Stop marginalisering in het onderwijs

Marjoke Hinnen

Adviseur/docent bij ViaJezelf

  

  Geplaatst op 1 juni 2016

Hinnen, M. (2016) Stop marginalisering in het onderwijs.
Geraadpleegd op 02-12-2020,
van https://wij-leren.nl/interne-sturing-autonomie.php

… en maak de beweging van externe naar interne sturing

Autonome motivatie is zo belangrijk voor een ieders ontwikkeling, maar op school laten we de totstandkoming ervan nog veel te veel aan het toeval over. Hoe kan dat anders? Ook mijn zoon is door zijn schoolcarrière heen ‘gefinancierd’. Met een vwo-citoscore via de havo naar het vmbo-t. En een maandelijkse investering van 350 euro huiswerkklas.

Toen Henry Ford de lopende band uitvond, sprak hij de woorden:

“Coming together is a beginning; keeping together is progress; working together is succes”.

Hiermee was de industriële blauwdruk samenleving, gebaseerd op eindeloze groei waarvan de vruchten middels planning en controle geplukt konden worden, geboren. Deze werkwijze werd ook naar het onderwijs getransporteerd. Aanvankelijk met succes.

Afnemende motivatie

En ondanks dat de efficiëntie en doelmatigheid van het onderwijs, zichtbaar in het aantal afgegeven diploma’s, nog steeds stijgt, neemt de motivatie bij de leerling om te leren gestaag af. Tegelijkertijd zorgt het sociaal maatschappelijk gelijkheidsbeginsel, voor collectief, verplichtend en op eindtoets gefundeerd onderwijs.

Dat is een mooi idee, gelijke kansen voor iedereen, maar dergelijk onderwijs gaat voorbij aan individuele verschillende tussen leerlingen en zorgt in combinatie met het productiedenken voor een toename van de sociale segregatie. Demotivatie bij leerlingen en het gebrek aan talentontwikkeling verkleint de ongelijkheid in het hedendaagse onderwijs niet, maar vergroot deze juist.

Gelijke kansen?

Pogingen het tij te keren resulteren in een steeds dominanter wordende vroegselectie, het verdwijnen van de verlengde brugklas en de opmars van categorale mavo’s en havo’s. Leerlingen zullen meer en meer over één kam geschoren worden. Met name voor leerlingen uit lage en arme milieus pakt dit nadelig uit.

Naast vooroordelen over mogelijkheden, het inperken van de ontwikkeltijd (zitten blijven kan niet meer, afstromen wel) en het van elkaar leren, lijken geld en een grote mond, de belangrijkste voorwaarde voor studiesucces. Geld opent nou eenmaal deuren.

"Geld en grote mond belangrijkste voorwaarden voor studiesucces?"

Maar het faillissement van het huidige systeem is zichtbaar. Dat moet ook want de grote groepen mensen die gemarginaliseerd dreigen te worden in combinatie met verdwijnen van productiewerk hangt ons als het zwaard van Damocles boven het hoofd. Een gevaarlijk, onwenselijk en bovenal onbetaalbaar scenario.

Het schoolsysteem

Neem nou mijn zoon. Hij wil scheikunde, beetje interessante natuur -en wiskunde en voelt zich op het vmbo-t  afgeserveerd want nee, dat wordt niet aangeboden.

"Mam", zo zegt hij, "ik voel dat ik het kan." Tuurlijk heeft hij wat ‘concentratie issues’, maar hij heeft gelijk.

  • De muren zijn echter ontmoedigend hoog;
  • de schoolbanken saai;
  • de docenten niet bij machte het systeem te wijzigen

en zo is hij verworden tot een van de vele gedemotiveerde leerlingen die Nederland rijk is. Niets ten nadele van mijn ploeterende zoon, maar ik had wel een zinniger investering kunnen bedenken voor die maandelijkse 350 euro.

Het roer moet om

"Het roer moet natuurlijk radicaal om. Dat weten we allemaal. Maar hoe?"

Uit het toonaangevende onderzoek van Deci & Ryan naar autonome (intrinsieke) motivatie blijkt dat prestaties, zelfvertrouwen, een grotere betrokkenheid en het algehele welbevinden significant toeneemt, en tegelijkertijd een afname van verzuim en het afstromen naar lagere niveaus laat zien, als een leer (of werk) omgeving voorziet in het bevredigen van de drie psychologische –en universele- menselijke basisbehoeften aan:

  • ervaren autonomie;
  • competentie;
  • relatie.

Een dergelijke leer of -werkomgeving laat een contextuele verschuiving zien van controle op externe eindresultaten naar het faciliteren, vormgeven en begeleiden van persoonlijke groei –en ontwikkelingsprocessen.

Gepersonaliseerde leertrajecten, waarbij de individuele leerbehoefte centraal staat, en dwars door schoolmuren, vaststaande niveaus, verplichtende uren, beperkende vakkenpakketten, ‘timeslots en generieke deadlines’ heen breken, zijn voor dergelijk onderwijs onontbeerlijk.

Geef leerlingen, onder bezielende en professionele begeleiding van docenten:

  • keuzevrijheid (autonomie);
  • koppel daar naast high trust, ook high penalty aan (competentie);
  • en zorg voor excellente begeleiding (relatie). 

Scholen, nu aanbieders van min of meer hetzelfde repertoire kunnen, niet langer gehinderd door perverse prikkels, zich vakinhoudelijk specialiseren. En, in samenwerking met andere scholen, leerlingen en ouders, bijdragen aan het zo passend mogelijk vormgeven en afstemmen van gepersonaliseerde leertrajecten op individuele leerbehoeften.

Niet langer verworden docenten en leerlingen tot makke uitvoeders van de staatspedagogiek. Geef ze verantwoordelijkheid. De regering dient het haar ‘core business’ te maken elk kind de gelijke kans te bieden daar te komen waar het kan en wil zijn. Monitor die taak.

Het loslaten van het tijds– en niveaugebonden diploma lijkt eng maar is het niet want autonoom gemotiveerde mensen presteren beter en zijn gelukkiger.

"Weg met de externe blauwdruk."

Stuur op:

  • keuzevrijheid;
  • expertise;
  • geregisseerde verantwoordelijkheid;
  • professionele relatie.

Op naar de totstandbrenging van autonome gemotiveerde leerlingen en docenten waarbij het ‘valuing each other’ aan de wieg van het hedendaagse ‘working together’ staat.


  • Biesta, G.J.J. (2014). The beautiful risk of education. Boulder, Co: Paradigm Publishers.
  • Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, Vol 55(1),  68-78.
  • Frissen, P.H.A. (2013). De fatale staat. Van Gennip, Amsterdam.
  • Inspectie van het onderwijs (2015). De staat van het onderwijs. Den Haag.
  • Werfhorst de, H (2015). Onderwijsstelsels vergeleken. p. 29.

Hinnen, M. (2016) Stop marginalisering in het onderwijs.
Geraadpleegd op 02-12-2020,
van https://wij-leren.nl/interne-sturing-autonomie.php

Gerelateerd

training
Samen de leerkuil in
Samen de leerkuil in
De leeruitdaging
Bazalt | HCO | RPCZ 
cursus
Hoe verder als het gesprek stokt
Hoe verder als het gesprek stokt
Methodieken om in contact te komen en blijven met leerlingen
Medilex Onderwijs 
Pedagogisch basisklimaat
Pedagogisch (basis) klimaat.
Luc Stevens
Motivatie
Motivatie - intrinsieke en extrinsieke motivatie
Machiel Karels
Sociale ongelijkheid binnen het onderwijs
Sociale ongelijkheid binnen het onderwijs
Ilse Erich
Drijfveren voor leren
Vier inzichten over drijfveren voor leren
Wilfred Rubens
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos Cöp
Autonome motivatie
Hoger leerrendement door vergroten autonome motivatie
Michel Verdoorn
Het prachtige risico van onderwijs
Het prachtige risico van onderwijs - Gert Biesta
Machiel Karels
Essential Schools
The Essential Schools in de VS - scholen die je leren wie je bent
Machiel Karels
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels
Balans in basisbehoeften
Zorg voor balans in relatie, competentie, autonomie
Joep Derkx


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoe krijg je middelbare scholieren geïnteresseerd in het vak van leerkracht?
Hoe krijg je middelbare scholieren geïnteresseerd in het vak van leerkracht?
redactie
Hoe krijg je middelbare scholieren geïnteresseerd?
Hoe krijg je middelbare scholieren geïnteresseerd?
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Betrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
Betrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
Autonomie-ondersteunend lesgeven in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Autonome motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Autonome motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Pedagogisch klimaat in een video van één minuut uitgelegd
Pedagogisch klimaat in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Aanleren onderzoekende competenties vwo-wo
Hoe stimuleer je onderzoekende competenties bij vwo-leerlingen?
Welke groepssamenstelling zorgt voor goede leerresultaten?
Welke groepssamenstelling zorgt voor de beste leerresultaten in het mbo?
Correcte toetsconstructie portfoliomethodiek
Hoe toets je met de portfoliomethodiek bij volwassenen?
Invloed van middenmanagers vo op een positieve leercultuur
Hoe kunnen middenmanagers in het voortgezet onderwijs invloed hebben?
Oorzaken van uitvall leerlingen in het vo en interventies
Wat zijn oorzaken van voortijdige uitval in het voortgezet onderwijs en hoe stop je het?
Inburgeraars en het nut van het vut-model
Volwassen inburgeraars en het nut van het vut-model
Effectieve methoden in het omgaan met culturele diversiteit
Hoe ga je om met culturele diversiteit bij politiek gevoelige onderwerpen?
Versterken schrijfvaardigheid pabo studenten
Hoe leren pabo-studenten beter schrijven?
Manieren differentieren leerrendement volwassenen
Volwasseneneducatie: Hoe verhoog je leerrendement door differentiatie?
Inzet van tussenuren positief op leerresultaten
Wat kan de inzet van tussenuren betekenen?
Emotionele processen leraren
Lesgeven en emotionele processen bij leraren: transactionele verbanden met welzijn van leraren en functioneren van leerlingen
Scaffoldingstechnieken
Toepasbaarheid van scaffoldingstechnieken bij zelfregulatievaardigheden
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Interne sturing



Inschrijven nieuwsbrief

autonome motivatie
autonomie-ondersteunend lesgeven
basisbehoeften
betrokkenheid
extrinsieke motivatie
intrinsieke motivatie
leerlingbegeleiding
leerproces
motivatie
onderwijsleerproces
pedagogisch klimaat
zelfdeterminatie theorie
zelfregulatie

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest