Formatieve assessment integreren in de praktijk

Helčn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 13 maart 2018

Jong, H. de (2018). Formatieve assessment integreren in de praktijk.
Geraadpleegd op 23-07-2018,
van https://wij-leren.nl/formatieve-assessment-integreren-praktijk.php

  >> Formatieve assessment integreren in de praktijk direct bestellen.

In het boek ‘Formatieve assessment integreren in de praktijk’ lichten Dylan Wiliam en Siobhán Leahy vijf kernstrategieën voor formatieve assessment toe. Daarnaast geven ze 24 praktische technieken (met bijbehorende tips en aandachtspunten) die je meteen kunt toepassen in je klas.

Het boek gaat dus niet alleen over het waarom van formatieve assessment, maar vooral ook over het hoe en wat. In deze samenvattende recensie geven we een indruk van de technieken en tips als smaakmaker.

Prioriteit voor formatieve assessment

Je wilt dat leerlingen zien waar ze staan ten opzichte van een leerdoel en beseffen welke stappen ze kunnen zetten om dat doel te bereiken. Deze drie kenmerken vormen de basis van formatieve assessment:

  • je weet wat je je leerlingen wilt laten leren, en leerlingen weten dat ook; 
  • je peilt voortdurend wat een leerling al weet en begrijpt; 
  • je gebruikt die feiten om de leerling verder te helpen in zijn leerproces.

Je eigen professionele leerproces

Alle leraren kunnen hun manier van lesgeven verbeteren. Niet omdat ze niet goed genoeg zijn, maar omdat ze altijd beter kunnen worden. Het is nuttig om een gedetailleerd plan van aanpak te maken. De volgende punten zijn van belang:

  • het actieplan beschrijft een klein aantal veranderingen die je wilt doorvoeren in je manier van lesgeven;
  • het plan staat op schrift;
  • de vijf kernstrategieën voor formatieve assessment vormen de basis van het plan;
  • in het plan staat wat je minder gaat doen of wilt opgeven om tijd te maken voor de veranderingen.

Het formulier ‘de technieken die ik regelmatig gebruik’ kan helpend zijn om inzicht te krijgen in welke technieken je al gebruikt. Aan het einde van de recensie staat een link naar de gratis download van dit en andere formulieren.

“Wie te veel wil aanpassen, valt al snel terug op oude routines”

Probeer de technieken niet allemaal tegelijk uit. Start met een techniek die jou aanspreekt en breid je technieken geleidelijk uit. “Veranderingen aanbrengen in je manier van lesgeven is niet eenvoudig”, zegt Wiliam.

Wie te veel wil aanpassen, valt al snel terug op oude routines. Daarom licht dit boek toe hoe je formatieve assessment stapsgewijs in de praktijk kunt brengen en kunt borgen, zodat het een vast onderdeel wordt van je lesgeven.

Strategie 1 Leerdoelen en succescriteria duidelijk maken, delen en begrijpen

Een leerdoel of succescriterium wordt niet bedacht om leerlingen te helpen een bepaalde activiteit te voltooien, maar om hen te helpen iets te leren.

Begin liever met voorbeelden van werk dan met rubrics om leerlingen te laten zien wat de bedoeling is:

  • gebruik anoniem werk;
  • vergelijk twee of meer werkstukken;
  • kwaliteit is niet altijd in woorden te vatten;
  • ga na wat je leerlingen denken dat ze leren.

Gebruik big ideas, learning progressions en markeerpunten:

  • maak je big ideas precies groot genoeg;
  • niet alle nuttige leerdoelen hoeven big ideas te zijn;
  • ontwikkel learning progressions;
  • zorg dat deze een empirische en theoretische grondslag hebben.

“Beginnen met het einde voor ogen zegt Stephen Covey”

Strategie 2 Bewijs verzamelen van de leerresultaten

Om goed les te kunnen geven moeten we achterhalen wat leerlingen al weten. Dat is lastig omdat je bij veel leergebieden zelf op zoek moet naar bewijs. Ook vinden leerlingen het vaak ongemakkelijk om hun denkproces te delen.

Het is belangrijk om je vragen van tevoren te plannen. Laat leerlingen geen vinger opsteken, behalve als ze een vraag hebben. Kies leerlingen willekeurig uit:

  • met een interactieve tool om namen te kiezen;
  • met ijsstokjes met namen of nummers;
  • met kleine kaartjes;
  • twee willekeurig gekozen leerlingen, daarna vrijwilligers.

Gebruik werkwijzen waarbij alle leerlingen reageren:

  • elektronische stemsystemen;
  • ABCD-kaarten bij meerkeuzevragen op laten steken;
  • stemmen met 1,2,3, of 4 vingers in de lucht;
  • schrijven op miniwhiteboards.

Strategie 3 Feedback geven die het leerproces stimuleert

We dienen leerlingen feedback te geven om ze weer op het goede spoor te krijgen. Bij het verzamelen van bewijs merken we namelijk vaak dat ze niet hebben geleerd wat we wilden. Belangrijk is je te richten op de reactie van de leerlingen, niet op de feedback.

“Feedback zou meer werk moeten opleveren voor de ontvanger dan voor de gever”

Maak detectivewerk van je feedback:

  • laat leerlingen het commentaar bij het juiste opstel zoeken;
  • verbind de feedback met de leerdoelen en succescriteria;
  • laveer tussen voorschrift en vaagheid;
  • categoriseer de sterke en zwakke punten.

Geef commentaar, geen cijfers:

  • bedenk dat niet alle leerlingen dat leuk vinden;
  • de betekenis van feedback kan verschillend zijn voor ontvanger en gever;
  • maak duidelijk wat leerlingen met het commentaar moeten doen;
  • behandel het werk van leerlingen met respect.

Strategie 4 Leerlingen activeren als leerbron voor elkaar

Deze strategie is niet alleen bedoeld om leraren werk te besparen. Indien deze strategie goed wordt ingevoerd, kunnen prestaties van degenen die helpen en degenen die geholpen worden substantieel verbeteren!

Volgens de gebroeders Johnson zijn er vijf voorwaarden waarmee je de kans kunt vergroten dat coöperatief leren de prestaties van leerlingen verbetert:

  • positieve onderlinge afhankelijkheid;
  • uitgebreide interactie;
  • bewuste individuele verantwoordelijkheid;
  • frequent toepassen van sociale vaardigheden om te kunnen samenwerken;
  • regelmatige groepsevaluatie van het huidige functioneren.

Tips voor peerfeedback:

  • begin met tweetallen en een anonieme leerling;
  • pas ‘twee sterren en een wens’ toe (twee complimenten en een tip);
  • geef zinsopeningen;
  • laat klasgenoten de feedback van de leraar overbrengen.

Strategie 5 Leerlingen stimuleren om eigenaar van hun leerproces te zijn

Veel van wat onze leerlingen later moeten weten, is nog niet ontdekt of uitgevonden. Het is de eerste taak van de school om leerlingen af te leveren met een honger naar kennis en enig idee hoe ze die moeten verwerven en gebruiken.

Kernfactoren zijn:

  • leeractiviteiten verschuiven naar de context van persoonlijke doelen;
  • inspanning koppelen aan succes;
  • leerlingen betrekken bij de planning van hun werk.

“Leren hoe je moet leren was vroeger een luxe in het onderwijs; vandaag de dag is het noodzaak”

Het zijn niet de leraren die het leerproces creëren; dat doen de leerlingen. Wel kunnen leraren de omstandigheden creëren waarin leerlingen optimaal kunnen leren. Voorbeelden daarvan zijn:

  • zelfgereguleerd leerproces;
  • zelfrapportages;
  • intrinsieke en extrinsieke motivatie voeden;
  • leerlingen inschakelen om tijdens de les te observeren.

Recensie

Inmiddels is het wel duidelijk dat formatieve evaluatie één van de krachtigste manieren is om de leerresultaten van leerlingen te verbeteren. In “Visible learning for teachers’ bewijst Hattie (2012) de positieve effectgrootte.

Het boek ‘Formatieve assessment integreren in de praktijk’ is een mooi handboek met ideeën om je onderwijs op dit terrein te verbeteren. Je hoeft het niet van voor tot achter door te lezen, maar kunt eenvoudig beginnen met een aansprekende strategie.

Ik ben zelf begonnen met techniek 4: geen vinger opsteken behalve als je een vraag hebt. Onthutsend om te merken hoe stevig dit script verankerd is in mijn onderwijs. Heel interessant om te ervaren hoe ineffectief het laten opsteken van vingers eigenlijk is.

Er was weerstand: leerlingen die nooit hun vinger opstaken vonden het niet leuk nu zomaar antwoord te mogen geven. Leerlingen die wel regelmatig hun vinger opstaken vonden het ook niet leuk omdat ze niet meer steeds konden laten zien dat ze het goede antwoord wisten. Inmiddels (na een aantal weken) begint het te wennen en zien we de voordelen:

  • iedereen moet een antwoord weten, want je kunt gekozen worden;
  • leerlingen zijn actiever betrokken bij de les;
  • het is eerlijk, want iedereen komt aan de beurt;
  • je bent niet dom als je het verkeerde antwoord geeft, iedereen maakt fouten;
  • antwoorden geven is socialer geworden, niet alleen de snelste leerling krijgt een beurt;
  • leerlingen zijn meer bereid elkaar te helpen en luisteren beter naar elkaar;
  • de gegeven antwoorden zijn niet altijd juist, maar tonen soms verrassende inzichten.

Het is absoluut aan te raden niet te veel tegelijk te willen aanpassen. Daarbij is zelfrapportage (reflectie) voor de leraar net zo krachtig als voor de leerling.

  • Was het mijn (leer)doel deze techniek te integreren of ben ik blijven steken bij het experiment?
  • Is er bewijs dat mijn onderwijs verrijkt wordt door deze techniek (succescriteria)?
  • Wat heb ik nog nodig om mijn gewoonten duurzaam te veranderen (borging)?

Het is een grote uitdaging voor het onderwijs om formatieve feedback nu de plaats te (gaan) geven die het verdient. Wat zou het geweldig zijn als leerlingen inzien hoeveel krachtiger toekomstgerichte feedback is dan feedback die het afgeronde werk evalueert!

Als leerlingen gaan vragen waarom zulke feedback de uitzondering is en niet de norm. Als leerlingen hun leraar vragen wat het nut van een cijfer is en hoe ze daar beter van worden.

N.a.v. Wiliam, D. & Leahy, S., Formatieve assessment integreren in de praktijk, Bazalt Educatieve Uitgaven, 1e druk 2018, ISBN 9789461182449, 239 blz. € 52. Het boek is te bestellen via: 

Hier een link naar de gratis bijlagen achterin het boek:

Bazalt.nl/dylanwiliam 

Jong, H. de (2018). Formatieve assessment integreren in de praktijk.
Geraadpleegd op 23-07-2018,
van https://wij-leren.nl/formatieve-assessment-integreren-praktijk.php

Gerelateerd

De Grondslag
De Grondslag
Hoe kunt u invloed uitoefenen op de leerprestaties van leerlingen?
OnderwijsAdvies 
Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
Marzano's Model voor Effectief Lesgeven
key-note van Robert Marzano
Bazalt | HCO | RPCZ 
Motiveren met een groeimindset (VO)
Motiveren met een groeimindset (VO)
Geef je leerlingen in het vo vertrouwen in hun ontwikkelingsmogelijkheden
Medilex Onderwijs 
Schrijfonderwijs verbeteren
Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!
Helčn de Jong
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Formatief evalueren
Formatief evalueren, hoe pak ik dat aan in mijn les? Tien voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Leerwinst formatief toetsen
Grotere leerwinst door begeleiding leerkrachten bij gebruik formatieve toetsen
Annemieke Top
Effectieve vragen stellen
Effectieve vragen stellen essentieel voor een onderzoekende houding
Sietske van der Wegen
Effectieve vragen stellen
Effectieve vragen stellen essentieel voor een onderzoekende houding
Sietske van der Wegen
Een klas van denkers
Een klas van denkers
Dick van der Wateren
Toetsrevolutie
Toetsrevolutie - Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs
Helčn de Jong
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel
Leren zichtbaar maken
Leren zichtbaar maken - John Hattie
Arja Kerpel










Ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleiding
Heeft aandacht voor ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleidingen resultaat?
Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beďnvloeden?
betrokkenheid van leerlingen bij innovatieprocessen
Betrokkenheid van leerlingen bij innovatie vergroot motivatie?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Effect van RTTIŽ-model
Welk effect heeft het toepassen van het RTTIŽ-model op leerresultaten?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beďnvloeden?
Vervangt digitale feedback instructies leerkracht?
Vervangt digitale feedback instructies van de leerkracht?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Leanprincipes in het basisonderwijs
Versterken leanprincipes het eigenaarschap van leerlingen BO?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Leerlingen betrekken bij schoolbeleid werkt positief?
Leerlingen betrekken bij schoolbeleid: heeft dat positief effect?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Tijdsbesteding aan onderwijsontwikkeling mbo
Onderwijsontwikkeling: hoeveel tijd kost het een mbo-docent?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Welke didactische strategie bevordert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen?
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beďnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Prestaties en etniciteit
Motivatie bij verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond
Toetsing en motivatie
Invloed van toetsing op motivatie: effecten en mechanismen in verschillende contexten
Educational governance
Het ongemak van autonomie, onderwijsbeleid tussen vrijheid en verantwoording
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Formatieve assessment integreren in de praktijk



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.