Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar míj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips voor gedragsproblemen in de klas - tourette Tips voor gedragsproblemen in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand Strategieën voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

De Leerlingluisteraar

Harry van de Pol

Trainer, coach en inspirator bij Van binnenuit

  

  Geplaatst op 1 juni 2015

Van de Pol, H. (2015) De Leerlingluisteraar.
Geraadpleegd op 26-09-2017,
van https://wij-leren.nl/luisteren-naar-kinderen.php

Vandaag ben ik te gast op een middelbare school. Als ‘luisterprofessional’. Om onderwijsmensen te helpen luisteren naar verhalen van leerlingen. Het plan is om met die leerlingen een wandeling te maken. Wat gaat het brengen als we ruimte maken voor wat er bij hen leeft?

Stil zijn en werken

Ik loop een ruimte binnen waar leerlingen in groepen van zes rustig aan het werk zijn. Op zoek naar Mesud. Omdat ik niet weet wie dat is, loop ik naar een groep en vraag om hulp: ‘Goedemorgen, kunnen jullie me helpen, ik ben op zoek naar Mesud?’. Ze willen graag helpen. Dat kan ik wel zien. Maar ze hebben ook vragen aan mij:

‘Meneer, bent u hier nieuw?’, en: ‘Wat komt u hier dan doen?’.

Die laatste vraag zet me even in de denk-modus, maar ik besluit uit de losse heup te reageren: ‘Ik wil jullie leraren helpen om nog beter naar jullie te luisteren’. Ze verrassen me met een spontaan en luidruchtig applaus. En als ze uitgeklapt zijn, roept één van hen: ‘Rèspéct!!!’. 

Waarom reageren deze gasten zo? Ik besluit het hen zelf te vragen: ‘Wat maakt dat jullie reageren alsof jullie leraren helemaal niet luisteren?’. Waarop ze me doodleuk antwoorden: ‘Omdat ze dat niet doen’. Ik kijk ze ongelovig aan en zij lichten toe: ‘Nee, meneer, echt niet. Wat ze van ons vragen is dat we stil zijn en werken. Maar soms willen we ook ons verhaal kwijt. Daar is alleen weinig ruimte voor.’ De grapjas van de groep (een jongen) voegt quasi verongelijkt toe: ‘Ja, dan ben ik voor het eerst ongesteld, is er niemand die het wil horen!?!’. De groep lacht. Als boeren en boerinnen met de kiespijn van het op zak hebben van een serie verhalen die ze niet kwijt kunnen.

Info halen

Medewerkers van deze scholengemeenschap gaan anders luisteren naar hun leerlingen. Om hen in het onderwijs een meer centrale plek te geven. Luisteren naar de leerling lijkt een logische en vanzelfsprekend begin. Maar hoe luisteren wij? Wat willen we dat het ons brengt? Gaan we luisteren omdat we zelf met een vraag zitten? Luisteren we dan echt of zijn we informatie aan het halen?

Als je leerlingen uitnodigt verhalen te vertellen – wat iets totaal anders is dan ze vragen te stellen – dan krijg je ook een heleboel informatie van ze. Ze geven die graag en met minder terughoudendheid dan ik had verwacht. Alsof ze niet bang zijn voor verborgen agenda’s. Ze vertellen

  • hoe ze zich ongelijk behandeld voelen door sommige leraren en conciërges; 
  • hoe ze daar mee omgaan;
  • welke ongeschreven wetten er onder leerlingen gelden (we verraden elkaar niet, maar zitten elkaars straffen uit);
  • dat ze last hebben van pestgedrag; 
  • dat ze het saai vinden (maar zelf niet in de positie zijn daar iets aan te doen);
  • dat ze soms niet hun best doen maar andere keren wel;
  • dat leraren niet thuis geven als ze nodig zijn;
  • dat ze zich niet serieus genomen voelen (of juist serieus genómen); 
  • dat ze last hebben van onrust in de klassen tijdens een groot deel van de lessen etc. 

Het is leerzaam om naar leerlingen te luisteren. Ze blijken oneindig veel reflectiever dan mijn vooroordelen over hen mij wilden doen geloven. Wat vind je van deze observatie van een leerlinge:

Het lijkt wel alsof onze leraren drukker zijn met hun werk, dan met ons.’?  
En haar toelichting daarop: ‘Als ik er eentje nodig heb dan geeft die niet thuis (‘Sorry, ik heb nu geen tijd’). Ook bij herhaalde pogingen niet. Dan denk ik ‘laat maar’.

Ze zijn niet of nauwelijks beschikbaar en zitten hun werk na te kijken tijdens de les. Is het dan zo raar dat ik denk: ‘Maar jullie zijn er toch voor ons?’. Terwijl ik naar haar luister denk ik:

‘Durven we de leerling echt centraal te stellen of zijn we bang voor wat dat ons (aan extra werk) brengt?’.

Duurzame bruggen bouwen

Informatie krijgen we genoeg. Zoveel dat we het regelmatig moeilijk hebben om uit onze gebruikelijke ‘oplosmodus’ te blijven. Maar terwijl we luisteren naar verhalen van leerlingen en ze daarvoor erkenning geven, ervaren we nog iets anders: het gevoel dat we door te luisteren bouwen aan bruggetjes. Aan een relatie die het leerlingen mogelijk maakt om met hun verhalen, vragen en moeilijkheden wat gemakkelijker (en uit eigen beweging) naar ons toe te komen.

En dat is ook precies wat gebeurt, vertelt een docent me (terwijl de verbazing van zijn gezicht is af te lezen). En hij vertelt over Leonie. Leonie vertelde hem in de wandeling dat ze vorig jaar is blijven zitten. Gewoon omdat ze haar best niet deed. Dat wil ze dit jaar wel doen. Ze heeft bedacht dat het handig is als ze voor Maatschappijleer een zeven haalt, zodat ze compenseert wat ze met Nederlands en Engels tekort gaat schieten.

Haar vakdocent geeft aan dat ze als ze haar werkmap compleet ingevuld inlevert, ze daarvoor al snel een negen krijgt. Dus heeft ze er hard aan gewerkt. En haar map ook daadwerkelijk helemaal ingevuld ingeleverd. Toch krijgt ze een zes. Ze raapt haar moed bij elkaar en vraagt de leraar waar het aan ontbreekt. Maar die geeft herhaaldelijk niet thuis. Dus heeft ze het maar opgegeven. Ze leert nu ook niet meer voor een acht. Ze komt toch niet verder dan een zes.

‘Een week na de wandeling komt Leonie naar me toe’, vertelt de docent die met haar wandelde me. ‘Ze zegt me dat ze het fijn vond dat ik naar haar verhaal wilde luisteren. En ook dat ik niet met allerlei oplossingen kwam. Ze is het gesprek met betreffende docent nog een keer aangegaan. En dit keer niet voor niets.’

Waarom verrast het ons dat als we met aandacht, respect en interesse luisteren naar leerlingen, zij de verbinding die zo ontstaat graag gebruiken om het contact met ons te benutten voor hun eigen ontwikkeling?

Luisterblindheid

We hebben met tien leerlingen gewandeld. Een docent met vijf en ik met vijf. Maar er zijn op deze afdeling 75 leerlingen die nog niet ‘gewandeld hebben’. En ze staan te dringen. Het verhaal gaat. Als ik Mesud niet kan vinden, dan weet Karim niet hoe snel hij zich als vrijwilliger moet melden. Op weg naar buiten beginnen ze al met je te praten. Dus zoeken we de andere negen docenten uit het team op. En delen in een teamvergadering hoe de leerlingen ons met hun verhalen verrassen en inspireren.

Een op het oog heel ervaren docent haalt lelijk naar mij uit: ‘Dat is niet praktisch dat jij als ‘externe deskundige’ met ze wandelt – jou zien ze waarschijnlijk nooit meer terug!’ Precies raak. Juist daarom zitten we bij elkaar. Om de docenten uit te nodigen ook mee te gaan doen. Dat blijkt spannend. We inventariseren bezwaren: ‘Alsof ik niet goed luister!’, ‘Natuurlijk – als ik met ze mag wandelen dan lukt me dat ook wel!’ en: ‘Wanneer moet ik dat doen, heb je enig idee hoe druk ik het heb?’. Maar we proeven tegelijkertijd ook hun zin om naar leerlingen te luisteren.

Toch blijkt luisteren niet zo tijdrovend als vaak wordt verondersteld. Karim vertelt me hoe hij worstelt met de ‘ongelijke behandeling’ door sommige docenten. Ik luister naar hem en zeg: ‘Als ik je het zo hoor vertellen dan lijkt het net alsof iets in je roept: ‘dit is niet eerlijk!’ en ook: ‘Zien jullie dan niet hoe ik mijn best doe?’. De ogen van Karim vullen zich razendsnel met water.

Dat is wat er gebeurt als je niet alleen met je oren ontdekt wat iemand meemaakt, maar met je ogen ziet hoe iemand zich daarbij voelt. Het gaat er niet om hoe goed wij luisteren, maar dat de leerling zich gezien en gehoord voelt. Dat die zich aangevoeld en begrepen weet. Dat die de uitnodiging kan ontvangen die in het luisteren zelf zit: ‘Kom tevoorschijn!’. Die uitnodiging is in een oogwenk gegeven, als je de leerling maar ziet.

De temperatuur van het luisteren

Docenten wandelen met leerlingen. Dat is misschien eenmalig - al geven verschillende docenten aan nu regelmatig (als de situatie daar naar vraagt) een wandelingetje met een leerling te maken. ‘En dan is het in de klas opeens een stuk makkelijker om een leerling te laten ervaren dat je hen ziet’, vertrouwd een docent me toe. Klinkt goed, toch? Wat maakt het dan zo moeilijk om een leerling echt te zien staan?

Als we werk maken van het luisteren naar leerlingen, dan gaan we ontdekken wat ons in de weg staat om echt open te staan. Wat ons in de weg staat – dat zijn we zelf. We luisteren vanuit oordeel, angst en eigen behoeften. Dus zoeken we in onze gesprekken te ontvangen: de bevestiging van ons oordeel, geruststelling over waar we bang voor zijn of dat waar wij zelf behoefte aan hebben. Dat is niet fout. Het helpt alleen het luisteren niet. Want luisteren is in essentie een gevende beweging. 

Dus is het in allerlei situaties zaak dat we als docenten leren zo voor onszelf te zorgen, dat we in de modus van het erkenning geven aan leerlingen kunnen blijven. Dat zal de temperatuur van onze gesprekken (zie figuur) goed doen. 
 

Figuur 1 ‘De luisterthermometer’ 
[Uit ‘Harthorend, luisteren voor professionals’ van Harry van de Pol]

Zo scheppen we een voor leerlingen uitnodigend klimaat. We verleiden ze om ‘tevoorschijn te komen’. Zodat we kunnen doen wat we als onze kerntaak zouden kunnen zien: ontdekken (de bedekking wegnemen) en bevestigen (erkenning geven). Er zijn duizend en één manieren om een leerling te laten merken dat hij of zij er mag zijn. Maar meer dan de helft van het werk ligt in het luisteren zelf.

Verder kijken

De Leerlingluisteraar is een initiatief van Het Onderwijsbureau en vanbinnenuit.

 

Van de Pol, H. (2015) De Leerlingluisteraar.
Geraadpleegd op 26-09-2017,
van https://wij-leren.nl/luisteren-naar-kinderen.php

Gerelateerd

Coachend leidinggeven
Coachend leidinggeven
Coachingstechnieken en -vaardigheden voor leidinggevenden in het onderwijs
Medilex Onderwijs 
KIJK! voor groep 1-2 Implementatie & Borging
KIJK! voor groep 1-2 Implementatie & Borging
Amsterdam
Bazalt | HCO | RPCZ 
Leerlingen leren kennen
Leerlingen leren kennen: leefwereld - ontwikkelingspsychologie
Arja Kerpel
Observeren
Observeren - de onderzoekende leraar
Dolf Janson
Autonomie en motivatie
Meer motivatie door meer autonomie
Dirk van der Wulp
Leraren en leerlingen
De betekenis van leraren en leerlingen voor elkaar
Luc Stevens
Motivatie
Motiveren is altijd demotiveren
Henk Galenkamp
Communicatie in school
Goede communicatie in een school
Jan Jutten
Zelfvertrouwen
Vertrouwen en zelfvertrouwen als kwaliteiten van ontwikkeling en leren
Luc Stevens
Coachen van leerlingen
De coachende leraar is van doorslaggevend belang voor de opbrengsten.
Dolf Janson
Luistergedrag
Integratief luisteren - Heb je het luistergedrag van een coach?
Harry van de Pol
Sturen door luisteren
Luisteren om te sturen
Harry van de Pol
Luisteren naar jongeren
Communiceren met jongeren
Ingrid van Essen
Didactisch coachen 1
‘Goed zo!’ is onvoldoende - over didactisch coachen - deel 1
Lia Voerman en Frans Faber
Mentoraat
Oplosmiddelvrij mentoraat: gezonder voor mentor en leerling
Ivo Mijland
Groepsklimaat
Gelukkige kinderen in een gelukkige klas
Arja Kerpel
Ik heb ook wat te vertellen
Ik heb ook wat te vertellen! - Communiceren met pubers en adolescenten
Helèn de Jong

Orde en aandacht
Hoe krijg je als docent de aandacht van 9- tot en met 12-jarigen terug na een intermezzo tijdens een plenaire instructie?
effect van (terug)verwijzing op welbevinden lln
(Terug)verwijzing: wat doet switchen met een kind?
Werkplekleren in het beroepsonderwijs
Welke factoren zijn van invloed op de kwaliteit van werkplekleren in het beroepsonderwijs?
Competenties docent beroepsonderwijs
Welk handelingsrepertoire heeft een docent beroepsonderwijs nodig in een praktijknabije leeromgeving?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Integratie vluchtelingen
Welk onderwijs leidt tot werk op niveau voor hoger opgeleide vluchtelingen?
Vakspecialisatie
Wat zijn de ervaringen met vakspecialisatie en wat zijn de effecten?
Hoe kunnen scholen discriminatie voorkomen?
Hoe kunnen scholen het ontwikkelen van vooroordelen voorkomen?
Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Welke didactische strategie bevordert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen?
Sociaal klimaat po
Invloed sociaal klimaat op ontwikkeling van sociale competenties in het basisonderwijs
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Motivatie verhogen TIME
Verbetering motivatie en studieloopbaan in het mbo met TIME – OnderwijsBewijs
Relatie leerling-leraar
Leerling én leraar profiteren van goede relatie
Schrijfvaardigheid onderbouw VMBO HAVO VWO
Verbetering schrijfvaardigheid voor onderbouw VMBO, HAVO en VWO – OnderwijsBewijs
 Onderwijs en leren
De invloed van het onderwijzen van leraren en het leren van leerlingen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Luisteren naar leerlingen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.