Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips voor gedragsproblemen in de klas - nld Tips voor gedragsproblemen in de klas - tourette Tips voor gedragsproblemen in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Traumasensitief lesgeven aan vluchtelingkinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Sociale vaardigheden - omgaan met de ander

Machiel Karels

Oprichter wij-leren.nl | onderwijsadviseur bij De lerende school

  

machiel@delerendeschool.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Karels, M. (2014). Sociale vaardigheden - omgaan met de ander.
Geraadpleegd op 21-10-2017,
van https://wij-leren.nl/sociaal-emotionele-ontwikkeling-2.php

Slim zijn is leuk, sterk zijn is prettig. Maar nog belangrijker dan die beide dingen is: Goed omgaan met jezelf en met de ander.

Terugblik

In het eerste artikel hebben we gezien wat emotionele intelligentie is: impulsbeheersing, doorzettingsvermogen, het beheersen van emoties en je in kunnen leven in anderen.
Het tweede artikel ging over het inzicht in het eigen gevoelsleven. Daarin werd beschreven hoe je met emoties om kunt gaan. Wat is zelfinzicht? Moet je je gevoelens altijd onderdrukken? Hoe ga je om met angst of woede? In dit derde en laatste artikel gaat het vooral over het omgaan met de ander.

Inzicht in de ander? eerst inzicht in jezelf!

Wil je inzicht hebben in het gevoelsleven van andere mensen, dan moet je eerst inzicht hebben in jezelf. De basis van inzicht in de ander is herkenning van dingen die je bij jezelf ook tegenkomt. Daarnaast kun je natuurlijk ook veel over andermans gedrag en gevoel leren door goed om je heen te kijken en door het bestuderen van boeken. Maar zelfinzicht blijft de basis.
 
Elke relatie ontstaat uit emotionele afstemming. Wil je dus een relatie aangaan met iemand, dan zul je op hem of haar moeten afstemmen. Afstemmen begint met het kijken en aanvoelen wat de ander bezighoudt. Wanneer je alleen maar praat over de dingen die jou bezighouden en die jou interesseren, ben je niet aan het afstemmen op de ander. Als er dan al sprake is van een relatie, is het een erg eenzijdige relatie.

Emoties non-verbaal

Emoties zijn voor 90% non-verbaal. Dat betekent dat maar 10% van een boodschap uit woorden bestaat. De rest bestaat uit non-verbale signalen, zoals houding, gezichtsuitdrukking, toonzetting en dergelijke. Dat betekent dus dat het niet zozeer gaat om wát er gezegd wordt, maar vooral hóé het gezegd wordt.
 
We zijn ons over het algemeen niet zo bewust van die 90% van de signalen die we uitzenden. Ze worden onbewust uitgezonden en eveneens onbewust door de ander opgevangen. Maar ze bepalen wel hoe de boodschap overkomt.
Vrouwen zijn gevoeliger als het gaat om het opvangen van emotionele signalen. Daarom zijn zij over het algemeen ook beter in staat om aan te sluiten bij de belevingswereld en het gevoelsleven van andere mensen. Het is niet voor niks dat bij de Israëlische douane op het vliegveld vooral vrouwen de passagiers ondervragen. Zij kunnen het beste gevoelens van spanning onderkennen bij mensen die iets verborgen proberen te houden.
 
Er is nauwelijks een relatie tussen verstandelijke vermogens en emotionele vaardigheden. Iemand die goed kan leren, hoeft dus helemaal niet goed te zijn in de omgang met andere mensen. Het is wel zo dat intelligente mensen hun vaardigheden gemakkelijker ontwikkelen en beter toe kunnen passen.

Rol in het dagelijks leven

Vaardigheden zoals het inzicht hebben in wat de ander bezighoudt, zijn in het dagelijks leven erg nuttig. In de eerste plaats natuurlijk omdat je soepeler met je medemensen om kunt gaan. Je kunt conflicten vaak voorkomen of gemakkelijker oplossen wanneer je weet hoe de ander denkt en voelt. Daarnaast is het in een groot aantal beroepen heel belangrijk om aan te voelen wat de klanten willen. Denk je als eigenaar van een winkel alleen maar aan je eigen belang, dan ben je een heleboel klanten al gauw kwijt. Kun je daarentegen goed met klanten meedenken en hen adviseren wat tegemoet komt aan hun wensen, dan wordt dat zeer op prijs gesteld.
 
Vooral bij beroepen waar met mensen omgegaan en advies gegeven moet worden, komen sociale vaardigheden goed van pas. Dat spreekt voor zich.

Ontwikkeling van empathie

Het inleven in de ander noemen we empathie. Is dat nu iets waar je mee in de wieg bent gelegd of kun je het ook aanleren? Het antwoord is moedgevend: het valt ook goed aan te leren! Natuurlijk zijn er mensen die een aangeboren gevoel voor anderen hebben. Maar het inzicht hebben in het gedrag en gevoel van anderen kan heel goed ontwikkeld worden. Dat doe je in de opvoeding al spelenderwijs: “Wat zou Peter er van vinden als je zijn lego afpakt?” en: “Kijk eens hoe verdrietig Marja is dat je haar geslagen hebt.”
 
Intieme momenten zijn voor kinderen fundamentele momenten als het gaat om de ontwikkeling van het gevoelsleven. In de vroegste kindertijd wordt de basis gelegd van de manier waarop iemand in zijn latere leven zijn gevoelens al dan niet uit. Een kind dat zijn vreugde uit en te horen krijgt: “doe niet zo belachelijk!” zal zich een volgende keer – onbewust – bedenken voordat hij zijn gevoelens toont. Vooral als dat soort dingen regelmatig voorkomen.
Gaan ouders echter op een positieve manier om met de emoties van hun kind, dan zal zo’n kind daarvan leren dat het zinvol is om gevoelens te uiten.

De prijs van gebrekkige afstemming

Het uiten van gevoelens is niet altijd en overal op z’n plek. Het kan daarnaast ook overdreven worden. Maar het is een feit dat er veel problemen voortvloeien uit het niet kunnen uiten van emoties. Veel mensen met psychische problemen lopen vast omdat zij hun gevoelens opkroppen. Dit houden een lange tijd vol, maar niet altijd. Er komt een moment waarop de spanning te groot wordt en zo iemand vast loopt. Of de gevoelens worden geuit op een manier die veel andere problemen met zich mee brengt.
 
Er kunnen zich ook problemen voordoen wanneer iemand niet in de gaten heeft wat anderen voelen. De omgang met medemensen verloopt dan erg stroef. Iemand met een gebrek aan empathie weet nauwelijks wat zijn gedrag bij anderen teweeg brengt. Zo iemand loopt telkens tegen onbegrip aan. Hij begrijpt maar niet waarom mensen zo geirriteerd reageren op zijn gedrag. Vaak ontstaat er een negatieve wisselwerking: Hij gaat bot en kortaf doen omdat iedereen toch zo lelijk doet. Dat roept natuurlijk nog meer negatieve reacties op.

Expressiviteit en emotionele besmetting

Je neemt emoties van elkaar over. Alleen al door te kijken of door enkel aanwezig te zijn, stem je af op een ander door de emoties van de ander over te nemen. Kijk maar eens naar de ontbijttafel: Wanneer er iemand met een donker gezicht binnen komt, steekt hij al gauw de anderen aan. Hetzelfde zie je terug op bijvoorbeeld verjaardagen. Als er iemand erg vrolijk is, slaat dat vaak over op de anderen. En wie kent niet de uitdrukking: “zijn lach werkte aanstekelijk”?
Zo zijn er ook mensen die de gave hebben om anderen tot rust te brengen. Zij hebben een rustgevende emotionele uitstraling die zo sterk is dat zij anderen beïnvloed.

Sociale vaardigheden

De basis van de sociale vaardigheden is nu uitgebreid besproken: inzicht in de ander. Vanuit dit inzicht in de ander komen dan de sociale vaardigheden voort.
Ruzie voorkomen en oplossen is bijvoorbeeld een vaardigheid die nauw samenhangt met het inleven in anderen. Als je weet wat je gedrag en je woorden bij anderen teweegbrengen, kun je dus kiezen: iets doen waarvan je weet dat de ander kwaad wordt of je zo gedragen dat de ander niet in woede uitbarst. Dat hoeft niet te betekenen dat je alles opkropt of over je heen laat lopen. Zeg of doe het op een manier waarvan je weet dat de ander het kan hebben.
 
Onderhandelen is ook een vaardigheid die goed slaagt als je weet wat de ander bezig houdt. Kun je inschatten wat de ander belangrijk vindt, dan zul je daar gebruik van maken bij de onderhandeling.
Vrienden maken en houden is natuurlijk ook een vaardigheid die rechtstreeks voortkomt uit het afstemmen op de ander. Dat is hierboven al beschreven. Elke relatie valt of staat met het afstemmen op het gevoelsleven van de ander.
 
Nog een vaardigheid waar je niet zo direct aan zou denken is leiderschap. Een leider bepaalt toch wat er gebeurt? Jazeker, maar empathie is een wezenlijk onderdeel van leiderschap. Een goede leider weet wat hij wil, dat is duidelijk. Maar daarnaast heeft hij terdege rekening te houden met de wensen en belangen van degenen aan wie hij leiding geeft. Daarbij is inzicht in de ander onmisbaar.

Scholing mogelijk

Zoals al genoemd is, behoort scholing op het gebied van de sociale vaardigheden tot de mogelijkheden. Aanleg is natuurlijk belangrijk, maar daarnaast kunnen er veel dingen aangeleerd worden. 

Karels, M. (2014). Sociale vaardigheden - omgaan met de ander.
Geraadpleegd op 21-10-2017,
van https://wij-leren.nl/sociaal-emotionele-ontwikkeling-2.php

Gerelateerd

Ontwikkeling van kleuters
Ontwikkeling van kleuters

Medilex Onderwijs 
Inzicht in gevoelens
Sociale vaardigheden - inzicht in het eigen gevoelsleven
Machiel Karels
Sociaal emotionele vaardigheden
Sociaal emotionele vaardigheden - uitgebreid overzicht
Machiel Karels
Weerbaar maken
Rol spelontwikkeling bij weerbaar maken zwakke leerlingen
Hans van Rijn
Preventie gedragsproblemen
Onderwijs en gedragsproblemen: Prioriteit voor preventie
Kees van Overveld
Sociogram
Sociogram: inzicht in sociale relaties en tips voor de leerkracht
Arja Kerpel
Mindfulness oefeningen
Mindfulness in de Klas
Hélène van Oudheusden
Verwende kinderen
Alles voor je kind
Willem de Jong
Spelontwikkeling
De betekenis van spel voor de sociaal-emotionele ontwikkeling
Hans van Rijn
Sociaal? Vaardig!
Sociaal? Vaardig! Het stimuleren van de sociaal-emotionele vaardigheden
Arja Kerpel
Temperamentvolle kinderen
Temperamentvolle kinderen - Tips om deze kinderen te begeleiden
Arja Kerpel
SEL
SEL - Sociaal-emotioneel leren als basis
Arja Kerpel
Meer ruimte vrij spel
Psychosociale ontwikkeling jonge kinderen gebaat bij vrij spel
Louise Berkhout
Kinderen opvoeden
Wat maakt kinderen gelukkig?
Steven Pont

Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Hoogsensitiviteit herkennen
Hoe herken je hoogsensitiviteit en hoe ga je er mee om?
Bewegend leren
Presteren kinderen beter door ‘bewegend leren’?
Schoolsucces in de brugklas
Schoolsucces in de brugklas: welke sociaal emotionele competenties heb je nodig?
Verbaal uiten gevoelens bevordert welbevinden?
Verbaal uiten van gevoelens: bevordert dat het welbevinden van leerlingen?
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Onderwijsachterstandenbeleid vve/po
Onderwijsachterstandenbeleid op voorschool en basisschool
Samenstelling klas
Samenstelling van de klas en cognitieve en sociaal-emotionele uitkomsten
Peuters begeleiden spel
Peuters begeleiden bij spel is goed voor hun leervermogen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.