Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips in de klas - Tourette Tips in de klas - hechtingsproblemen Tips in de klas - nld Tips in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof Gebruik en nut van theorie over Meervoudige Intelligentie (MI)
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Vijf mythes over leerbereidheid Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Filosoferen met hoogbegaafde kinderen Hoogbegaafden uitgedaagd door denkopdrachten van hogere orde Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Het hoogstimulatieve kind Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Traumasensitief lesgeven aan vluchtelingkinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd? – deel 1

Pepijn Dousi

Onderwijskundige, specialist ICT | Rekenen bij Uitgeverij Malmberg

 

  Geplaatst op 17 november 2016

Dousi, P. (2016). Directe feedback in digitale leermiddelen, succes gegarandeerd? Deel 1.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/directe-feedback-digitale-leermiddelen.php

Door de opkomst van de tablet in het basisonderwijs lijken papieren verwerkingsmaterialen in scholen steeds meer plaats te maken voor digitale verwerkingsvarianten. Vooral voor de vakgebieden rekenen en spelling lijken scholen steeds vaker de werkboeken in te ruilen voor digitale varianten. Bij de opdrachten voor deze vakgebieden is vaak slechts één antwoord mogelijk en dit maakt dat het nakijken van de antwoorden prima overgelaten kan worden aan een digitaal leermiddel. Dit bespaart de leerkracht erg veel nakijktijd. Tevens krijgt de leerling directe feedback waardoor hij zijn leerproces kan bijsturen. Directe feedback wordt dan ook vaak genoemd als één van de grootste educatieve voordelen van digitalisering van het onderwijs. In dit artikel wordt ingegaan op de kwaliteit van de feedback die door een digitaal leermiddel aan de leerling wordt gegeven. De feedback die leerkrachten krijgen over het leerproces van hun leerlingen laat ik in dit artikel buiten beschouwing.
In deel 2 van dit artikel wordt ingegaan op de rol van learning analytics in het onderwijsleerproces.

Het begrip feedback is niet nieuw en wordt al jaren in veel leer- en instructietheorieën genoemd als belangrijk onderdeel in het leerproces. Uit onderzoek blijkt dat feedback, mits goed gegeven, de afstand verkleint tussen de huidige en beoogde leerresultaten. Met een effectgrootte van .73 behoort feedback hiermee tot de tien belangrijkste factoren die onderwijsprestaties positief beïnvloeden. Aangezien persoonlijk feedback geven aan elke individuele leerling een enorme – vrijwel onmogelijke – opgave is voor de leerkracht, wordt in het onderwijs al jaren gebruik gemaakt van de mogelijkheden die digitale leermiddelen bieden om de leerling feedback te geven. Vooral de inzet van digitale leermiddelen voor formatieve assessment, computer-based assessment (CBA), blijkt succesvol te zijn. Formatieve feedback in CBA kan een leerling namelijk tijdens het werken inzicht geven in het verschil tussen zijn huidige en de beoogde leerresultaten waardoor hij zijn leerproces direct kan bijsturen.
Betekent dit dat succes gegarandeerd is? Was het maar zo simpel. Naast de karakteristieken van de leerling en de leertaak speelt de vorm van feedback en het niveau waarop het gegeven wordt een belangrijke rol bij de mate van succes van directe feedback.

Feedbackvorm

Laten we eerst kijken naar verschillende vormen van feedback zoals we deze tegenkomen in digitale leermiddelen. De eerste – meest voorkomende en eenvoudige – vorm is kennis van resultaat (KR). Bij deze vorm van feedback wordt alleen informatie gegeven of de gemaakte opdracht goed of fout is. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het tonen van de traditionele krul of streep. Het beoogde antwoord of additionele informatie om tot het beoogde antwoord te komen wordt niet getoond en de leerling heeft vaak een onbeperkt aantal antwoordpogingen. Onderzoekers toonden al aan dat deze vorm een zeer lage effectgrootte heeft. Tevens blijkt dat deze vorm van feedback niet bijdraagt aan het vergroten van de self-efficacy (het geloof in eigen kunnen) van een leerling. Omdat self-efficacy een belangrijk motief is om tot leren te komen, volstaat het eigenlijk niet om alleen goed/fout-feedback te geven.

"Alleen goed/fout-feedback is niet effectief."

Een uitgebreidere vorm van feedback is kennis van correct resultaat (KCR). Deze vorm gaat gepaard met een beperkt aantal antwoordpogingen. KCR verschilt van KR doordat hierbij, naast goed/fout-feedback, uiteindelijk ook het beoogde antwoord getoond wordt. KCR is effectiever dan KR, omdat de leerling de mogelijkheid krijgt zijn foutieve antwoord te vergelijken met het beoogde antwoord.
De meest uitgebreide vorm van feedback is elaboratieve feedback (EF). Elaboratieve feedback komt in digitale leermiddelen vooral voor in de vorm van een hulpkaartje, een oplossingsstrategie of een uitgewerkt voorbeeld en wordt gepresenteerd als de leerling een foutief antwoord geeft. Deze vorm van feedback is beduidend effectiever dan KR of KCR, omdat de inhoud van deze feedback aanhaakt bij eerder opgedane kennis van de leerling. Door te refereren aan een bepaalde strategie die in de instructie expliciet aan bod is geweest, wordt de leerling geholpen in zijn leerproces om de gepresenteerde taak succesvol te volbrengen.

Feedbackniveaus

Feedback kan zich richten op verschillende niveaus. We onderscheiden hierin vier niveaus: zelf-, taak-, proces- en zelfregulatieniveau.

  • Zelfniveau
    De feedback op zelfniveau is gericht op kenmerken van de leerling zelf, bijvoorbeeld een compliment over zijn inzet. Op dit niveau blijkt feedback geen effect te hebben op de leerresultaten, omdat het te weinig informatie verschaft over de inhoud van wat een leerling aan het leren is en de aandacht afleidt naar de persoon. Feedback op dit niveau kan echter wel positief van invloed zijn op de motivatie van de leerling.
  • Taakniveau
    Bij feedback op taakniveau draait het om het geven van informatie over de gemaakte taak, bijvoorbeeld door aan te geven dat een bepaalde opdracht goed of fout is. De effectiviteit van feedback op dit niveau is sterk afhankelijk van de vorm van feedback (KR, KCR en/of EF) en de combinatie met feedback op proces- en/of regulatieniveau.
  • Procesniveau
    Er is sprake van feedback op procesniveau als de feedback gericht is op het proces dat doorlopen wordt om een bepaalde taak te maken, bijvoorbeeld door de leerling te wijzen op een specifieke strategie. Procesfeedback is vooral effectief in combinatie met taakfeedback, omdat de leerling informatie krijgt over zijn prestatie op de taak en informatie over de wijze waarop hij zijn aanpak kan verdiepen en verbeteren. Echter, in het geval waarin de leerling over beperkte kennis en/of vaardigheden beschikt, valt de procesfeedback in een vacuüm en is verdere instructie effectiever dan procesfeedback.
  • Zelfregulatieniveau
    Feedback op het niveau van zelfregulatie richt zich op de manier waarop de leerling zijn acties in de richting van een leerdoel volgt, stuurt en reguleert. Bij feedback op dit niveau wordt de leerling bijvoorbeeld gewezen op het gebruik van verschillende (fysieke of digitale) hulpmiddelen die hij tot zijn beschikking heeft. Op dit niveau blijkt feedback het meest effectief wanneer de leerling denkt zeker te weten dat zijn antwoord correct is, terwijl dit niet het geval blijkt te zijn.

In deel 2 van dit artikel wordt dieper ingegaan op deze laatste twee niveaus (proces en zelfregulatie) in combinatie met de karakteristieken van de leerling en de leertaak.

Samenvattend

De meeste voorkomende vormen van feedback in digitale leermiddelen zijn kennis van resultaat (KR) en kennis van correct resultaat (KCR). Deze feedbackvormen richten zich alleen op het taakniveau. KR is de meest eenvoudige vorm en blijkt het minst effectief. Doordat een leerling niet te zien of te horen krijgt wat het correcte antwoord had moeten zijn – zoals bij KCR wel het geval is – kan KR zelfs een negatief effect hebben op het geloof in eigen kunnen van de leerling, een belangrijke factor om tot leren te komen. Dit pleit voor de inzet van digitale leermiddelen die gebruikmaken van feedbackvormen waarin minimaal sprake is van de feedbackvorm KCR. Een leerling die na één of twee antwoordpogingen uiteindelijk het correcte antwoord gepresenteerd krijgt, kan zijn eigen antwoord hiermee vergelijken en mogelijk ontdekken waar hij een fout heeft gemaakt. Misschien heeft hij een typefout gemaakt bij het invoeren van zijn antwoord of de opdracht niet goed gelezen. Digitale leermiddelen die de leerling feedback geven in de vorm van een hulpkaartje met een relevante oplossingsstrategie gaan nog een stapje verder en helpen de leerling eerder opgedane kennis toe te passen bij de betreffende taak. Deze elaboratieve feedback (EF) richt zich, in tegenstelling tot KR en KCR, doorgaans op het procesniveau en is hierdoor beduidend effectiever. Voorwaardelijk is wel dat de leerling in een eerder stadium instructie heeft gehad waarbij de betreffende oplossingsstrategie expliciet uitgelegd en/of voorgedaan is. Dit bevestigt dat het geven van een goede instructie door de leerkracht van cruciaal belang is voor het leerproces.

"Directe feedback is belangrijk educatief voordeel van digitalisering in het onderwijs."

Directe feedback lijkt een belangrijk educatief voordeel te zijn van digitalisering van het onderwijs.
Wellicht kunnen nieuwe, adaptieve leertechnologieën het formatieve potentieel van feedback naar een hoger plan trekken. Als digitale leermiddelen in toenemende mate een adaptief en elaboratief karakter krijgen op basis van de interacties van de leerling met het systeem en de leerling op de verschillende niveaus feedback geeft, kan dit wellicht leiden tot een toename aan leerresultaten en motivatie van de lerende en is succes gegarandeerd.

Gebruikte literatuur

  • Alcoholado, C., Diaz, A., Tagle, A., Nussbaum, M., & Infante, C. (2014). Comparing the use of the interpersonal computer, personal computer and pen‐and‐paper when solving arithmetic exercises. British Journal of Educational Technology.
  • Balzer, W. K., Doherty, M. E., & O'Connor, R. (1989). Effects of cognitive feedback on performance. Psychological Bulletin, 106(3), 410.
  • Bangert-Drowns, R. L., Kulik, C. C., Kulik, J. A., & Morgan, M. T. (1991). The instructional Effect of Feedback in Test-like Events. Review of Educational Research, 61(2), 213-238.
  • Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of educational research, 77(1), 81-112.
  • Hattie, J., & Gan, M. (2011). Instruction based on feedback. Handbook of research on learning and instruction, 249-271.
  • Hattie, J. (2012). Visible learning for teachers: Maximizing impact on learning. Routledge.
  • Kluger, A. N., & DeNisi, A. (1996). The effects of feedback interventions on performance: a historical review, a meta-analysis, and a preliminary feedback intervention theory. Psychological bulletin, 119(2), 254.
  • Kulhavy, R. W., & Stock, W. A. (1989). Feedback in written instruction: The place of response certitude. Educational Psychology Review, 1(4), 279–308.
  • Marzano, R. J., Pickering, D., & Pollock, J. E. (2001). Classroom instruction that works: Research-based strategies for increasing student achievement. Ascd.
  • Mory, E. H. (2004). Feedback research revisited. Handbook of research on educational communications and technology, 2, 745-783.
  • Shute, V. J. (2008). Focus on formative feedback. Review of Educational Research, 78,153-189.
  • Van der Kleij, F. M., Feskens, R. C., & Eggen, T. J. (2015). Effects of Feedback in a Computer-Based Learning Environment on Students’ Learning Outcomes A Meta-Analysis. Review of Educational Research, 0034654314564881.
  • Veldkamp, B. P., Matteucci, M., & Eggen, T. J. H. M. (2011). Computerized adaptive testing in computer assisted learning? Communications in Computer and Information Science, 126, 28–39.
  • Wang, S. L., & Wu, P. Y. (2008). The role of feedback and self-efficacy on web-based learning: The social cognitive perspective. Computers & Education,51(4), 1589-1598.
  • Wiggins, G. (2012) Seven Keys to Effective Feedback. In Educational Leadership, September 2012 | Volume 70 | Number 1
  • Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary educational psychology, 25(1), 82-91.

Dousi, P. (2016). Directe feedback in digitale leermiddelen, succes gegarandeerd? Deel 1.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/directe-feedback-digitale-leermiddelen.php

Gerelateerd

Feedback aan leerlingen in het vo
Feedback aan leerlingen in het vo
Onmisbaar voor leren en motiveren
Medilex Onderwijs 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Motivatie door feedback
Meer motivatie door oplossingsgerichte feedback
Dirk van der Wulp
Nakijken leerlingenwerk
Nakijken: nut en noodzaak
Marcel Schmeier
Directe instructiemodel
Effectieve instructie met het Directe instructiemodel
Arja Kerpel
Didactisch coachen 1
‘Goed zo!’ is onvoldoende - over didactisch coachen - deel 1
Lia Voerman en Frans Faber
Computerapplicaties
Effectieve computerapplicaties: vergelijk de didactiek, niet het domein
redactie
Digitale feedback 2
Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd? – deel 2
Pepijn Dousi
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel
Toetsrevolutie
Toetsrevolutie - Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs
Helčn de Jong










Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
E-portfolio’s
Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beďnvloeden?
Vervangt digitale feedback instructies leerkracht?
Vervangt digitale feedback instructies van de leerkracht?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Welke didactische strategie bevordert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen?
Geloof eigen kunnen leraren
Omgaan met diversiteit en geloof in eigen kunnen van leraren
Motivatie verhogen TIME
Verbetering motivatie en studieloopbaan in het mbo met TIME – OnderwijsBewijs
Randstad OnderwijsBewijs
Meesterschap van leraren in de Randstad – OnderwijsBewijs
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Digitale feedback



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.