Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid

Annemieke Top

Kwaliteitszorgmedewerker / beleidsondersteuner bij Hoornbeeck College

 

  Geplaatst op 11 januari 2017

Nifterik, A. van (2016). Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid.
Geraadpleegd op 16-01-2018,
van https://wij-leren.nl/leesmotivatie-bevordert-leesvaardigheid.php

Leesmotivatieprogramma’s hebben een positief effect op leesmotivatie én op begrijpend lezen. Dat geldt zeker ook voor leerlingen die niet zo gemotiveerd zijn om te lezen, zoals zwakke lezers of middelbare scholieren. Vooral voor hen heeft het zin dit soort programma’s in te zetten, zo blijkt uit een reviewstudie van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Deze bevinding is hoopgevend, vindt onderzoeker Roel van Steensel. "Er zijn bepaalde principes die leraren kunnen toepassen om de motivatie te verhogen. Daarmee kun je verschil maken voor leerlingen, ook voor de groep die moeite heeft met lezen." De programma’s hadden bij middelbare scholieren meer effect op begrijpend lezen dan bij basisscholieren en hadden meer effect op de motivatie van zwakke lezers dan van gemiddelde lezers.

Laaggeletterdheid

"Ook in het licht van het recente beleid om laaggeletterdheid terug te dringen, is dit positief", zegt Van Steensel. Uit het onderzoek van PISA, dat in december 2016 verscheen, blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen ongeveer gelijk is gebleven. Het aantal laaggeletterde leerlingen – leerlingen die moeite hebben met lezen – is echter sinds 2003 gestegen van 11,5 naar 17,9 procent. "Bij het actieprogramma Tel mee met Taal van de overheid is leesbevordering een van de speerpunten. Dit onderzoek toont aan dat stimuleren van leesmotivatie ook een positief effect heeft op leesvaardigheid en dus kan bijdragen aan het terugdringen van laaggeletterdheid."

Aansluiten bij interesses

De meest effectieve leesmotivatieprogramma’s benadrukken de redenen om te lezen en stimuleren het vertrouwen in eigen kunnen van leerlingen. Die principes kunnen leraren ook in hun eigen praktijk toepassen. Vijf principes staan centraal in de leesmotivatieprogramma’s:

  • Aansluiten bij interesses van leerlingen, of hun interesse voor een onderwerp te wekken. Dit kan door de tekst aan te laten sluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Voorkomen van demotivatie. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Lange teksten worden al snel als saai, nutteloos en dus demotiverend ervaren. Daarom is het ook belangrijk om het nut van lezen en van teksten op de leerlingen over te brengen.
  • Het stimuleren van de autonomie van de leerlingen – leerlingen beginnen meer gemotiveerd aan een taak als ze zelf een keuze hebben.
  • De leerlingen laten samenwerken; dit vergroot de sociale motivatie van leerlingen. Ook hier kan de tekst door de samenwerking met andere leerlingen beter aansluiten op de belevingswereld van de leerlingen.
  • Door de leerlingen met elkaar in gesprek te laten gaan en hier als leraar actief op te sturen kan hun woordenschat uitbreiden, wat hun leesniveau ten goede komt.

Zelfvertrouwen

Het kan dus ook helpen om het zelfvertrouwen van leerlingen te stimuleren. Door hen goede teksten aan te bieden die niet te moeilijk en niet te makkelijk zijn, en door hen feedback te geven en leesstrategieën aan te leren kan worden gewerkt aan zelfvertrouwen. Leerlingen krijgen zo het gevoel een leestaak goed aan te kunnen. Wanneer leerlingen daarnaast leren zichzelf doelen te stellen, kunnen ze een stap verder zetten in hun ontwikkeling. Leraren kunnen daarbij helpen door de vorderingen van de leerlingen met hen door te nemen: ‘Als je tekst 4 kunt lezen, kun je misschien ook tekst 5 lezen’. Hiervoor is het wel nodig dat de ontwikkeling van de leerlingen steeds bijgehouden wordt. Daarom moeten leraren voortdurend vastleggen of vaststellen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen.

"Leraren moeten voortdurend vastleggen wat de leerlingen wel of nog niet kunnen."

Achterliggende theorie

Om deze principes goed toe te passen is het wel van belang dat leraren weten waaróm ze werken, dat ze bekend zijn met de achterliggende theorie. Programma’s die worden uitgevoerd door de onderzoekers blijken namelijk beter te werken dan wanneer leraren ze uitvoeren. En om aan te sluiten bij de interesses van leerlingen is een rijk en gevarieerd boekenaanbod nodig. Dat kan bijvoorbeeld met programma’s als De Bibliotheek op School, waarin scholen en bibliotheken samenwerken. Ook een klassenbibliotheek is in veel gevallen een goed idee.

Aan de slag

Aan het werk gaan met deze theorieën vereist niet veel aanpassing. Leraren kunnen morgen beginnen met het verhogen van de leesmotivatie van hun leerlingen. Een aantal tips om op weg te helpen zijn:

  • Zorg voor afwisselende werkvormen in de leesles.
  • Betrek de leerlingen bij hun eigen (lees)ontwikkeling.
  • Breng het nut van lezen over op de leerlingen.
  • Beperk de demotivatie zoveel als mogelijk.

Bronnen

  • Van Steensel, R.C.M, Van der Sande, N.E., Bramer, W.M. & Arends, L.R. (2016). Effecten van leesmotivatie-interventies. Uitkomsten van een meta-analyse. Erasmus Universiteit Rotterdam.
  • Filipiak, P. (2015). Aantrekkelijk en effectief leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/aantrekkelijk-effectief-leesonderwijs.php
  • Cöp, J. (2014). Vijf onderwijskundige voorwaarden voor goed taal- en leesonderwijs. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/taal-lezen-onderwijs.php
  • Karels, M. (2014). Suggesties voor motivatieproblemen bij lezen. Verkregen op 03-01-2017 van https://wij-leren.nl/motivatieproblemen-lezen.php
  • Bij dit artikel is gebruik gemaakt van het persbericht van het NRO.

Nifterik, A. van (2016). Investeren in leesmotivatie loont: het bevordert motivatie en leesvaardigheid.
Geraadpleegd op 16-01-2018,
van https://wij-leren.nl/leesmotivatie-bevordert-leesvaardigheid.php

Gerelateerd

Aan de slag met ‘Growth Mindset’
Aan de slag met ‘Growth Mindset’
De theorie van Carol Dweck’s mindsets naar de praktijk brengen
Bazalt | HCO | RPCZ 
Taalaudit
Taalaudit
Laat het taal- en leesonderwijs van uw school analyseren
BCO Onderwijsadvies 
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Voorkom leesproblemen met BOUW!
Bouw! is een effectief computergestuurd interventieprogramma
OnderwijsAdvies 
Motiveren met een groeimindset (PO)
Motiveren met een groeimindset (PO)
Geef uw leerlingen in het po vertrouwen in hun ontwikkelingsmogelijkheden
Medilex Onderwijs 
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Motivatie
Motiveren is altijd demotiveren
Henk Galenkamp
Lezen en spellen
Zo leer je kinderen lezen en spellen
Anna Bosman
Begrijpend lezen
Begrijpend lezen is kwestie van denken
Karin van de Mortel
Taalonderwijs betekenisvol en effectief
Taal, daar draait het om!
Bea Pompert










Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beďnvloeden?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beďnvloeden?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Fonemisch bewustzijn
Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën in het vmbo?
Effect klank letterkoppelingen op leesresultaten in groep 3
Aanleren van klank-letterkoppelingen in groep 2: zinvol!
Leerprincipes leren lezen en spellen
Welke leerprincipes zijn nodig voor lezen en spellen in groep 3?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Relatie lezen en spelling in groep 5
Hoe kan lezen in groep 5 effectief worden verbeterd?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
relatie technische leesvaardigheid en spelling groep 3
Welke relatie is er tussen technisch lezen en spellen in groep 3?
Leesprestaties groep 6 po 2016
Vergelijkend onderzoek leesprestaties groep 6 basisonderwijs – PIRLS 2016
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beďnvloeden?
Effecten digitaal leermiddel
Effecten van een digitaal leermiddel bij het leren lezen
Vliegwielen begrijpend lezen po
Vliegwielen voor begrijpend lezen in het basisonderwijs
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Leesmotivatie bevorderen



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.