Benchmarks voor motivatie

Ton van der Valk

Onderzoeker bij Motivatiespiegel

  

  Geplaatst op 20 januari 2020

Van der Valk, T. (2020). Benchmarks voor motivatie.
Geraadpleegd op 05-07-2020,
van https://wij-leren.nl/benchmark-motivatie.php

Wat is de gemiddelde motivatie voor het vak Nederlands in de derde klas van het vmbo-gt? Hoe kan een docent Nederlands de motivatie in zijn of haar eigen klas daarmee vergelijken? Is dat wenselijk? Wat kan de docent daar zelf van leren? Is het ook nuttig voor de leerlingen?

Onderzoek naar motivatie 

Er is de afgelopen dertig jaar veel academisch onderzoek gedaan naar de motivatie van leerlingen en studenten. Toch kan niemand antwoord geven op de eerste vraag hierboven. We weten wel welke factoren in theorie invloed hebben op de motivatie van leerlingen, maar we weten niet wat in werkelijkheid de gemiddelde motivatie van leerlingen is voor verschillende vakken en opleidingen in het Nederlandse onderwijs.

We hebben landelijke cito-toetsen en centrale examens, maar er was tot nu toe geen enkele vakgroep of organisatie die benchmarks voor motivatie bijhield.

Een benchmark krijgt pas betekenis als motivatie jaar in jaar uit op dezelfde wijze gemeten wordt op tal van scholen en opleidingen in heel Nederland. Anders blijft het een momentopname. Overheidsbeleid heeft een tijdspanne van maximaal vier jaar en onderzoekssubsidies duren (effectief) vaak maar een of twee jaar.

De Motivatiespiegel 

De Motivatiespiegel is ontwikkeld als een eenvoudige tool voor het meten en verbeteren van motivatie. Docenten gebruiken de Motivatiespiegel vaak voor praktijkgericht onderzoek in het kader van een opleiding. Alle meetresultaten van alle docenten samen vormen echter ook één groot onderzoek, dat een landelijke trend zichtbaar kan maken. De ontwikkeling van landelijke benchmarks is dus een interessante nevenopbrengst van de Motivatiespiegel.


Figuur 1 laat het resultaat zien van de metingen in verschillende opleidingen voor VO, MBO en HBO over de laatste twee schooljaren 2017-2019. Wat opvalt is dat de motivatie het hoogste is op het vmbo-gt, met een gemiddelde van 3,32 op een schaal van -10 tot +10. De motivatie is het laagste op het vmbo-bk met een gemiddelde van 2,25. In de balken staan de responsaantallen.


Figuur 2 laat de gemiddelde motivatie zien per leerjaar in het VO. De motivatie is het laagste in het tweede leerjaar met een gemiddelde van 1,91 en het hoogste in het vierde leerjaar met een gemiddelde van 3,53 op een schaal van -10 tot +10.

Achtbaan

We zien in de grafiek van de motivatie per leerjaar een soort achtbaan. (Figuur 2) In de brugklas beginnen leerlingen hoog gemotiveerd aan hun nieuwe school. Daarna daalt de motivatie rap naar een dieptepunt in het tweede leerjaar. Om vervolgens weer op te klimmen naar een nieuwe top in de examenjaren voor vmbo, havo en vwo.

Er zijn diverse verklaringen te bedenken voor de afnemende motivatie in het tweede leerjaar. Volgens Alan Wigfield en Jacquelynne S Eccles (2002) speelt de pubertijd een rol, naast het verlies aan binding met wisselende vakdocenten en het regiem van cijfers voor prestaties. De data vragen altijd om interpretatie. De benchmark laat alleen de feiten zien.

Toch biedt de achtbaan een belangrijk kader voor elke vorm van onderzoek naar motivatie in het VO. Immers in jaar 1-2 heeft de onderzoeker als het ware tegenwind bij interventies gericht op het verbeteren van motivatie. In jaar 3-4 heeft de onderzoeker echter juist wind mee!

Het kan dus lijken alsof interventies in jaar 1-2 “niet werken”, terwijl interventies in jaar 3-4 “wel werken”. Zoals onderzoeker Arnout Prince ook constateert in zijn proefschrift uit 2014, moet het effect van een interventie altijd worden afgemeten tegen de beïnvloeding van motivatie door andere factoren op de achtergrond.

"Afnemende motivatie op de middelbare school valt te verklaren door de pubertijd, het verlies van binding met wisselende docenten en het regiem van cijfers voor prestaties."

Vergelijken en verbeteren

Wat heeft de docent aan benchmarks voor motivatie? Vormen benchmarks voor motivatie de volgende norm waar scholen op kunnen worden afgerekend? Laten we hopen dat het juist andersom werkt.

Sturen op prestaties verlaagt de motivatie, maar sturen op motivatie verhoogt welzijn en prestaties. Een school kan de eigen gemiddelde motivatie vergelijken met de landelijke benchmark. De Motivatiespiegel maakt geen rankings van scholen en stelt daar ook geen data voor beschikbaar.

Het doel is de komende jaren benchmarks te ontwikkelen voor elk vak van elk jaar van elke opleiding in Nederland. Dat lukt uiteraard alleen als er voldoende docenten en scholen belangstelling hebben om motivatie twee of drie maal per jaar te gaan meten. Pas dan kan een docent Nederlands in het derde jaar van het vmbo-gt de motivatie in zijn of haar klas exact vergelijken met het landelijk gemiddelde voor dit vak voor deze opleiding.

"Sturen op prestaties verlaagt de motivatie, maar sturen op motivatie verhoogt welzijn en prestaties."

Spiegelbeeld

En wat is het nut voor de leerlingen of studenten in het VO, MBO en HBO? Na elke drie gesloten beoordelingsvragen krijgen de leerlingen een open coachingsvraag. Deze vraag is gepersonaliseerd op basis van de voorgaande antwoorden en helpt om de leerling even aan het denken te zetten en zijn of haar motivatie een duwtje in de goede richting te geven.

De Motivatiespiegel bevat 12 slidervragen en 4 open coachingsvragen. Aan het eind van de vragenlijst krijgt de leerling feedback op zijn of haar motivatieprofiel; 66% tot 95% noemt deze feedback herkenbaar.

Motivatiematrix

Een andere belangrijke opbrengst van het onderzoek is inzicht in de verdeling van leerlingen over de verschillende zones van de Motivatiematrix. Circa 65% van de leerlingen is goed gemotiveerd voor school. De overige 35% hebben een laag gevoel van verantwoordelijkheid (autonomie) of een gebrek aan zelfvertrouwen. Voor meer informatie verwijzen we naar de website van het onderzoek.

Motivatie volgens de Inspectie

Recent (juni 2019) is door de Inspectie van het Onderwijs een thema onderzoek over Motivatie in het VO gepubliceerd. In het rapport kijkt de Inspectie in hoeverre een tiental factoren die volgens de literatuur motiverend zijn, feitelijk aanwezig zijn in het Voortgezet Onderwijs in Nederland. Hiertoe zijn vragenlijsten voorgelegd aan leerlingen en schoolleiders en waarnemingen gedaan door eigen inspecteurs.

Er is dus gekozen voor een observatieperspectief. De onderzoekers hebben niet aan leerlingen gevraagd of zij gemotiveerd zijn voor bepaalde vakken, maar zij hebben bijvoorbeeld gevraagd of leerlingen weten wat het leerdoel is van de les en of de leraar vertelt wat zij beter zouden kunnen doen.

De 10 kenmerken uit het onderzoek Motivatie om te leren van de Inspectie. (Bron: Figuur 6.2a uit het rapport.)

Uit de literatuur blijkt dat deze kenmerken bijdragen aan verbetering van de motivatie van leerlingen. Maar de hoogte van de motivatie is niet alleen afhankelijk van deze kenmerken. Uit OECD onderzoek bleek dat leerlingen in Nederland laag gemotiveerd zijn. Ik geloof niet dat in andere Europese landen de tien geobserveerde kenmerken in hogere mate aanwezig zijn dan in Nederland. (Dit is nog nooit onderzocht).

De OECD wijst erop dat structuurkenmerken, zoals de indeling in vmbo-havo-vwo, waarbij zesjes voldoende zijn om je diploma te halen, fnuikend zijn voor een meer prestatiegerichte schoolcultuur. Het Nederlandse onderwijs heeft te weinig gepersonaliseerde prikkels en uitdagingen. Iedereen moet meedoen met de middenmaat.

"OECD: structuurkenmerken, zoals de indeling in vmbo-havo-vwo, waarbij zesjes voldoende zijn voor een diploma, zijn funest voor een meer prestatiegerichte schoolcultuur."

COOL5-18

Is het echt waar dat er verder geen benchmarkonderzoek naar motivatie in het Nederlandse onderwijs bestaat?

Onderzoekers en beleidsmakers noemen wellicht het Cohort Onderzoek OnderwijsLoopbanen onder leerlingen van 5 tot 18 jaar, dat op drie momenten werd uitgevoerd, namelijk in schooljaar 2007-2008, 2010-2011 en 2013-2014. Het COOL is in 2016 afgerond.

Verder is het gedeelte van de vragenlijst van COOL dat over motivatie gaat niet vakspecifiek, waardoor je nooit benchmarks zult kunnen vaststellen per vak. Het blijft vreemd dat motivatie in onderzoek meestal bevraagd wordt op schoolniveau, terwijl de motivatie voor elke leerling of student sterk kan verschillen per vak.

Inzicht in motivatie 

Hoewel COOL dus niet meer wordt vervolgd, kunnen we wel kijken wat het onderzoek in de periode 2007-2014 voor inzicht heeft opgeleverd in de motivatie van leerlingen in het Nederlandse onderwijs.

Dit valt tegen en dat komt door de opzet van het onderzoek. COOL was sterk gekleurd door de integratiediscussie van het tijdperk Wilders. Er wordt telkens gezocht naar verschillen die gerelateerd kunnen worden aan sociaal-etnische factoren.

Wat blijkt: allochtone leerlingen zijn bij elke meting beter gemotiveerd dan autochtone leerlingen. Dat roept des te sterker de vraag op waarom zij dan toch nog ondervertegenwoordigd zijn in het hoger onderwijs en deze vraag is winst.

Maar verder kijkt het onderzoek teveel naar leerlinggebonden factoren en te weinig naar schoolgebonden factoren. Motivatie zit niet alleen tussen de oren van de leerlingen maar is ook afhankelijk van de docent, het vak en de sfeer in de groep. Het besproken onderzoek van de Inspectie kijkt wel naar schoolkenmerken en laat relevante verschillen zien tussen scholen en vakken.

Big Five en de taak van het onderwijs

In een verdiepende studie bij COOL leggen Hanke Korpershoek en collega’s (2015) een relatie tussen de motivatiedata van COOL en de persoonlijkheidstypologie van de Big Five. Het is niet verwonderlijk dat je met een brede vragenlijst over motivatie uiteindelijk altijd in de buurt van de big five zult uitkomen.

Maar opnieuw laten de onderzoekers zien dat zij denken dat motivatie tussen de oren van de leerling zit. Ze vergeten te kijken naar de leeromgeving. Bovendien is de vraag of we de persoonlijkheid van mensen als een fixed gegeven beschouwen of dat we denken dat deze veranderbaar is.

"Kijken naar de leeromgeving, de schoolgebonden factoren, van het kind is heel belangrijk bij motivatie."

Als onze persoonlijkheid vaststaat, dan is het de taak van het onderwijs om te zorgen dat kinderen met verschillende persoonlijkheidstypen en verschillende soorten motivatie allemaal aan hun trekken kunnen komen in het onderwijs.

En niet zoals nu het geval is, alleen de ‘brave’ leerlingen die hoog scoren op meegaandheid en nauwkeurigheid. Als onze persoonlijkheid echter niet vaststaat, dan is het de taak van het onderwijs te zorgen dat zoveel mogelijk kinderen een zo prettig mogelijke persoonlijkheid ontwikkelen. In hun eigen belang en dat van anderen.

Literatuur

Van der Valk, T. (2020). Benchmarks voor motivatie.
Geraadpleegd op 05-07-2020,
van https://wij-leren.nl/benchmark-motivatie.php

Gerelateerd

congres
Stress bij je leerlingen
Stress bij je leerlingen
Herken en pak stress aan!
Medilex Onderwijs 
training
Samen de leerkuil in
Samen de leerkuil in
De leeruitdaging
Bazalt | HCO | RPCZ 
Motivatie
Motivatie - intrinsieke en extrinsieke motivatie
Machiel Karels
Motivatie meten
Motivatie meten en verbeteren - De motivatiespiegel
Ton van der Valk
Motivatiewaaier; leraren kunnen inspireren
Ongemotiveerde leerlingen zijn ook gemotiveerd
Ivo Mijland
Motivatie vergroten leerlingen
Zo vergroot je de motivatie van je leerlingen!
Jaap Versfelt
Gedrag beïnvloeden
Is de attitude en het gedrag van leerlingen te beïnvloeden?
Michel Verdoorn
Motivatie vmbo
Training helpt leraren vmbo-leerlingen te motiveren
Annemieke Top
Intrinsieke motivatie
Hoe help je leerlingen om gemotiveerd te raken? - 10 praktische inzichten voor onderwijsprofessionals
Yvonne van Sark
Autonome motivatie
Hoger leerrendement door vergroten autonome motivatie
Michel Verdoorn
Autonomie en motivatie
Meer motivatie door meer autonomie
Dirk van der Wulp
Puberbrein binnenstebuiten
Puberbrein binnenstebuiten
Helèn de Jong
Talent binnenstebuiten
Talent binnenstebuiten - Daag jongeren uit met hun talenten aan de slag te gaan
Helèn de Jong
Sturen op autonomie
Sturen op autonomie - Transactionele analyse voor het onderwijs
Nelleke Herrewijnen
Zelfregulerend leren
Zelfregulerend leren - Effectiever leren met leerstrategieën
Arja Kerpel


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Psychologische basisbehoeften in een video van één minuut uitgelegd
Psychologische basisbehoeften in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
Mindset in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Betrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
Betrokkenheid in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
Het belang van autonomie en zelfsturing: Tjipcast 002
redactie
Motiveren van mbo-studenten voor presentaties
Hoe gaan mbo-studenten presenteren leuk vinden?
Kenmerken leeromgeving en studiesucces mbo studenten
Wat bevordert studiesucces van mbo-studenten als zij een vervolgstudie doen?
Mbo studenten begeleiden naar succesvol zelfsturend leren
Hoe zorg je dat een mbo-student zichzelf succesvol aanstuurt?
Aanpak theorie en praktijk onderzoekende houding
Hoe stimuleer je een onderzoekende houding bij studenten?
Intensieve mentoring ongemotiveerde havo-jongens
Is intensieve mentoring helpend voor ongemotiveerde jongen?
Uitvalrisico op mbo verlagen
Hoe verklein je uitvalrisico van werkende volwassenen op mbo?
Effecten van buiten leren op ontwikkeling
Natuuronderwijs buiten: wat zijn de effecten?
Wat onthouden vo leerlingen aan kennis?
Wat onthouden vo-leerlingen aan kennis na verloop van tijd?
Leren met een licht verstandelijke beperking
Hoe bevorder je eigenaarschap bij leerlingen met een licht verstandelijke beperking?
Welbevinden van leerlingen na herindeling groepen
Hoe ervaren leerlingen een herindeling van de groep?
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]




benchmark motivatie



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.