Werken met Teacher Leadership

Jaap Versfelt

Initiatiefnemer en leider van stichting leerKRACHT bij stichting leerKRACHT

  

  Geplaatst op 27 november 2020

Versfelt, J. (2020). Werken met Teacher Leadership.
Geraadpleegd op 28-01-2021,
van https://wij-leren.nl/werken-met-teacher-leadership.php

Iedere leraar zit vol ambities om het beste uit zijn/haar leerlingen te halen. Zoals meer aandacht voor bepaalde groepen leerlingen, vergroten van hun eigenaarschap voor het leren of een nieuwe werkwijze zoals formatief leren. Te veel om op te noemen, laat staan om te doen. Dat gaat je alleen lukken als je samen optrekt. Dat wil zeggen: de verantwoordelijkheid delen, het werk verdelen en het hele team betrekken. Zo kunnen kansen werkelijkheid worden. Moeilijk? Best wel. Mogelijk? Zeker. De moeite waard? Enorm. Hoe doe je dit op jouw school en in dit schooljaar? In deze blog 5 handvatten.

  1. Zorg voor 'teacher leaders'
  2. Creëer overzichtelijke, samenhangende teams
  3. Zorg voor structuur
  4. Bepaal een gezamenlijk doel
  5. Doe, evalueer en verbeter

Onderzoek van Bain (2016) laat zien dat het delen van verantwoordelijkheid op school cruciaal is om het onderwijs op school te verbeteren. Een sprekende zin in het onderzoek van Bain is ‘Historically, school systems have not focused on developing strong leadership teams. They're still waiting for Superman.’

Krachtige schoolleiders zijn er genoeg in Nederland.

Maar dan nog blijkt een krachtige schoolleider niet een heel team van leraren te kunnen coachen op het niveau van effect in de klas. De oplossing zit in het uitdenken en invoeren van een systeem van gedeeld leiderschap. Hierbij nemen leraren de leiding en werken in kleine teams intensief samen en helpen elkaar om beter te worden. Dat vraagt niet om meer management, maar om meer leiderschapsrollen onder leraren. Oftewel ‘teacher leadership’.
De oplossingsrichting weten is mooi, maar hoe pak je dat in de praktijk aan? Waar moet je mee beginnen om krachtige teams te creëren die samen het onderwijs verbeteren?

1. Zorg voor 'teacher leaders'

Als je denkt aan ‘teacher leaders’ dan zijn er een aantal rollen die je in zou kunnen vullen, zoals de inhoudelijke expert, de begeleider van (nieuwe) collega’s of die van coach van teams. Hier concentreren we op die laatste rol. Waarom een coach van teams? Die zorgt ervoor dat de samenwerking van het team effectief en efficiënt is. Effectief in de zin van effect op de leerling, efficiënt door geen tijd te verspillen aan nodeloos overleg.
Het belangrijkste wat een teamcoach daarvoor kan doen is ervoor te zorgen dat het team bijeenkomt in een stevig (wekelijks) ritme en in die tijd samen gestructureerd samenwerken aan het verder verbeteren van het onderwijs. Zo’n rol kost tijd, maar dat betaalt zichzelf uit. In bedrijven en ziekenhuizen zie je ook dat er in teams tijd wordt vrijgemaakt voor iemand die de manier van samenwerken verbetert. In de IT hebben ze daar zelfs een dure naam voor ‘scrum master’.
Waar heeft een goede teamcoach oog voor:

  • Proces. Je spreekt met het team af hoe jullie samen gaan werken. Bijvoorbeeld in een vast ritme in een periode en in een vaste structuur in een bijeenkomst. Daarna houd je het team hier scherp op.
  • Sfeer. In de teambijeenkomst zorg je dat iedereen inbreng heeft en neem je actie als iets of iemand het samenwerken verstoort.
  • Resultaat. Je bent continu bezig na te denken ‘wat heeft de leerling hier aan?’ en stuurt het team richting doelen en acties die er écht toe doen.

2. Creëer overzichtelijke, samenhangende teams

Je bent als teamcoach niet effectief als dat team te groot of te klein is of als er geen samenhang is in het team.

Daarom is het enorm belangrijk een goede teamindeling te kiezen.

Doe je dat niet dan merk je al snel dat het team weinig bereikt en de energie eruit gaat.
Hoe herken je een goed team:

  • Zorg voor een teamgrootte van circa 6 tot 8 leraren. Zowel te groot als te klein werkt niet. In een groot team word je niet geprikkeld om écht mee te doen. Bovendien is een groot team heel lastig te begeleiden. Maar te klein is ook niet goed. Dan ben je al snel op elkaar uitgekeken. Je kunt dan onvoldoende van elkaar leren.
  • Zorg voor samenhang van jullie teams.Een lerarenteam werkt pas echt goed als ze samen verantwoordelijk zijn voor een groep leerlingen of voor het leerlingresultaat op een vakgebied. Denk in het basisonderwijs bijvoorbeeld aan bouwen, in het middelbaar onderwijs aan bouwen, jaarlagen of vaksecties en in het mbo aan leerlingclusters, niveaus of leerjaren. Zulke teams werken aan iets dat er écht toe doet.

3. Zorg voor structuur

Als je samen met collega’s en leerlingen het onderwijs wilt verbeteren, dan helpt het enorm als je dat met een vaste structuur doet. Doe je dat niet, dan schiet samenwerken er makkelijk bij in.
Hoe creëer je structuur:

  • Gebruik een fysiek bord. Werk met een fysiek bord (whiteboard bijvoorbeeld) per team. Op dit bord schrijven de teams de leerlinggerichte doelen waar ze in een periode van 6 tot 8 weken aan werken en de bijbehorende leraaracties. Sta wekelijks 15 minuten bij dit bord om de voortgang te bespreken.
  • Ga samen lessen ontwerpen en bezoek die bij elkaar. Laat teamleden samen nadenken over de invulling van lessen, bijvoorbeeld in relatie tot de doelen op het bord. Eigenaarschap van leerlingen vergroten? Wat betekent dat voor de manier waarop ik lesgeef? Wat doe ik dan morgen anders in mijn les? Laat leraren na dit lesontwerp bij elkaar kijken hoe dat uitpakt in de les en er een dialoog over voeren. Wat werkte? Wat werkte nog niet?
  • Werk in periodes van 4 tot 6 weken. Voorkom dat het samenwerken ‘voortkabbelt’ waardoor je weinig bereikt voor de leerlingen. Dat kabbelen kun je voorkomen door in duidelijke periodes te gaan werken, bijvoorbeeld van vakantie tot vakantie of van proefwerkperiode tot proefwerkperiode. Zo’n periode start je dan door een duidelijk leerling-gericht doel op te pakken als team en daar week-in week-uit aan te werken. Aan het einde van de periode kijk je terug: “Is het gelukt wat we ons tot doel hadden gesteld?”

4. Bepaal een gezamenlijk doel

Zonder doel geen focus. En zonder focus is de kans groot dat je je tijd niet stopt in wat jullie belangrijk vinden. Dat is jammer van de energie. Gun jezelf daarom de tijd om eerst met elkaar te bepalen wat jullie doel is.
Wat is belangrijk bij het stellen van een doel:

  • Zorg dat het doel gericht is op de leerlingen. Zorg dat de doelen op jullie bord leerling-doelen zijn, voorkom ‘leraar-doelen’. Dus wel: zelfstandig werken in de onderbouw vergroten, maar niet: beter samenwerken in lerarenteam. Het gaat over het verbeteren van het onderwijs. De leerling moet er direct profijt van hebben.
  • Houd het doel klein en behapbaar. Een doel moet je in een korte periode van 4 tot 6 weken kunnen realiseren. Te grote doelen verzanden vaak omdat de focus verdwijnt. Maak daarom grote doelen kleiner of splits ze op in meerdere doelen zodat je aan het eind van elke periode succes kunt vieren.
  • Bedenk hoe succes eruit ziet. Bespreek bij elk doel wanneer jullie tevreden zijn. Soms kan dat door het heel meetbaar te maken. Bijvoorbeeld als het gaat om verbeteren van resultaten bij spelling. Bij ‘zachte doelen’ is het voldoende om aan te geven welk cijfer jullie het nu geven (bijvoorbeeld: samenwerking bij groepswerk is nu een 5) en wanneer jullie tevreden zijn (samenwerking is een 7).

5. Doe, evalueer en verbeter

Samenwerken is een proces dat je continu moet verbeteren. Soms loopt het vanzelf, soms vraagt het meer aandacht. Maar hoe dan ook, het is goed om regelmatig even stil te staan om de balans op te maken. Zo blijft het een levend systeem waarbij je steeds weer kijkt hoe jullie manier van samenwerken nog weer beter kan.
Hoe creëer je een verbetercyclus:

  • Blijf niet hangen in denken over, ga gewoon doen. Je kunt lang nadenken over de indeling van teams, tijd, et cetera. Maar blijf niet te lang nadenken, ga het vooral doen, desnoods met één team. Pas dan doe je ervaringen op die helpen om de samenwerking bij te stellen.
  • Kijk terug. Na elke periode hou je een korte ‘retrospective’. Dat is een gesprek met het team van – zeg – 45 minuten waarin je terugkijkt op de samenwerking en je afvraagt: “Wat ging er goed? Wat hebben we gemist? Waar moeten we mee stoppen? en Wat kan er beter?”
  • Pas aan. Pak 1 of 2 punten uit de retrospective op, bedenkt samen wat je gaat veranderen en probeer dat de komende periode uit.

 

Versfelt, J. (2020). Werken met Teacher Leadership.
Geraadpleegd op 28-01-2021,
van https://wij-leren.nl/werken-met-teacher-leadership.php

Gerelateerd

adviestraject
Visie? Naar buiten met je team!
Visie? Naar buiten met je team!
Dag op de hei: visie bepalen en teamontwikkeling in één.
Wij-leren.nl schoolontwikkeling 
cursus
Teamcoach
Teamcoach
Driedaagse cursus om een vaardigere teamcoach te worden
Medilex Onderwijs 
Schoolorganisatie
Schoolorganisatie en teamwork op een basisschool - leiderschap.
Arja Kerpel
Schoolleider bij veranderingen
Hoe geef je als schoolleider succesvol leiding aan veranderingen?.
Gerard Bel
Kenmerken goede schoolleider
De schoolleider doet ertoe.
Myriam Lieskamp
Deel 1: leren van elkaar
Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 1: leren van en met elkaar..
Harm Klifman
Deel 2: consultatie
Collegiale visitatie op docentniveau. Deel 2: consultatie. .
Harm Klifman
Deel 3: intervisie
Collegiale visitatie op docentniveau - deel 3: intervisie..
Harm Klifman
Leiderschapsstijlen
Leiderschap en leiderschapsstijlen
Machiel Karels
Teamcommunicatie
Teamcommunicatie in een lerende school
Jan Jutten
De school als professionele leergemeenschap
Samen werken en leren in een professionele leergemeenschap
Myriam Lieskamp
Teamcommunicatie
Teamcommunicatie in een lerende school
Jan Jutten
Leren samen leren
De meerwaarde van professionele leergemeenschappen en lerende netwerken
Naomi Mertens
Programma LeerKracht
Programma LeerKracht doorbreekt eilandjescultuur
Annemieke Top


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
redactie
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
Helma van der Hoorn - Bestuurlijke vernieuwingen door vertrouwen
redactie
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
Patronen doorbreken en beweging krijgen in organisaties
redactie
Tip van Tjip 010  en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
Tip van Tjip 010 en de spieken studiedag voor onderwijsmanagers
redactie
Hoe kunnen organisaties spelend veranderen? Tjipcast 022
Hoe kunnen organisaties spelend veranderen? Tjipcast 022
redactie
Hoe kun je als professional regie nemen over innovatie? Tjipcast 037
Hoe kun je als professional regie nemen over innovatie? Tjipcast 037
redactie
Veranderen in organisaties: Klein maar fijn? Tjipcast 028
Veranderen in organisaties: Klein maar fijn? Tjipcast 028
redactie
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
redactie
Vaart maken in organisaties. Tjipcast 016
Vaart maken in organisaties. Tjipcast 016
redactie
Wat is professionaliteit? Tjipcast 015
Wat is professionaliteit? Tjipcast 015
redactie
Verwaarloosde organisaties: Tjipcast 010
Verwaarloosde organisaties: Tjipcast 010
redactie
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
Hoe bouw je aan een topteam? Tjipcast 033
redactie
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
Wat is de invloed van management op werk, leven en democratie?
redactie
Marco de Witte over de essentie van veranderen in organisaties
Marco de Witte over de essentie van veranderen in organisaties
redactie
Tip van Tjip 012: Leiderschapslessen uit de praktijk
Tip van Tjip 012: Leiderschapslessen uit de praktijk
redactie
Grote innovatie in kleine stappen. Tjipcast 029
Grote innovatie in kleine stappen. Tjipcast 029
redactie
Hoe maak je van kleine stappen een grotere innovatie beweging?
Hoe maak je van kleine stappen een grotere innovatie beweging?
redactie
Hoe ontwerp je een goed leertraject? Tjipcast 013
Hoe ontwerp je een goed leertraject? Tjipcast 013
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Gespreid leiderschap: Tjipcast 003
Gespreid leiderschap: Tjipcast 003
redactie
Leren en opleiden aantrekkelijk maken: Tjipcast 001
Leren en opleiden aantrekkelijk maken: Tjipcast 001
redactie
Samenwerkend leren in een video van één minuut uitgelegd
Samenwerkend leren in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Stage en zelfsturend leren, mbo
Hoe kan tijdens de stage zelfsturend leren bij mbo-studenten worden bevorderd, zodat het leerrendement wordt vergroot?
Determinanten van interactieve feedback tijdens co-teaching
Hoe kun je als leraar effectief van elkaar leren?
Innovaties schoolbreed invoeren in vo
Hoe voer je innovaties schoolbreed in?
Voortijdige uitstroom leerkrachten en pabostudenten
Waarom stoppen pabo-studenten of startende leerkrachten ermee?
Redenen waarom leraren binnen vijf jaar stoppen
Waarom stoppen leraren soms binnen vijf jaar?
Mix van talenten in een managementteam
Welke mix van talenten heeft een ideaal managementteam?
Welke groepssamenstelling zorgt voor goede leerresultaten?
Welke groepssamenstelling zorgt voor de beste leerresultaten in het mbo?
Inburgeraars en het nut van het vut-model
Volwassen inburgeraars en het nut van het vut-model
Manieren differentieren leerrendement volwassenen
Volwasseneneducatie: Hoe verhoog je leerrendement door differentiatie?
Professionalisering van schoolleiders vo
Maakt professionalisering van schoolleiders onderwijs echt beter?
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Responsief leiderschap AOC
Ontwikkeling van responsief leiderschap in AOC
Excellentie
Excellentie bij samenwerkend leren in het hoger onderwijs
Samenwerken met STIP
Samenwerken in homogene en heterogene groepen in primair onderwijs
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
[extra-breed-algemeen-kolom2]




De noodzaak van een teamcoach om als team doelen te behalen



Inschrijven nieuwsbrief


coaching
leiderschapsstijl
samenwerkend leren
schoolleider
teamleren
verantwoordelijkheid
werkverdelingsplan

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest