0 - Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid

  Geplaatst op 5 maart 2024

Introductie

Eigenaarschap is een buzzword in het onderwijs. Hoewel het in de praktijk even problematisch is als populair. Het lastigst zijn de paradoxen. De paradoxen van eigenaarschap raken kernvragen van de pedagogiek en de didactiek. 

Onderwijs werkt het beste als de leerling betrokken is: als ze actief en gemotiveerd is, als het haar engageert en past. Haar leren moet haar leren zijn. Tegelijkertijd kan onderwijs niet anders dan dwingend zijn, door anderen bedacht, voorbereid, geleid en gecontroleerd. Waardoor het leren onvermijdelijk on-eigen is.

Hier komt bij dat de leerling in haar mogelijkheden om te leren voor een deel bepaald wordt door aanleg- en context-factoren waarop zijzelf geen greep heeft. Ook hierdoor heeft zij haar eigen leren niet volledig in de hand. Eigenaarschap van leerlingen bepleiten of praktiseren zonder deze spanningen in acht te nemen, ondermijnt juist hun eigenaarschap. Vandaar: de paradoxen van eigenaarschap. 

Hoofdstuk 1 verkent de paradoxen van eigenaarschap. Hoofdstuk 2 verdiept de verkenning door in te zoomen op een casus: de zelfbeschrijving van een Daltonschool. Waarom leerlingen geen eigenaar kunnen zijn van hun eigen leerproces, wordt nader uitgelegd in hoofdstuk 3.Eigenaarschap is extra paradoxaal wanneer leerlingen niet zelf mogen kiezen of ze eigenaarschap willen of niet. Over deze paradox in het kwadraat gaat hoofdstuk 4.

Alle tegenstrijdigheden van leerling-eigenaarschap worden in hoofdstuk 5 samengevat, geordend en op begrip gebracht aan de hand van een casus, de Ontwikkelcirkel.
Gegeven de bedenkingen mag het verbazing wekken dat denken en doen in termen van eigenaarschap zo populair is. Ik zoek de verklaring in de tijdgeest, die van het neoliberalisme. Hoofdstuk 6 laat zien dat eigenaarschap van leerlingen lijkt op neoliberaal burgerschap en neoliberaal werknemerschap.

Eigenaarschap van leerlingen past perfect bij de tijdgeest.

In de laatste hoofdstukken stel ik voor het concept “eigenaarschap” op te geven en terug te gaan naar ouderwetse manieren van denken en doen waarin verantwoordelijkheid voorop staat: verantwoordelijk zijn en verantwoordelijk worden. Bij eigenaarschap ligt de nadruk op beslisruimte en bevoegdheid; bij de verantwoordelijkheid ligt de nadruk op redelijkheid: het kunnen en willen verantwoorden van het eigen oordelen en handelen. Hoofdstuk 7 relateert eigenaarschap aan zelfzeggenschap. Hoofdstuk 8 bespreekt uitgebreid zelfzeggenschap en verantwoordelijkheid. Hoofdstuk 9 zet uiteen hoe onderwijs bijdraagt aan verantwoordelijk worden, althans, hoe onderwijs kan bijdragen: wat dit van onderwijs vraagt.

Noot voor de hedendaagse lezer: De hoofdstukken kunnen eventueel onafhankelijk van elkaar geconsumeerd worden. De tekst en de argumentatie zijn hiertegen bestand. Om een hoofdstuk goed te kunnen volgen is het niet noodzakelijk alles wat eraan voorafgaat, gelezen te hebben.

Overzicht van de artikelen

  1. Paradoxen van eigenaarschap
  2. Casus: Een daltonschool voor basisonderwijs
  3. Geen eigen leerproces
  4. Geen eigen keus
  5. De vier aspecten van de contradictie van eigenaarschap
  6. De tijdgeest: het neoliberalisme
  7. Zelfzeggenschap
  8. Verantwoordelijkheid
  9. Verantwoordelijk worden

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Gerelateerd

Congres
De intern begeleider als kwaliteitscoördinator
De intern begeleider als kwaliteitscoördinator
Zet in op onderwijskwaliteit, zorg en schoolontwikkeling
Medilex Onderwijs 
Webinar
Burgerschap door sociale cohesie in de klas
Burgerschap door sociale cohesie in de klas
Webinar met Gert-Jan Veerman
Wij-leren.nl Academie 
Kindgesprekken
Kindgesprekken: zonder relatie geen prestatie.
Albert de Boer
Het versterken van eigenaarschap door leerlijnen
Versterking van eigenaarschap: de impact van leerdoelen en leerlijnen in het onderwijs
redactie
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid -1
1 Paradoxen van eigenaarschap
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 2
2 Casus: Een daltonschool voor basisonderwijs
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 3
3 Geen eigen leerproces
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 4
4 Geen eigen keus
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 5
5 De vier aspecten van de contradictie van eigenaarschap
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 6
6 De tijdgeest: het neoliberalisme
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 7
7 Zelfzeggenschap
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 8
8 Verantwoordelijkheid
Piet van der Ploeg
Van eigenaarschap naar verantwoordelijkheid - 9
9 Verantwoordelijk worden
Piet van der Ploeg
Eigenaarschap van leren - vijf tips
Eigenaarschap van het leren - 5 tips om hier beter op te oriënteren
Michel Verdoorn
Eigenaarschap en denken in driehoeken -1-
Eigenaarschap en taakverdeling in onderwijs -1-
Albert de Boer
Eigenaarschap en denken in driehoeken -2
Eigenaarschap en taakverdeling in onderwijs -2
Albert de Boer
Verantwoordelijkheid leren
Verantwoord verantwoordelijk leren zijn
Dolf Janson
Intrinsieke motivatie
Hoe help je leerlingen om gemotiveerd te raken? - 10 praktische inzichten voor onderwijsprofessionals
Yvonne van Sark
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Autonome motivatie
Hoger leerrendement door vergroten autonome motivatie
Michel Verdoorn

Wij-leren.nl Academie

Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
Maarten van Buuren over autonomie en zelfsturing volgens Spinoza
redactie
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
[extra-breed-algemeen-kolom2]



eigenaarschap
intrinsieke motivatie
verantwoordelijkheid

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest