Een klas van denkers

Dick van der Wateren

Docent natuurkunde en nlt, edublogger en auteur bij dickvanderwateren.nl

  

  Geplaatst op 29 mei 2018

Van der Wateren, D. (2018). Een klas van denkers.
Geraadpleegd op 17-10-2018,
van https://wij-leren.nl/een-klas-van-denkers.php

De leraar die meer wil dan slaafs de lesmethode volgen waarbij leerlingen voornamelijk standaardoplossingen en -antwoorden reproduceren kan voor de volgende vraag komen te staan: “Hoe bouw ik een klas van denkers?” of: “Hoe stimuleer ik autonoom, creatief en kritisch denken in mijn lessen?”

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan en vraagt om een heel andere aanpak van de lessen dan we gewend zijn. Het vraagt onder andere van leraren de verleiding te weerstaan alles uit te leggen.

Mijn verslag van een jaar natuurkunde vanuit verwondering en de ervaringen op High Tech High in San Diego laten zien hoe dat in de praktijk uitpakt en welke vragen daarbij moeten worden beantwoord. Wie de stap zet zal merken dat het de moeite meer dan waard is. 

Denken zichtbaar maken

Noodzaak en principes 

Ron Ritchhart e.a. schreven in Making Thinking Visible (2008, 2011, 2015) over de noodzaak denken zichtbaar te maken in onze klassen en scholen. Dat stimuleert autonoom en kritisch denken bij leerlingen. Kristen MacConnell (2015) legt dat in het bijzonder uit voor basisscholen. Zij wijzen op een paar belangrijke principes. 

  • Het ontwikkelen van denken is een sociale bezigheid. Dat betekent dat we in de klas een cultuur en een omgeving creëren waarin leerlingen van en met elkaar kunnen leren, altijd en overal. 
  • Het vereist ook denken zichtbaar te maken door met elkaar te spreken, schrijven, tekenen enz. Dat bevordert feedback en reflecteren, waardoor de resultaten verbeteren en leerlingen een hoger niveau bereiken.
  • Denken moet een gewoonte worden, die wij als leraren kunnen bevorderen door ons taalgebruik, ons voorbeeld, onze impliciete en expliciete verwachtingen, de inrichting van het klaslokaal en door onze leerlingen tijd en ruimte te bieden om te denken.

"Het bouwen van een klas van denkers is makkelijker gezegd dan gedaan."

In de praktijk 

Tentoonstellingen, voorstellingen en publicaties van leerlingenwerk zijn prachtige manieren om de ontwikkeling van hun denken zichtbaar te maken. Wanneer we een paar keer per jaar ouders op school uitnodigen het werk te bekijken kunnen hun kinderen trots laten zien wat ze heb en geleerd.

Op High Tech High hebben we daar mooie voorbeelden van gezien, maar ook in Nederland zijn scholen die zich bewust zijn van het belang van denken zichtbaar maken (internationale scholen, Agora, De Werkplaats en meer).

"Kinderen kunnen trots hun werk laten zien als we ouders op school uitnodigen."

Building a Thinking Classroom in Math

Op edutopia.org kwam ik een artikel tegen van Peter Liljedahl, professor aan de Simon Fraser University in Canada. Zijn onderzoek, met hulp van ruim 400 leraren, leverde 14 praktische regels, waarmee je je klas kunt leren denken. Zijn regels gaan over een denkende wiskundeklas, maar zijn goed toepasbaar in andere lessen. 

Het hele artikel is hier te lezen. De samenvatting van het artikel levert de volgende 14 regels op. 

1. Het type opdrachten

De lessen moeten beginnen met goede probleemoplossende opdrachten; in het begin van het schooljaar buiten het curriculum om, later meer afgestemd op het curriculum.

2. Opdrachten mondeling geven.

3. Groepjes vormen

Bij het begin van iedere les worden groepjes van drie willekeurig samengesteld, die de hele les samenwerken.

4. Werkruimte

Groepjes leerlingen werken staande, met uitwisbare markers op whiteboards of ramen. Zo kan iedereen zien wat de anderen doen.

5. Het lokaal.

Tafels en stoelen niet achter elkaar naar het bord gericht, maar willekeurig door het lokaal met de rug naar de muur. De leraar beweegt zich door de klas.

6. Beantwoord maar één soort vraag

Vragen die een leerling helpen verder te werken. Geen vragen als: “Moet ik dit voor het proefwerk leren?” of “Is dit goed?”

7. Wees spaarzaam met tips en aanvullingen.

Laat de leerlingen eerst zelf nadenken.

8. Autonomie

Laat leerlingen zoveel mogelijk zelf hulp zoeken bij andere groepjes en beslissen hoe zij een probleem aanpakken.

9. Niveau gelijktrekken

Wanneer alle groepjes een minimumniveau hebben bereikt, bespreekt de leraar met de klas wat ze hebben gedaan. Zorg dat alle leerlingen daaraan kan deelnemen.

10. Aantekeningen.

Leerlingen maken goed doordachte aantekeningen waar ze later op kunnen teruggrijpen. In hun aantekeningen verwerken ze de inhoud van hun eigen whiteboards en die van andere groepjes.

11. Oefenvragen

Geef de leerlingen vier tot zes vragen waarmee ze kunnen bepalen of ze alles hebben begrepen. Geef ze de vrijheid om aan deze vragen te werken: hoe en met wie ze willen.

12. Formatief toetsen

Dit is er vooral op gericht leerlingen duidelijk te maken hoever ze zijn en waar ze naar toe gaan. Kan d.m.v. observaties, mondelinge begripsvragen, quizjes enz.

13. Summatief toetsen

Dit is meer gericht op het leerproces dan op het resultaat en omvat ook de evaluatie van groeps- en individueel werk.

14. Nabespreking 

Analyse van alle data voor iedere individuele leerling en gericht op diens ontwikkeling in het leerproces.

"Met deze regels kun je een klas leren denken."

Meer lezen

Peter Liljedahl (2016). Building thinking classrooms: Conditions for problem solving. In P. Felmer, J. Kilpatrick, & E. Pekhonen (eds.) Posing and Solving Mathematical Problems: Advances and New Perspectives. New York, NY: Springer. [ResearchGate]

Kristen L. MacConnell (2015). Making Thinking Visible in Elementary Schools. pdf

Ron Ritchhart & David Perkins (2008). Making thinking visible. Educational Leadership, Volume 65, Number 5, Pages 57-61. pdf

Ron Ritchhart, Mark Church en Karin Morrison (2011). Making Thinking Visible: How to Promote Engagement, Understanding, and Independence for All Learners. Jossey-Bass.

Ron Ritchhart (2015). Creating Cultures of Thinking. Jossey-Bass.

Van der Wateren, D. (2018). Een klas van denkers.
Geraadpleegd op 17-10-2018,
van https://wij-leren.nl/een-klas-van-denkers.php

Gerelateerd

Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
key-note van Robert Marzano
Bazalt | HCO | RPCZ 
Aan de slag met denkvaardigheden
Aan de slag met denkvaardigheden
Kritisch-analytisch, praktisch en creatief denken in het po
Medilex Onderwijs 
Management Drives
Management Drives
inzicht in gedeeld leiderschap en drijfveren
Timpaan Onderwijs 
Leerling als kritische denker
De leerling als kritische denker
Dolf Janson
Leren denken
Leren denken als basis voor succes op school
Dolf Janson
Hogere denkvaardigheden
Uitdagende opdrachten voor het betere denkwerk
René Leverink
(Creatieve) denkvaardigheden stimuleren
De vergeten gave van creativiteit
Martine Blonk - Meulenkamp
Natuurkunde vanuit verwondering
Verwondering in de les
Dick van der Wateren
Creativiteit bevorderen
Creativiteit in je klas
Dick van der Wateren
Kritisch denkvermogen onderzoekende houding leerkracht
Actief kritisch denkvermogen en onderzoekende houding: de leerkracht als rolmodel
Sietske van der Wegen
Onderzoekend en ontwerpend leren
Onderzoekend en Ontwerpend Leren: Wat vraagt dit van de leerkracht?
Sietske van der Wegen
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel
Formatieve assessment integreren in de praktijk
Formatieve assessment integreren in de praktijk
Helèn de Jong
Fascinerende ontdekkingen
Fascinerende ontdekkingen met kinderen rondom wetenschap en techniek
Arja Kerpel
Het Alternatief
Het Alternatief - weg met de afrekencultuur in het onderwijs!
Machiel Karels










creatief denken stimuleren
Welke didactische benadering zet aan tot creatief denken?
Digitale geletterdheid in het praktijkonderwijs
Hoe ontwikkel je digitale geletterdheid in het praktijkonderwijs?
Welke ICT-vaardigheden zijn nodig voor leerlingen van het praktijkonderwijs?
Effect van RTTI®-model
Welk effect heeft het toepassen van het RTTI®-model op leerresultaten?
Effecten van formatief evalueren
Wat zijn de effecten van formatief evalueren?
Programmeren
Wat weten we over de effecten van programmeeronderwijs op programmeervaardigheden van leerlingen tot 12 jaar?
Effectief en efficiënt formatief beoordelen
Formatief beoordelen: hoe effectief is dat?
Eigenaarschap leerlingen vo
Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen (vo) versterken?
Factoren die de Cito-eindtoets beinvloeden
Welke factoren spelen een rol bij de resultaten van de Cito-eindtoets of de centrale eindtoets PO?
Vervangt digitale feedback instructies leerkracht?
Vervangt digitale feedback instructies van de leerkracht?
Gestandaardiseerde toetsen in groep 1 en 2
Groep 1 en 2: wijzen gestandaardiseerde toetsen de weg?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Invloed kwartiertjesrooster op taakgerichtheid leerlingen
Wat is de invloed van het ‘kwartiertjesrooster’ op de taakgerichtheid van leerlingen?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Verschil unitonderwijs en klassikaal onderwijs
Unitonderwijs versus klassikaal onderwijs
Meerscholendirectie en de effecten hiervan
Effect van een meerscholendirectie: is iedereen tevreden?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Creativiteitsontwikkeling
Welke factoren geven inzicht in de ontwikkeling van het creatief denken van leerlingen?
Programmeeronderwijs stimuleert vaardigheden
Stimuleert programmeerles probleemoplossingsvaardigheden?
Project-based-learning (PBL)
Hoe vergroot project-based-learning vaardigheden van vo-leerlingen?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
relatie frans-spaans en dyslexie in vo
Heeft het leren van Frans of Spaans invloed op dyslexie?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Samenwerken op projectbasis en de effecten op leerresultaten
Hoe kan samenwerkend leren succesvol zijn voor mbo-leerlingen?
Tekstbegrip en leerprestaties vmbo-lln
Welke relatie is er tussen (tekst)begrip en leerprestaties?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Verbeteren van informatievaardigheden vmbo-leerlingen
Hoe verbeter je informatievaardigheden van vmbo-leerlingen?
Reflectieopdrachten en zelfregulatie
Een reflectieopdracht: is dit een struikelblok voor vmbo-leerlingen?
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
Leren van teksten
Zelftoetsen voor het effectiever leren van teksten
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Samenwerken met STIP
Samenwerken in homogene en heterogene groepen in primair onderwijs
Computer Adaptieve Oefentoetsen
Onderwijsdifferentiatie met Computer-Adaptieve Oefentoetsen met docentenfeedback
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Een klas van denkers



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.