreet: Geef de feedback zo concreet mogelijk. Baseer de feedback op gedrag dat je zelf gezien of gehoord hebt. Daarnaast is het handig om de woorden ‘nooit’ of ‘altijd’ te voorkomen. Dat is makkelijk te weerleggen en kan snel een discussie veroorzaken. Het beste is om precies te beschrijven welk gedrag je gestoord heeft.
  4. Wacht niet te lang: De ander moet de beschreven situatie herkennen om erop te kunnen reageren.
  5. Ruimte voor reactie: Geef de ander de tijd en ruimte om te reageren. Dit kan een verklaring geven voor het gedrag of jou anders naar de zaak laten kijken.
  6. Vraag om het gewenste gedrag: Maak duidelijk wat je van de ander wilt. Zoek hierin samen naar mogelijkheden om het gedrag te veranderen.

Methoden voor het geven van feedback

Er zijn een aantal methoden ontwikkeld om effectief feedback te geven. Het verschilt per situatie welke methode er gebruikt wordt. Een bekende methode is het gebruik van het 4G-model.

  • Beschrijf het gedrag dat de ander vertoont en waarop je feedback wilt geven
  • Vertel welk gevoel je krijgt door het gedrag van de ander
  • Welk gevolg heeft het gedrag van de ander
  • Wat is het gewenste gedrag dat je zou willen zien bij de ander

Een andere methode is de Pendleton-methode. Hierbij begint het gesprek met het benoemen van de positieve punten vanuit de persoon die feedback krijgt. Wanneer hij/zij niet goed gepresteerd heeft, krijgt hij/zij gelijk de gelegenheid om dit te benoemen. Vervolgens wordt de vraag aan de ander gesteld wat er beter kan en hoe. Pas na zijn/haar antwoord reageert de persoon die feedback geeft. Hierna laat je de ander samenvatten en maak je samen concreet afspraken. In deze methoden wordt ook specifiek gesproken over ‘verbeterpunten’ om woorden met een negatieve lading zoals ‘kritiek’ te vermijden.

Soorten feedback

Naast verschillende methoden bestaan er ook verschillende soorten feedback. Een aantal voorbeelden zijn evaluerende, corrigerende, activerende en motiverende feedback. Het is niet de bedoeling om hiertussen te kiezen, maar om het te combineren en af te wisselen. Wees je bewust van de verschillende soorten en welke effecten deze met zich meebrengen. Binnen het onderwijs kan de feedback zich daarnaast alleen focussen op de didactische of de pedagogische kant. Dat ligt er precies aan wat de leerling nodig heeft om zich persoonlijk te ontwikkelen. Vaak gaat het dan niet over het werk van de leerling, maar over wat hij/zij nodig heeft om zich verder te ontwikkelen.

Feedback ontvangen

Door het ontvangen van feedback leer je meer over jezelf en krijg je de kans om gedrag of een prestatie te veranderen.

  1. Probeer de feedback te begrijpen: Wat bedoelt de persoon precies? Vraag door tot je duidelijk hebt wat er mee wordt bedoeld.
  2. Schiet niet in de verdediging: Luister naar de ander. Dat betekent niet dat je er hetzelfde instaat of het ermee eens bent. Je laat zien dat je erover nadenkt en open staat voor gesprek.
  3. Feedback is geen aanval op jou als persoon: Iemand wil jou iets vertellen over je gedrag of prestatie. Dat gaat niet over jouw persoonlijkheid of jouw waarde als mens.
  4. Beoordeel de feedback: Herken je de feedback? Komt de feedback je bekend voor of hoor je het voor het eerst? Probeer te bepalen of het positieve of negatieve feedback is en of het volgens jou terecht is. Jij bepaalt wat je er in het vervolg mee gaat doen.
  5. Doe iets met de feedback: Besluit wat je in de toekomst meeneemt vanuit de feedback. Ga je actie ondernemen?
  6. Waardeer feedback: Feedback kan voor beide kanten lastig zijn. De ander probeert je te helpen of beter te maken.

Het kan voorkomen dat je dichtslaat door feedback of simpelweg niet meer weet wat je moet doen. Kom er dan later op terug. Er zijn veel mensen die moeite hebben met het leren omgaan met kritiek. Het kan makkelijk zijn om jezelf in die situatie het volgende voor te houden:

  • Bepaal zelf de timing om kritiek te ontvangen. Zorg dat je rustig bent en dat je je veilig voelt.
  • Reageer altijd, maar neem daarvoor de tijd!
  • Kritiek is subjectief. Mensen kunnen kritiek als een feit brengen, maar probeer daar een mening van te maken.
  • Neem zelf initiatief. Wanneer je voelt dat de sfeer niet goed is, is het beter om er direct naar te vragen. Dat maakt het ontvangen van kritiek lastiger.
  • Oefen jezelf in het ontvangen van kritiek. Probeer het te zien als informatie waar je iets mee kunt doen of kunt laten liggen.

Feedback in het onderwijs

Bij feedback aan leerlingen moet er soms rekening gehouden worden met andere of extra factoren. In het onderwijs is een vertrouwensrelatie tussen de leerling en leraar van essentieel belang. De focus van feedback moet liggen op de veranderingen die de leerling kan maken en niet op de veranderingen in diens werk. Feedback gericht op het leerproces wordt ook wel proces-georiënteerde feedback genoemd. Hiermee kan het leerproces en de leerbereidheid bevorderd worden. Bij feedback dat beoordelend of becijferend is kan juist het tegenovergestelde effect plaatsvinden. Om de proces-georiënteerde feedback te laten werken moet de leerkracht wel instructies geven aan de leerling om deze te verwerken. Alleen dan heeft de feedback de juiste invloed zodat de leerling er ook daadwerkelijk mee aan de slag gaat.

Feedback geven aan kinderen

Er gelden andere regels voor het geven van feedback bij (jonge) kinderen. De volgende uitleg is gebaseerd op de mindsettheorie van Carol Dweck. Bij mensen is er sprake van een bepaalde mindset, de zogeheten fixed mindset of een growth mindset. Bij een fixed mindset zijn mensen ervan overtuigd dat alleen talent belangrijk is voor prestatie. Deze mensen staan vaak minder open voor feedback. Bij een growth mindset geloven mensen erin dat je je kunt blijven verbeteren en aanpassen. De mindset ontwikkelt zich op het cognitieve en motorische gebied, en is bij kinderen nog heel beïnvloedbaar.

Wanneer er op een goede manier feedback gegeven wordt aan kinderen helpt dit om de juiste mindset te ontwikkelen. Volgens Dweck, en veel andere moderne opvoedkundigen, is het belangrijk om kinderen positieve feedback te geven. Hierin is het belangrijk op welke manier de positieve feedback gegeven wordt. Feedback op proces bevorderd een growth mindset, terwijl dit bij feedback op prestatie een fixed mindset stimuleert. Het blijft ontzettend moeilijk om bij feedback aan kinderen te focussen op het proces en niet op het resultaat. Toch is het belangrijk voor de ontwikkeling van het kind om stil te staan bij de manier waarop je feedback geeft.

Doel van feedback

Onthoud waarvoor je het gesprek aangaat. Vergeet daarbij niet waar de focus op ligt. De ene keer kan dit gaan over een taak, terwijl het de andere keer gaat over een proces of zelfregulatie. In het onderwijs kan feedback op andere manieren bijdragen zoals hier beschreven. Bij feedback gaat het erom dat positief gedrag erkent en gestimuleerd wordt waarbij het negatieve gedrag wordt gecorrigeerd. Tijdens dit gesprek wordt de relatie tussen personen verduidelijkt en is er begrip voor elkaar.

Bronnen:

  • Biemans, S. (z.d.). Feedback geven en ontvangen. Geraadpleegd op 18 februari 2020, van http://www.lancelots.nl/ontwikkelen/kernvaardigheden/mondelinge-vaardigheden/feedback
  • Feedback geven en ontvangen. (z.d.). Geraadpleegd op 17 februari 2020, van https://www.uu.nl/sites/default/files/upper_feedback_geven_en_ontvangen.pdf
  • Feedback geven en ontvangen - Handige oefeningen en tips. (2017, 16 februari). Geraadpleegd op 18 februari 2020, van https://spijkermantrainingen.nl/feedback-geven-en-ontvangen-oefeningen-tips/
  • Het 4G-model voor het geven van goede feedback. (2019, 7 augustus). Geraadpleegd op 18 februari 2020, van https://www.gitp.nl/insights/performance-management/het-4g-model-voor-het-geven-van-goede-feedback
  • Langeveld, I. (z.d.). Feedback geven. Geraadpleegd op 18 februari 2020, van http://www.carrieretijger.nl/functioneren/communiceren/mondeling/vaardigheden/feedback-geven
  • Peeters, W. (2019, 20 april). Handvatten om effectieve feedback te geven. Geraadpleegd op 18 februari 2020, van https://www.vernieuwenderwijs.nl/handvatten-effectieve-feedback-geven
  • Van Daelen- Van der Schoot, K. (z.d.). Hoe geef je feedback aan een kind? Geraadpleegd op 19 februari 2020, van https://www.monkeymoves.nl/kennisbank/hoe-geef-je-feedback-aan-een-kind/

Karels, M. (2020). Feedback - betekenis en voorbeelden.
Geraadpleegd op 09-04-2020,
van https://wij-leren.nl/feedback-geven.php

Gerelateerd

cursus
Formatief evalueren (VO)
Formatief evalueren (VO)
Zelfsturing en persoonlijke groei van je leerlingen
Medilex Onderwijs 
Leerbevorderende feedback
Feedback in de praktijk, hoe doe je dat?
Lia Voerman
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Feedback geven en ontvangen
Feedback Op Mijn Lessen? Graag. Maar Dan Wel Constructief!
Jaap Versfelt
Positieve feedback
Een ander perspectief op - hardnekkige - opvattingen over feedback
Lia Voerman
Motivatie door feedback
Meer motivatie door oplossingsgerichte feedback
Dirk van der Wulp
Digitale feedback
Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd? - deel 1
Pepijn Dousi
Digitale feedback 2
Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd? - deel 2
Pepijn Dousi
Didactisch coachen 1
Goed zo! is onvoldoende - over didactisch coachen - deel 1
Lia Voerman en Frans Faber
Gerichte feedback
Leer van een 3 een 8 te maken!
Marjoke Hinnen
Nakijken leerlingenwerk
Nakijken: nut en noodzaak
Marcel Schmeier
Feedback in professionele context
Kom maar op met je feedback
Machiel Karels
Feedback zichtbaar maken
Feedback om leren zichtbaar te maken
Arja Kerpel
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel
10 mindframes
10 mindframes om leren zichtbaar te maken
Elly Bonestroo


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Effect van cijfers op leerlingen
Wat doen hoge of lage cijfers met leerlingen?
Leeropbrengsten van non-formeel en informeel leren
Hoe zijn leeropbrengsten zichtbaar te maken?
Kijkwijzer voor leraren
Kijkwijzers, hoe helpend zijn ze voor leraren?
Feedback om docenten te motiveren
Hoe kan feedback docenten motiveren om te professionaliseren?
Lesobservatie-instrument startende leraren
Wat is een goed lesobservatie-instrument?
Co-teaching en vaardigheden van de leraar
Wat kan een ambulant begeleider betekenen voor een leerkracht?
Participeren in een leernetwerk draagt bij - verpleegkunde
Participeren in een leernetwerk: goed voor ontwkkeling van praktijkbegeleiders?
Effect complimenten op zelfvertrouwen
Welk effect hebben complimenten op zelfvertrouwen?
Effectief en efficiënt formatief beoordelen
Formatief beoordelen: hoe effectief is dat?
Effect van RTTI®-model
Welk effect heeft het toepassen van het RTTI®-model op leerresultaten?
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Voorwaarden formatieve toetsing
Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing - reviewstudie
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Feedback geven



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.