Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid

Annemieke Top

Kwaliteitszorgmedewerker / beleidsondersteuner bij Hoornbeeck College

 

  Geplaatst op 11 januari 2017

Nifterik, A. van (2016). Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid.
Geraadpleegd op 23-10-2021,
van https://wij-leren.nl/leesmotivatie-bevordert-leesvaardigheid.php

Leesmotivatieprogramma’s hebben een positief effect op leesmotivatie én op begrijpend lezen. Dat geldt zeker ook voor leerlingen die niet zo gemotiveerd zijn om te lezen, zoals zwakke lezers of middelbare scholieren. Vooral voor hen heeft het zin dit soort programma’s in te zetten, zo blijkt uit een reviewstudie van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Deze bevinding is hoopgevend, vindt onderzoeker Roel van Steensel. "Er zijn bepaalde principes die leraren kunnen toepassen om de motivatie te verhogen. Daarmee kun je verschil maken voor leerlingen, ook voor de groep die moeite heeft met lezen." De programma’s hadden bij middelbare scholieren meer effect op begrijpend lezen dan bij basisscholieren en hadden meer effect op de motivatie van zwakke lezers dan van gemiddelde lezers.

Laaggeletterdheid

"Ook in het licht van het recente beleid om laaggeletterdheid terug te dringen, is dit positief", zegt Van Steensel. Uit het onderzoek van PISA, dat in december 2016 verscheen, blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen ongeveer gelijk is gebleven. Het aantal laaggeletterde leerlingen – leerlingen die moeite hebben met lezen – is echter sinds 2003 gestegen van 11,5 naar 17,9 procent. "Bij het actieprogramma Tel mee met Taal van de overheid is leesbevordering een van de speerpunten. Dit onderzoek toont aan dat stimuleren van leesmotivatie ook een positief effect heeft op leesvaardigheid en dus kan bijdragen aan het terugdringen van laaggeletterdheid."

Aansluiten bij interesses

De meest effectieve leesmotivatieprogramma’s benadrukken de redenen om te lezen en stimuleren het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen. Die principes kunnen leraren ook in hun eigen praktijk toepassen. Vijf principes staan centraal in de leesmotivatieprogramma’s:

  • Aansluiten bij interesses van leerlingen, of hun interesse voor een onderwerp te wekken. Dit kan door de tekst aan te laten sluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Voorkomen van demotivatie. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Lange teksten worden al snel als saai, nutteloos en dus demotiverend ervaren. Daarom is het ook belangrijk om het nut van lezen en van teksten op de leerlingen over te brengen.
  • Het stimuleren van de autonomie van de leerlingen – leerlingen beginnen meer gemotiveerd aan een taak als ze zelf een keuze hebben.
  • De leerlingen laten samenwerken; dit vergroot de sociale motivatie van leerlingen. Ook hier kan de tekst door de samenwerking met andere leerlingen beter aansluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Door de leerlingen met elkaar in gesprek te laten gaan en hier als leraar actief op te sturen kan hun woordenschat uitbreiden, wat hun leesniveau ten goede komt.

Zelfvertrouwen

Het kan dus ook helpen om het zelfvertrouwen van leerlingen te stimuleren. Door hen goede teksten aan te bieden die niet te moeilijk en niet te makkelijk zijn, en door hen feedback te geven en leesstrategieën aan te leren kan worden gewerkt aan zelfvertrouwen. Leerlingen krijgen zo het gevoel een leestaak goed aan te kunnen. Wanneer leerlingen daarnaast leren zichzelf doelen te stellen, kunnen ze een stap verder zetten in hun ontwikkeling. Leraren kunnen daarbij helpen door de vorderingen van de leerlingen met hen door te nemen: ‘Als je tekst 4 kunt lezen, kun je misschien ook tekst 5 lezen’. Hiervoor is het wel nodig dat de ontwikkeling van de leerlingen steeds bijgehouden wordt. Daarom moeten leraren voortdurend vastleggen of vaststellen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen.

"Leraren moeten voortdurend vastleggen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen."

Achterliggende theorie

Om deze principes goed toe te passen is het wel van belang dat leraren weten waaróm ze werken, dat ze bekend zijn met de achterliggende theorie. Programma’s die worden uitgevoerd door de onderzoekers blijken namelijk beter te werken dan wanneer leraren ze uitvoeren. En om aan te sluiten bij de interesses van leerlingen is een rijk en gevarieerd boekenaanbod nodig. Dat kan bijvoorbeeld met programma’s als De Bibliotheek op School, waarin scholen en bibliotheken samenwerken. Ook een klassenbibliotheek is in veel gevallen een goed idee.

Aan de slag

Aan het werk gaan met deze theorieën vereist niet veel aanpassing. Leraren kunnen morgen beginnen met het verhogen van de leesmotivatie van hun leerlingen. Een aantal tips om op weg te helpen zijn:

  • Zorg voor afwisselende werkvormen in de leesles.
  • Betrek de leerlingen bij hun eigen (lees)ontwikkeling.
  • Breng het nut van lezen over op de leerlingen.
  • Beperk de demotivatie zoveel als mogelijk.

Bronnen

  • Van Steensel, R.C.M, Van der Sande, N.E., Bramer, W.M. & Arends, L.R. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies. Uitkomsten van een meta-analyse. Erasmus Universiteit Rotterdam.
  • Filipiak, P. (2015). Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/aantrekkelijk-effectief-leesonderwijs.php
  • Cöp, J. (2014). Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/taal-lezen-onderwijs.php
  • Karels, M. (2014). Suggesties voor motivatieproblemen bij lezen. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/motivatieproblemen-lezen.php
  • Bij dit artikel is gebruik gemaakt van het persbericht van het NRO.

Nifterik, A. van (2016). Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid.
Geraadpleegd op 23-10-2021,
van https://wij-leren.nl/leesmotivatie-bevordert-leesvaardigheid.php

Gerelateerd

Integrale aanpak
Duurzame Inzetbaarheid in het onderwijs
Duurzame Inzetbaarheid in het onderwijs
Loyalis is er voor werkgever én werknemer. Met oplossingen voor vitaliteit en preventie.
Uw Gids in Inkomen & Zekerheid 
Online congres
Hoe geef je les over relaties & seksualiteit?
Hoe geef je les over relaties & seksualiteit?
Meld je aan voor het online congres ‘Het hoort er gewoon bij’ op 5 nov. 2021. Voor lerarenopleiders.
Rutgers & Stichting School en Veiligheid 
E- learning module
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Ontrafel jouw manier van communiceren
Medilex Onderwijs 
Aan de slag met gezondheid en bewegenMotivatie
Motiveren is altijd demotiveren.
Henk Galenkamp
Taalonderwijs betekenisvol en effectief
Taal, daar draait het om!
Bea Pompert
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
toetsen in het leesonderwijs -pirls, pisa
Gedachteloze leesvaardigheden 1- De PIRLS en PISA - paniek
Paul Filipiak
Gedachteloze leesvaardigheden-2
Gedachteloze leesvaardigheden 2 - De verwaarloosde kant van leesbegrip
Paul Filipiak
Aanbevelingen uit leesonderzoek voor leesonderwijs
Het achteloze leesbeleid - Tien aanbevelingen voor leesonderzoek en onderwijs
Paul Filipiak
Leesmotivatie en samenhangend beleid
Wie goed leest, leest graag - en andersom
René Leverink
Autonome leesmotivatie stimuleren
Het ontwikkelen van autonome leesmotivatie bij vrij lezen
Anneke Bemer


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Persoonlijke competenties entreestudent opleiding mbo2
Wanneer ben je een goede entreestudent voor mbo-niveau 2?
Effect modelleren leesstrategie hardop denken volwassenen
Wat is het effect van modelleren van leesstrategieën en hardop denken door de docent op begrijpend lezen van volwassen l...
Leren van scripts lees en schrijfonderwijs leerlingen laaggeletterd
Is het leren van verschillende scripts zwaar voor laaggeletterden?
Welk docentgedrag bevordert online peerfeedback tussen studenten?
Hoe zorg je voor een goede online feedback tussen studenten?
Didactische aanpak zwakke lezers in het basisonderwijs
Wat is de beste didactische aanpak voor zwakke lezers?
Principes dalton en freinetonderwijs bruikbaar volwassenonderwijs
Welke principes van het dalton- en freinetonderwijs zijn inzetbaar bij volwasseneducatie?
Interventies taaltrajecten om intrinsieke motivatie inburgeraars te bevorderen
Hoe bevorder je de intrinsieke motivatie van inburgeraars?
Spellingontwikkeling leerlingen groep drie open lettergrepen
Wanneer kun je het beste open lettergrepen lezen in groep 3?
Kleuters combinatieklas gezamenlijke instructie
Kleuters in een combinatieklas: gezamenlijke instructie of apart?
Zelfreflectie mbo 4 studiesucces
Zelfreflectie: is dat helpend bij studiesucces op het mbo?
Invloed scholen burgerschap leerlingen
Invloed van scholen op burgerschap van leerlingen
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Leesmotivatie bevorderen

Inschrijven nieuwsbrief


laaggeletterdheid
motivatie
pisa
technisch lezen

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest