Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips in de klas - Tourette Tips in de klas - hechtingsproblemen Tips in de klas - nld Tips in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof Gebruik en nut van theorie over Meervoudige Intelligentie (MI)
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Vijf mythes over leerbereidheid Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Filosoferen met hoogbegaafde kinderen Hoogbegaafden uitgedaagd door denkopdrachten van hogere orde Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Het hoogstimulatieve kind Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Traumasensitief lesgeven aan vluchtelingkinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Sociale vaardigheden - inzicht in het eigen gevoelsleven

Machiel Karels

Oprichter wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij De lerende school

  

machiel@delerendeschool.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Karels, M. (2014). Sociale vaardigheden - inzicht in het eigen gevoelsleven.
Geraadpleegd op 21-11-2017,
van https://wij-leren.nl/sociaal-emotionele-ontwikkeling-1.php

Niet alleen bij onderzoekers, maar ook in de maatschappij begint het inzicht te ontstaan dat het hebben van sociale vaardigheden net zo belangrijk is als het hebben van een hoog iq. Lange tijd is namelijk gedacht dat iemands intelligentie het meest zei over hoe hij zou gaan functioneren in de maatschappij. Inmiddels is men er wel achter dat er meer nodig is dan alleen een helder verstand. Schrijnende voorbeelden zijn daar getuigen van. Het verhaal van Arie is er een van. Omdat het aanleren van sociale kennis en vaardigheden zo belangrijk is, willen scholen daar ook duidelijk aandacht aan besteden.

Terugblik

In het vorige artikel hebben we gezien wat emotionele intelligentie is: Impulsbeheersing, doorzettingsvermogen, het beheersen van emoties en het hebben van empathie.
Dit artikel gaat over het inzicht in het eigen gevoelsleven. Ook wordt beschreven hoe je met emoties om kunt gaan. Wat is zelfinzicht? Moet je je gevoelens altijd onderdrukken? Hoe ga je om met angst of woede?

Arie heeft een tumor in zijn hoofd gehad. De tumor is gelukkig verwijderd, maar de mensen die Arie goed kennen, vinden dat hij is veranderd.  Hij heeft een persoonlijkheidsverandering ondergaan. Eens een succesvol bedrijfsjurist, houdt hij nu geen enkele baan lang aan. Zijn vrouw verlaat hem. Na zijn spaargeld verkwist te hebben in nutteloze investeringen, eindigt hij bij zijn broer in de logeerkamer.
 
Uitgebreid onderzoek leidt tot de conclusie dat er niets mis is met Aries intellectuele vermogens. Maar Arie is zich zo goed als niet bewust van zijn gevoelens over wat er met hem gebeurd. De oorzaak hiervan ligt in het feit dat er tijdens de operatie belangrijke gevoels-hersencellen beschadigd zijn.  Bij alle te nemen beslissingen steekt de besluiteloosheid de kop op: Arie kan voor- en tegenargumenten bedenken voor elke mogelijkheid, maar kiezen kan hij niet.
Een belangrijke les uit het verhaal van Arie is dat het gevoel een heel belangrijke rol speelt bij het nemen van beslissingen. Sterke gevoelens kunnen het denkvermogen schaden, maar een gebrek aan bewustzijn van gevoel is zo mogelijk nog problematischer. Het midden tussen teveel en te weinig is natuurlijk het mooist. Dan krijgen het gevoel en het verstand ieder de plaats die hen toekomt.

Menstypen

Mensen zijn globaal in drie groepen te verdelen naar het evenwicht tussen gevoel en verstand: Zelfbewust, Overspoeld en Aanvaardend.

Zelfbewust

Mensen die zelfbewust zijn, hebben inzicht in hun gevoelsleven. Zij zijn zich van hun emoties en gevoelens bewust op het moment dat zij de kop opsteken. Vervolgens kunnen zij daar op een goede manier mee omgaan. Dat betekent niet altijd dat gevoelens onderdrukt worden. Het betekent wel dat deze mensen hun emoties niet laten bepalen wat er gebeurt.

Overspoeld

Tot deze categorie behoren de mensen die zich regelmatig door hun emotionele toestand in de greep laten nemen. Vaak hebben zij weinig inzicht in hun gevoelsleven en merken zij hun eigen stemmingen niet op. Daardoor kunnen zij zich ook niet tegen de overheersing van hun emoties wapenen.

Aanvaardend

Deze mensen weten over het algemeen vrij goed wat ze voelen, maar ze accepteren hun stemmingen en proberen deze niet te veranderen. Wanneer hun humeur meestal goed is, is er ook weinig reden om iets aan stemmingverandering te doen. Een andere groep mensen is minder goed af: hoewel ze een slecht humeur hebben, accepteren ze dat als en gegeven en doen er niets aan om het te veranderen. Een uitvloeisel hiervan kan zijn dat dit overgaat in een depressie.

Verandering

Verandering is altijd mogelijk. Iemand kan door kennis te nemen van emotionele begrippen die zaken bij zichzelf herkennen en zo meer zelfinzicht krijgen. Het is daarbij wel belangrijk dat zo iemand zichzelf als het ware van een afstandje gadeslaat en goed let op de stemmingen die op een bepaald moment opspelen. Wanneer de wil aanwezig is, kan er dan ook aan gewerkt worden om meer grip op de beheersing van emoties te krijgen. Hierdoor wordt voorkomen dat gevoelens teveel gaan of blijven overheersen bij het nemen van beslissingen. Het is goed mogelijk dat iemand uit de categorie “overspoeld” langzamerhand meer inzicht krijgt in alles wat zich op het gebied van het eigen gevoelsleven kan afspelen. Wanneer dat inzicht eenmaal is doorgebroken, is de eerste stap gezet op weg naar beheersing.

Evenwicht

Zoals gezegd, is het doel van zelfbewustheid niet onderdrukking, maar evenwicht. Emoties moeten gepast zijn; gevoel moet zich juist verhouden tot de omstandigheden. Als emoties te zwak of te beheerst zijn, scheppen zij matheid en afstand. Terwijl onbeheersbare en te sterke gevoelens kunnen leiden tot verlammende depressie, overweldigende angst, razende woede of manische opwinding. En dat is allemaal niet zo best.

Razernij

Wanneer in het verkeer iemand je onbehoorlijk bejegent, kan het zijn dat je daar in eerste instantie erg boos om wordt. Maar voor het verloop van uw woede-aanval is het wezenlijk welke kant je je gedachten op laat gaan. Ga je bijvoorbeeld bedenken welke vreselijke dingen er allemaal hadden kunnen gebeuren door het lompe gedrag, dan zal de boosheid alleen nog maar erger worden. Leid je echter je gedachten af van de boosdoener of voer je verzachtende omstandigheden aan, dan zal de nijdigheid snel afnemen. Je kunt bijvoorbeeld bedenken dat degene die hinderlijk deed misschien op weg is naar een ernstig ziek familielid. Of misschien zag hij je niet eens.

Onderbewuste

Maar voor het voeren van zo’n verzachtend gesprek moet je eigenlijk wel in de stemming zijn. Als je zelf net een zware dag met een aantal tegenvallers achter de rug hebt, ben je minder goed in staat om positief te denken. Het onderliggende gevoel van onbehagen speelt dan een belangrijke rol in het verloop van de woede-uitbarsting.
Maar ook van zo’n gevoel dat aan de oppervlakte van het onderbewuste ligt, kun je je bewust zijn. Om te beginnen al door de eerder opgedane ervaringen: “telkens na een zware dag ben ik geprikkeld en doe ik om het minste of geringste lelijk”. Naast deze ervaringsgegevens kunnen de onderhuidse gevoelens ook op het moment zelf geconstateerd worden. Daarbij komt weer de vraag naar boven: Hoe wordt daar mee omgegaan? Wordt het geaccepteerd of wordt er iets aan gedaan?

Woede temmen

Een goede manier om woede te remmen werd net al genoemd: afleiding. In het omgaan met boze mensen kan het heel zinvol zijn om de aandacht af te leiden van het object waar de woede om ontstaan is. Praat in plaats daarvan liever over details door die de aandacht afleiden van waar het werkelijk om gaat. Vraag bijvoorbeeld naar de kleur en het merk van de auto en naar allerlei omstandigheden die er mee te maken hebben. Maar praat even niet over de bestuurder die het probleem veroorzaakt heeft. Dat laatste doet de woede namelijk weer opleven, omdat de boosheid juist op de bestuurder gericht is.
 
Een ander manier om de boosheid te laten zakken is eenvoudig en algemeen bekend: afkoelen. Ga na een ruzie of een verhit gesprek maar eens de natuur in. Aan het einde van de wandeling denk je waarschijnlijk heel wat milder over het probleem dan toen je nog midden in de discussie was.

Afreageren

Een laatste en tevens een bedriegelijke manier om met woede om te gaan is afreageren. Veel mensen reageren zich af door bijvoorbeeld te schelden. Volgens de volkswijsheid “voel je je er beter door”. Onderzoeken wijzen anders uit. Keer op keer kwamen onderzoekers tot de conclusie dat het ventileren van woede weinig tot niets hielp om er van af te komen. (hoewel het door het verleidelijke karakter van woede een bevredigend gevoel kan geven) Woede blijkt door het afreagen juist langer aan te houden in plaats van dat het eerder afzakt. Dus is het geen goed middel. Nog afgezien van de kwalijke gevolgen die het afreageren kan hebben. Voor je het weet zit je in een spiraal van (verbaal) geweld. Veel beter is het om eerst af te koelen en tot je zinnen te komen en dan vervolgens op een positieve manier het meningsverschil uit te praten.

Angst

Een ander punt op het gebied van omgaan met emoties is het omgaan met wat in de volksmond ‘tobben’ of `piekeren’ genoemd wordt. Het verloop van gepieker is vergelijkbaar met dat van een woede-aanval. Wanneer je ergens bang voor bent of liever niet ziet gebeuren, kun je gaan piekeren. Door telkens aan het voorwerp van angst te denken, wordt het piekeren aangewakkerd en blijf je in hetzelfde kringetje ronddraaien. Wanneer je bezorgd en moe bent, kun je eigenlijk alleen maar negatief denken en heeft piekeren bepaald niet het effect waarvoor het bedoeld is, namelijk oplossingen bedenken.
 
De eerste stap om te voorkomen dat je in een pieker-spiraal terechtkomt, is zelfbewustzijn. Constateer de angstgevoelens en spoor hun oorzaken op. Daarmee ben je er nog niet: er moet ook iets aan gedaan worden. Piekeraars moeten ook hun zorgelijke gedachten kritisch bekijken en actief aanvechten: Is het wel zo waarschijnlijk dat de gevreesde gebeurtenis gaat plaatsvinden? Is er inderdaad geen enkele uitweg mogelijk?
Een geneesmiddel om de negatieve spiraal van zorgelijkheid te doorbreken is ontspanning. Conditietraining of een andere manier van lichamelijke ontspanning hebben een goede invloed op de psychische gezondheid en kunnen er zo voor zorgen dat je weer positief kunt denken.
 
Dit artikel is geschreven aan de hand van het boek van Daniel Goleman: “Emotionele intelligentie”  isbn 90 254 2427 9
 

Karels, M. (2014). Sociale vaardigheden - inzicht in het eigen gevoelsleven.
Geraadpleegd op 21-11-2017,
van https://wij-leren.nl/sociaal-emotionele-ontwikkeling-1.php

Gerelateerd

De hoek in!
De hoek in!
Doelgericht hoekenspel in groep 1 en 2
Medilex Onderwijs 
Inzicht in anderen
Sociale vaardigheden - omgaan met de ander
Machiel Karels
Sociaal emotionele vaardigheden
Sociaal emotionele vaardigheden - uitgebreid overzicht
Machiel Karels
Weerbaar maken
Rol spelontwikkeling bij weerbaar maken zwakke leerlingen
Hans van Rijn
Preventie gedragsproblemen
Onderwijs en gedragsproblemen: Prioriteit voor preventie
Kees van Overveld
Sociogram
Sociogram: inzicht in sociale relaties en tips voor de leerkracht
Arja Kerpel
Spelontwikkeling
De betekenis van spel voor de sociaal-emotionele ontwikkeling
Hans van Rijn
Gezonde leefstijl
Niet meedrinken in de keet. Leerplankader voor een gezonde leefstijl
René Leverink
Groepsdynamiek
Hoe kunnen we SOVA-trainingen verbeteren?
Ernst van Grol
Depressie en zelfmoord
Zelfmoordgedachten bij hoogbegaafde kinderen
Lisanne van Nijnatten
Depressie en zelfmoord
Zelfmoordgedachten bij hoogbegaafde kinderen
Lisanne van Nijnatten
Aanraken van kinderen
Pedagogisch contact- verbondenheid door aanraking
Marcel van Herpen
Aanraken van kinderen
Pedagogisch contact- verbondenheid door aanraking
Marcel van Herpen
Sociaal? Vaardig!
Sociaal? Vaardig! Het stimuleren van de sociaal-emotionele vaardigheden
Arja Kerpel
Temperamentvolle kinderen
Temperamentvolle kinderen - Tips om deze kinderen te begeleiden
Arja Kerpel
Het lukt toch niet...
Het lukt toch niet... Effectieve strategieën tegen negatief denken
Arja Kerpel
SEL
SEL - Sociaal-emotioneel leren als basis
Arja Kerpel
Het hoogstimulatieve kind
Het hoogstimulatieve kind - Gevoelig en druk tegelijk
Arja Kerpel
Meer ruimte vrij spel
Psychosociale ontwikkeling jonge kinderen gebaat bij vrij spel
Louise Berkhout
Kinderen opvoeden
Wat maakt kinderen gelukkig?
Steven Pont










Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Bewegend leren
Presteren kinderen beter door ‘bewegend leren’?
Schoolsucces in de brugklas
Schoolsucces in de brugklas: welke sociaal emotionele competenties heb je nodig?
Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden?
Verbaal uiten van gevoelens: bevordert dat het welbevinden van leerlingen?
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Peuters begeleiden spel
Peuters begeleiden bij spel is goed voor hun leervermogen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.