Een klas van denkers

Dick van der Wateren

Docent natuurkunde en nlt, edublogger en auteur bij dickvanderwateren.nl

  

  Geplaatst op 29 mei 2018

Van der Wateren, D. (2018). Een klas van denkers.
Geraadpleegd op 16-07-2019,
van https://wij-leren.nl/een-klas-van-denkers.php

De leraar die meer wil dan slaafs de lesmethode volgen waarbij leerlingen voornamelijk standaardoplossingen en -antwoorden reproduceren kan voor de volgende vraag komen te staan: “Hoe bouw ik een klas van denkers?” of: “Hoe stimuleer ik autonoom, creatief en kritisch denken in mijn lessen?”

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan en vraagt om een heel andere aanpak van de lessen dan we gewend zijn. Het vraagt onder andere van leraren de verleiding te weerstaan alles uit te leggen.

Mijn verslag van een jaar natuurkunde vanuit verwondering en de ervaringen op High Tech High in San Diego laten zien hoe dat in de praktijk uitpakt en welke vragen daarbij moeten worden beantwoord. Wie de stap zet zal merken dat het de moeite meer dan waard is. 

Denken zichtbaar maken

Noodzaak en principes 

Ron Ritchhart e.a. schreven in Making Thinking Visible (2008, 2011, 2015) over de noodzaak denken zichtbaar te maken in onze klassen en scholen. Dat stimuleert autonoom en kritisch denken bij leerlingen. Kristen MacConnell (2015) legt dat in het bijzonder uit voor basisscholen. Zij wijzen op een paar belangrijke principes. 

  • Het ontwikkelen van denken is een sociale bezigheid. Dat betekent dat we in de klas een cultuur en een omgeving creëren waarin leerlingen van en met elkaar kunnen leren, altijd en overal. 
  • Het vereist ook denken zichtbaar te maken door met elkaar te spreken, schrijven, tekenen enz. Dat bevordert feedback en reflecteren, waardoor de resultaten verbeteren en leerlingen een hoger niveau bereiken.
  • Denken moet een gewoonte worden, die wij als leraren kunnen bevorderen door ons taalgebruik, ons voorbeeld, onze impliciete en expliciete verwachtingen, de inrichting van het klaslokaal en door onze leerlingen tijd en ruimte te bieden om te denken.

"Het bouwen van een klas van denkers is makkelijker gezegd dan gedaan."

Hoe stimuleer ik autonoom, creatief en kritisch denken in mijn lessen?

In de praktijk 

Tentoonstellingen, voorstellingen en publicaties van leerlingenwerk zijn prachtige manieren om de ontwikkeling van hun denken zichtbaar te maken. Wanneer we een paar keer per jaar ouders op school uitnodigen het werk te bekijken kunnen hun kinderen trots laten zien wat ze heb en geleerd.

Op High Tech High hebben we daar mooie voorbeelden van gezien, maar ook in Nederland zijn scholen die zich bewust zijn van het belang van denken zichtbaar maken (internationale scholen, Agora, De Werkplaats en meer).

"Kinderen kunnen trots hun werk laten zien als we ouders op school uitnodigen."

Building a Thinking Classroom in Math

Op edutopia.org kwam ik een artikel tegen van Peter Liljedahl, professor aan de Simon Fraser University in Canada. Zijn onderzoek, met hulp van ruim 400 leraren, leverde 14 praktische regels, waarmee je je klas kunt leren denken. Zijn regels gaan over een denkende wiskundeklas, maar zijn goed toepasbaar in andere lessen. 

Het hele artikel is hier te lezen. De samenvatting van het artikel levert de volgende 14 regels op. 

1. Het type opdrachten

De lessen moeten beginnen met goede probleemoplossende opdrachten; in het begin van het schooljaar buiten het curriculum om, later meer afgestemd op het curriculum.

2. Opdrachten mondeling geven.

3. Groepjes vormen

Bij het begin van iedere les worden groepjes van drie willekeurig samengesteld, die de hele les samenwerken.

4. Werkruimte

Groepjes leerlingen werken staande, met uitwisbare markers op whiteboards of ramen. Zo kan iedereen zien wat de anderen doen.

5. Het lokaal.

Tafels en stoelen niet achter elkaar naar het bord gericht, maar willekeurig door het lokaal met de rug naar de muur. De leraar beweegt zich door de klas.

6. Beantwoord maar één soort vraag

Vragen die een leerling helpen verder te werken. Geen vragen als: “Moet ik dit voor het proefwerk leren?” of “Is dit goed?”

7. Wees spaarzaam met tips en aanvullingen.

Laat de leerlingen eerst zelf nadenken.

8. Autonomie

Laat leerlingen zoveel mogelijk zelf hulp zoeken bij andere groepjes en beslissen hoe zij een probleem aanpakken.

9. Niveau gelijktrekken

Wanneer alle groepjes een minimumniveau hebben bereikt, bespreekt de leraar met de klas wat ze hebben gedaan. Zorg dat alle leerlingen daaraan kan deelnemen.

10. Aantekeningen.

Leerlingen maken goed doordachte aantekeningen waar ze later op kunnen teruggrijpen. In hun aantekeningen verwerken ze de inhoud van hun eigen whiteboards en die van andere groepjes.

11. Oefenvragen

Geef de leerlingen vier tot zes vragen waarmee ze kunnen bepalen of ze alles hebben begrepen. Geef ze de vrijheid om aan deze vragen te werken: hoe en met wie ze willen.

12. Formatief toetsen

Dit is er vooral op gericht leerlingen duidelijk te maken hoever ze zijn en waar ze naar toe gaan. Kan d.m.v. observaties, mondelinge begripsvragen, quizjes enz.

13. Summatief toetsen

Dit is meer gericht op het leerproces dan op het resultaat en omvat ook de evaluatie van groeps- en individueel werk.

14. Nabespreking 

Analyse van alle data voor iedere individuele leerling en gericht op diens ontwikkeling in het leerproces.

"Met deze regels kun je een klas leren denken."

Meer lezen

Peter Liljedahl (2016). Building thinking classrooms: Conditions for problem solving. In P. Felmer, J. Kilpatrick, & E. Pekhonen (eds.) Posing and Solving Mathematical Problems: Advances and New Perspectives. New York, NY: Springer. [ResearchGate]

Kristen L. MacConnell (2015). Making Thinking Visible in Elementary Schools. pdf

Ron Ritchhart & David Perkins (2008). Making thinking visible. Educational Leadership, Volume 65, Number 5, Pages 57-61. pdf

Ron Ritchhart, Mark Church en Karin Morrison (2011). Making Thinking Visible: How to Promote Engagement, Understanding, and Independence for All Learners. Jossey-Bass.

Ron Ritchhart (2015). Creating Cultures of Thinking. Jossey-Bass.

Van der Wateren, D. (2018). Een klas van denkers.
Geraadpleegd op 16-07-2019,
van https://wij-leren.nl/een-klas-van-denkers.php

Gerelateerd

Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar gepersonaliseerd onderwijs?
Wij-leren.nl 
Masterclass 'Mindmaps maken'
Masterclass 'Mindmaps maken'
Voor je eigen lesorganisatie én om leerlingen slimmer te leren leren
Medilex Onderwijs 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Leerling als kritische denker
De leerling als kritische denker
Dolf Janson
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Hogere denkvaardigheden
Uitdagende opdrachten voor het betere denkwerk
René Leverink
(Creatieve) denkvaardigheden stimuleren
De vergeten gave van creativiteit
Martine Blonk - Meulenkamp
Natuurkunde vanuit verwondering
Verwondering in de les
Dick van der Wateren
Creativiteit bevorderen
Creativiteit in je klas
Dick van der Wateren
Kritisch denkvermogen onderzoekende houding leerkracht
Actief kritisch denkvermogen en onderzoekende houding: de leerkracht als rolmodel
Sietske van der Wegen
Onderzoekend en ontwerpend leren
Onderzoekend en Ontwerpend Leren: Wat vraagt dit van de leerkracht?
Sietske van der Wegen
Projectgericht werken zoals op High Tech High
Ontwikkel op jouw school een project volgens de High Tech High-aanpak
Gerdineke van Silfhout
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel
Formatieve assessment integreren in de praktijk
Formatieve assessment integreren in de praktijk
Helèn de Jong
Fascinerende ontdekkingen
Fascinerende ontdekkingen met kinderen rondom wetenschap en techniek
Arja Kerpel
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Relatie opleidingsniveau ouders en score op eindtoets
Wat is het effect van de opleiding van ouders op eindtoets resultaten?
Emotieregulatie bij escalerend leerlinggedrag
Dreigende escalatie: wat helpt jou op zo'n moment als leerkracht?
Effect tutorlezen op technische leesvaardigheid
Welk effect heeft tutorlezen op de ontwikkeling van technische leesvaardigheid?
Invloed wisselende leerkrachten op jonge kind
Wisselende leerkrachten op één dag: heeft dat invloed op het welbevinden?
Verhindert werkdruk docenten in mbo goed onderwijs?
Verhindert werkdruk van docenten in mbo goed onderwijs?
Vakwedstrijden op het mbo
Skills Heroes vakwedstrijden: hebben zij effect op vakontwikkeling?
Hoe draagt toetsing bij aan leerwinst?
Hoe draagt toetsing bij aan leerwinst in het voortgezet onderwijs?
Participeren in een leernetwerk draagt bij - verpleegkunde
Participeren in een leernetwerk: goed voor ontwkkeling van praktijkbegeleiders?
Wat zijn de opbrengsten van vakintegratie
Wat zijn de opbrengsten van vakintegratie?
Helpt een huiswerkplanner?
Helpt een huiswerkplanner?
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Een klas van denkers



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.