Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid

Annemieke Top

Kwaliteitszorgmedewerker / beleidsondersteuner bij Hoornbeeck College

 

  Geplaatst op 11 januari 2017

Leesmotivatieprogramma’s hebben een positief effect op leesmotivatie én op begrijpend lezen. Dat geldt zeker ook voor leerlingen die niet zo gemotiveerd zijn om te lezen, zoals zwakke lezers of middelbare scholieren. Vooral voor hen heeft het zin dit soort programma’s in te zetten, zo blijkt uit een reviewstudie van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Deze bevinding is hoopgevend, vindt onderzoeker Roel van Steensel. "Er zijn bepaalde principes die leraren kunnen toepassen om de motivatie te verhogen. Daarmee kun je verschil maken voor leerlingen, ook voor de groep die moeite heeft met lezen." De programma’s hadden bij middelbare scholieren meer effect op begrijpend lezen dan bij basisscholieren en hadden meer effect op de motivatie van zwakke lezers dan van gemiddelde lezers.

Laaggeletterdheid

"Ook in het licht van het recente beleid om laaggeletterdheid terug te dringen, is dit positief", zegt Van Steensel. Uit het onderzoek van PISA, dat in december 2016 verscheen, blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen ongeveer gelijk is gebleven. Het aantal laaggeletterde leerlingen – leerlingen die moeite hebben met lezen – is echter sinds 2003 gestegen van 11,5 naar 17,9 procent. "Bij het actieprogramma Tel mee met Taal van de overheid is leesbevordering een van de speerpunten. Dit onderzoek toont aan dat stimuleren van leesmotivatie ook een positief effect heeft op leesvaardigheid en dus kan bijdragen aan het terugdringen van laaggeletterdheid."

Aansluiten bij interesses

De meest effectieve leesmotivatieprogramma’s benadrukken de redenen om te lezen en stimuleren het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen. Die principes kunnen leraren ook in hun eigen praktijk toepassen. Vijf principes staan centraal in de leesmotivatieprogramma’s:

  • Aansluiten bij interesses van leerlingen, of hun interesse voor een onderwerp te wekken. Dit kan door de tekst aan te laten sluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Voorkomen van demotivatie. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Lange teksten worden al snel als saai, nutteloos en dus demotiverend ervaren. Daarom is het ook belangrijk om het nut van lezen en van teksten op de leerlingen over te brengen.
  • Het stimuleren van de autonomie van de leerlingen – leerlingen beginnen meer gemotiveerd aan een taak als ze zelf een keuze hebben.
  • De leerlingen laten samenwerken; dit vergroot de sociale motivatie van leerlingen. Ook hier kan de tekst door de samenwerking met andere leerlingen beter aansluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Door de leerlingen met elkaar in gesprek te laten gaan en hier als leraar actief op te sturen kan hun woordenschat uitbreiden, wat hun leesniveau ten goede komt.

Zelfvertrouwen

Het kan dus ook helpen om het zelfvertrouwen van leerlingen te stimuleren. Door hen goede teksten aan te bieden die niet te moeilijk en niet te makkelijk zijn, en door hen feedback te geven en leesstrategieën aan te leren kan worden gewerkt aan zelfvertrouwen. Leerlingen krijgen zo het gevoel een leestaak goed aan te kunnen. Wanneer leerlingen daarnaast leren zichzelf doelen te stellen, kunnen ze een stap verder zetten in hun ontwikkeling. Leraren kunnen daarbij helpen door de vorderingen van de leerlingen met hen door te nemen: ‘Als je tekst 4 kunt lezen, kun je misschien ook tekst 5 lezen’. Hiervoor is het wel nodig dat de ontwikkeling van de leerlingen steeds bijgehouden wordt. Daarom moeten leraren voortdurend vastleggen of vaststellen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen.

"Leraren moeten voortdurend vastleggen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen."

Achterliggende theorie

Om deze principes goed toe te passen is het wel van belang dat leraren weten waaróm ze werken, dat ze bekend zijn met de achterliggende theorie. Programma’s die worden uitgevoerd door de onderzoekers blijken namelijk beter te werken dan wanneer leraren ze uitvoeren. En om aan te sluiten bij de interesses van leerlingen is een rijk en gevarieerd boekenaanbod nodig. Dat kan bijvoorbeeld met programma’s als De Bibliotheek op School, waarin scholen en bibliotheken samenwerken. Ook een klassenbibliotheek is in veel gevallen een goed idee.

Aan de slag

Aan het werk gaan met deze theorieën vereist niet veel aanpassing. Leraren kunnen morgen beginnen met het verhogen van de leesmotivatie van hun leerlingen. Een aantal tips om op weg te helpen zijn:

  • Zorg voor afwisselende werkvormen in de leesles.
  • Betrek de leerlingen bij hun eigen (lees)ontwikkeling.
  • Breng het nut van lezen over op de leerlingen.
  • Beperk de demotivatie zoveel als mogelijk.

Bronnen

  • Van Steensel, R.C.M, Van der Sande, N.E., Bramer, W.M. & Arends, L.R. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies. Uitkomsten van een meta-analyse. Erasmus Universiteit Rotterdam.
  • Filipiak, P. (2015). Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/aantrekkelijk-effectief-leesonderwijs.php
  • Cöp, J. (2014). Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/taal-lezen-onderwijs.php
  • Karels, M. (2014). Suggesties voor motivatieproblemen bij lezen. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/motivatieproblemen-lezen.php
  • Bij dit artikel is gebruik gemaakt van het persbericht van het NRO.

Gerelateerd

Opleiding
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Alle opleidingen en boeken in het onderwijs
Voor jouw persoonlijke ontwikkeling en werkplezier
oo.nl 
Adviestraject
Gratis lesmethode Ik maak het verschil
Gratis lesmethode Ik maak het verschil
Wat als het schooladvies niet voldoet aan verwachting ouders en kind? Maak het schooladvies bespreekbaar.
Driessen 
Lesprogramma
Elke dag lezen met begrip én plezier
Elke dag lezen met begrip én plezier
Duik samen met leerlingen in de wereld van het lezen! De complete methode: Nieuw Nederlands Junior Lezen
Noordhoff 
E-learning cursus
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
Leerlingen met gedragsproblemen helpen?
De online cursussen van E-WISE helpen je op weg. Vraag gratis proefcursus aan en ontdek alle voordelen!
E-Wise 
Online software
Ontdek WegWijsVR
Ontdek WegWijsVR
Interactieve en toffe verkeerslessen voor jouw leerlingen!
Zwijsen 
E- learning module
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Effectief communiceren met behulp van transactionele analyse
Ontrafel jouw manier van communiceren
Medilex Onderwijs 
Ontdek WegWijsVRMotivatie
Motiveren is altijd demotiveren.
Henk Galenkamp
Taalonderwijs betekenisvol en effectief
Taal, daar draait het om!
Bea Pompert
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
toetsen in het leesonderwijs -pirls, pisa
Gedachteloze leesvaardigheden 1- De PIRLS en PISA - paniek
Paul Filipiak
Gedachteloze leesvaardigheden-2
Gedachteloze leesvaardigheden 2 - De verwaarloosde kant van leesbegrip
Paul Filipiak
Aanbevelingen uit leesonderzoek voor leesonderwijs
Het achteloze leesbeleid - Tien aanbevelingen voor leesonderzoek en onderwijs
Paul Filipiak
Leesmotivatie en samenhangend beleid
Wie goed leest, leest graag - en andersom
René Leverink
Autonome leesmotivatie stimuleren
Het ontwikkelen van autonome leesmotivatie bij vrij lezen
Anneke Bemer


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Effecten van aanpakken voor een soepele overgang naar po
Vier jaar! Hoe stimuleer je een soepele overgang naar de basisschool?
Lage toetsresultaten in vo en motivatiegebrek
Zijn nederlandse leerlingen nog gemotiveerd?
Effecten leerlinggestuurd onderwijs motivatie
Vergroot leerlinggestuurd onderwijs de motivatie van leerlingen?
Effect van leesmethodes op leesvaardigheid
Welk effect hebben leesmethodes?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
Interventies ter bevordering van sociale vaardigheden en ef volwassenen
Wat is helpend ter bevordering van sociale vaardigheden en executieve functies van volwassenen?
Interventies versterken van motivatie volwassen NT2 deelnemers
Hoe versterk je online het actief leren van volwassen NT2-deelnemers?
Loopbaanbegeleider van invloed op welbevinden mbo-er
Heeft een vaste LOB-begeleider meerwaarde voor studenten?
Persoonlijke competenties entreestudent opleiding mbo2
Wanneer ben je een goede entreestudent voor mbo-niveau 2?
Effect modelleren leesstrategie hardop denken volwassenen
Hardop denken: goede strategie voor volwassen leerders?
Invloed scholen burgerschap leerlingen
Invloed van scholen op burgerschap van leerlingen
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs - PIRLS 2016
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Leesmotivatie bevorderen

Inschrijven nieuwsbrief


laaggeletterdheid
motivatie
pisa
technisch lezen

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest