Leeruitkomsten zijn ontwikkeld. Welke stap nu?

Ingrid Roescher

Onderwijskundig adviseur bij Libereaux B.V.

 

  Geplaatst op 7 juni 2022

Dit artikel geeft aanvullende informatie op het artikel ‘Leeruitkomsten formuleren voor je opleiding’ van Carine Elferink (2021).

Even kort terug naar het waarom van leeruitkomsten: Stel je hebt als MBO instelling leeruitkomsten ontwikkeld. Het onderwijsteam ziet de meerwaarde van leeruitkomsten voor de student, namelijk: hij/zij weet waartoe wordt opgeleid en kennis, vaardigheden en (beroeps)attitudes zijn geïntegreerd waardoor de beroepscontext realistisch en betekenisvol wordt. Daardoor sluit deze beter aan bij de arbeidsmarkt en begrijpt de student beter waarom hij/zij bepaalde lessen of activiteiten krijgt aangeboden. Daarnaast legt het werken met leeruitkomsten minder nadruk op het toetsen als doel op zich.

Door leeruitkomsten probeer je inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de student en ligt er meer nadruk op het formatief handelen.

Maar dan de volgende stap. De leeruitkomsten zijn ontwikkeld. Wat moet je nu doen om binnen het curriculum concreet handen en voeten te geven aan deze leeruitkomsten? Hoe dat er praktisch uit kan zien wordt duidelijk aan de hand van het volgende praktijkvoorbeeld.

Een ROC in Nederland stelde de vraag om een krachtig en uniform curriculum te ontwikkelen met in de toekomst ruimte voor verdere flexibilisering. Dit was een hele mooie kans om te werken met leeruitkomsten. Daarbij is gebruik gemaakt van het principe van Backward design (Wiggings & McTighe, 1998), ofwel: beginnen met het einde (de leeruitkomsten) voor ogen (stap 1), gevolgd door stap 2, waarin je vaststelt wanneer een leeruitkomst is bereikt. Pas daarna is het tijd voor stap 3, welke leeractiviteiten zijn nodig om de leeruitkomsten te behalen? Deze derde stap valt buiten de scope van dit artikel. In dit artikel zoomen we dus in op stap 2.

  • Stap 1: wat zijn de leeruitkomsten die de studenten moeten behalen?
  • Stap 2: Hoe stel je vast dat de leeruitkomsten zijn bereikt?
  • Stap 3: Welke leeractiviteiten zijn nodig om de leeruitkomsten te behalen?

Nadat de leeruitkomsten waren ontwikkeld was de volgende stap (stap 2) om te bepalen wanneer studenten ‘het kunnen’. Met andere woorden: hoe bepaal je dat een student de leeruitkomst heeft bereikt? Om inzicht te krijgen in deze (de mate van) beheersing, is gebruik gemaakt van rubrics; een beschrijving van de niveaus over de criteria afkomstig uit de leeruitkomst, die beoordeeld gaan worden op een beoordelingsschaal. Rubrics zijn in het kader van leeruitkomsten zeer bruikbaar. De leeruitkomst kan in zijn geheel worden beoordeeld, of je kiest voor het opdelen van de leeruitkomst in enkele stukken waardoor je een vorm krijgt die tussen holistisch en analytisch beoordelen inzit.

Bij het ontwikkelen van de rubric worden docenten uitgedaagd om samen na te denken wat zij echt belangrijk vinden bij het waarderen van een leeruitkomst.

Daarnaast is de rubric niet alleen een beoordelingsinstrument voor docenten, ook studenten gebruiken de rubrics, zodat zij hun eigen ontwikkeling kunnen volgen. Hierdoor kunnen studenten zichzelf bijsturen tijdens het proces naar het kunnen aantonen van de leeruitkomst. Op deze manier wordt een rubric formatief ingezet.
Bij de ontwikkeling van rubrics moet onder andere nagedacht worden over de beoordelingsschaal. Na meerdere sessies met de afvaardiging van het team is overeenstemming bereikt over een 3 puntsschaal: van ‘te ontwikkelen’, naar voldoende, naar goed.

Stellmack et al. (2009), stelt dat hoe meer niveaus er opgenomen worden in de rubric, hoe meer discutabel het onderscheid tussen de niveaus wordt. Vandaar de keuze voor niet te veel niveaus. Besloten is om het niveau ‘voldoende’ en ‘goed’ te operationaliseren in de rubric. Het niveau ‘te ontwikkelen’ wordt gebruikt om aan te geven wat de student nog moet doen om een ‘voldoende’ te behalen. Dit bespaart docenten ontwikkeltijd, omdat zij niet nóg een niveau hoeven te operationaliseren. Een toelichtingsruimte op de score biedt gelegenheid voor de docent om de score te onderbouwen.   

In eerste instantie was er ‘zorg’ bij docenten dat de rubric groot zou worden en een ‘afvinklijstje’ (volledig analytisch) en dat is nu juist niet de bedoeling bij het beoordelen van leeruitkomsten. Je wilt recht doen aan het werken met leeruitkomsten die een integraal karakter hebben. Volledig analytisch beoordelen ontkracht dan juist die meerwaarde.

Hoe voorkom je dus dat de rubric een afvinklijstje wordt?

Mede doordat docenten hun beoordeling  (‘te ontwikkelen’, ‘voldoende’ en ‘goed’) moeten onderbouwen, voorkom je dit. Op gezette momenten vinden er namelijk evaluaties plaats tussen docent en student, waarin de beoordeling wordt besproken en onderbouwd. Kneyber et al., (2022) onderschrijft dit; rubrics kunnen een positieve en structurerende rol spelen zolang je ze maar inzet in combinatie met voorbeelden en dialoog.

Een belangrijke vraag die telkens gesteld moet worden tijdens de ontwikkeling van rubrics is: Wat wil ik dat de student hierin laat zien? Het eenvoudigste is te beginnen met het operationaliseren van het ‘goed’ niveau. Houd daarbij in het achterhoofd dat de leeruitkomsten zijn beschreven in termen van een ‘goed’ resultaat.  De student scoort daarom al een ‘voldoende’ als hij de leeruitkomsten grotendeels heeft behaald. Pas als hij (een onderdeel van) de leeruitkomst volledig heeft behaald, wordt de score ‘’goed’’ toegekend.

Tot slot nog de tip om bij de beschrijving van de criteria zoveel mogelijk weg te blijven van kwantiteiten zoals: ‘hij moet 3 modellen kunnen benoemen’, omdat dit niet iets zegt over de kwaliteit. Daarnaast wil je de ruimte bieden aan flexibilisering. Er zijn immers meerdere wegen die bewandeld kunnen worden naar aantonen van een leeruitkomst. Ook het gebruik van woorden als altijd, meestal of vaak beperk je zoveel mogelijk, tenzij het niet anders kan.

Geraadpleegde bronnen

  • Elferink, C. (18 februari 2021). Leeruitkomsten formuleren voor je opleiding. Geraadpleegd op 8 maart2002, van Leeruitkomsten formuleren voor je opleiding (wij-leren.nl)
  • Kneyber, R., Sluijsmans, D.,  Devid, V., & Wilde Lopez, B. (2022). Formatief handelen van instrument naar Culemborg: Phronese.
  • Stellmack, M.A., Konheim-Kalkstein, Y.L., Manor, J.E., Massey, A.R., & Schmitz, J.A.P. (2009). An assessment of reliability and validity of a rubric for grading APA-style introductions. Teaching of Psychology, 36, 102-107.
  • Wiggings, G., & McTighe, J. (1998). Understanding by Design. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.

Gerelateerd

E- learning module
Beelddenken
Beelddenken
Inzicht in leerlingen met een voorkeur voor een visuele leerstijl
Medilex Onderwijs 
Passend mbo onderwijs
Passend onderwijs in het mbo maakt meer los dan gedacht
Annemieke Top
leeruitkomsten formuleren curriculum
Leeruitkomsten formuleren voor je opleiding
Carine Elferink
Vijf mythes over leerbereidheid
Vijf hardnekkige mythes over leerbereidheid
Ivo Mijland
Persona als ijkpersoon bij flexibiliseren van onderwijs
Persona's - Het beschrijven van een ijkpersoon bij het flexibiliseren van onderwijs
Carine Elferink
samenwerken met ouders in passend onderwijs
Samen met ouders onderwijs passend maken
Peter de Vries
Marktgerichte school
Marktgerichte school heeft de toekomst
Ronald Dulmers
School profileren
Hoe zet je een basisschool in de markt?
Ronald Dulmers
Open dag school
Een succesvolle open dag
Ronald Dulmers
Schoolprofilering
Schoolprofilering: profileringskracht en het Marketing Dashboard
Ronald Dulmers
Website verbeteren
Hoe vindbaar is de website van uw school?
Ronald Dulmers
Leerling betrekken in vormgeven passend onderwijs
Evaluatie passend onderwijs: 'hoorrecht' in aantocht!
Albert de Boer
Ik ben toch té gek!
Ik ben toch té gek! - Een positieve kijk op Passend Onderwijs
Arja Kerpel
Succesvolle schoolprofilering
Succesvolle schoolprofilering
Myriam Lieskamp
Luc Stevens over passend onderwijs
Luc Stevens: Passend onderwijs bevestigt oude structuren
Machiel Karels
Echte vrijheid in en door het onderwijs
Onderwijs dat vrij maakt
Hartger Wassink


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Hoe zorgen we er in Nederland voor dat iedereen kan meedoen?
Hoe zorgen we er in Nederland voor dat iedereen kan meedoen?
redactie
Het belang van maakonderwijs op de basisschool. Tjipcast 020
Het belang van maakonderwijs op de basisschool. Tjipcast 020
redactie
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
Wat is een lerende organisatie? En hoe word je het? Tjipcast 019
redactie
Wat zijn de meest hardnekkige onderwijsmythes? Tjipcast 030
Wat zijn de meest hardnekkige onderwijsmythes? Tjipcast 030
redactie
Passend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
Passend onderwijs in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Niveauverschillen havo en vwo leerlingen
Waarin verschillen havo- en vwo-leerlingen van elkaar?
Muziekonderwijs en onderwijsprestaties achterstandsleerlingen
Heeft muziekonderwijs positieve invloed op onderwijsprestaties?
Effect van leesmethodes op leesvaardigheid
Welk effect hebben leesmethodes?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Stimuleren van buitenschools leren
Hoe stimuleer je buitenschools leren?
Factoren die belemmeren of stimuleren tot buitenlandervaring
Wat brengt mbo-studenten tot de keuze voor een buitenlandervaring?
Persoonlijke competenties entreestudent opleiding mbo2
Wanneer ben je een goede entreestudent voor mbo-niveau 2?
Effect ervaringsgericht leren op ontwikkeling zml-lln
Wat zijn de effecten van ervaringsgericht leren?
Projectmatig werken in de bovenbouw
Hoe effectief is projectmatig werken in de bovenbouw?
Evaluatie wet Doelmatige Leerwegen herziening kwalificatiestructuur
Evaluatie wet ‘Doelmatige Leerwegen’ en de herziening van de kwalificatiestructuur
Professionele leergemeenschappen
Professionele leergemeenschappen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs: Effecten van wederzijdse afhankelijkheid o...
Studiekeuze vmbo
De rol van ouders bij studiekeuze en beroepskeuze in (v)mbo
Competentiegericht beroepsonderwijs
Teamleren in het kader van competentiegericht beroepsonderwijs
Ontwikkeling vakmanschap
Ontwikkeling van vakmanschap in het beroepsonderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]



beroepsonderwijs
curriculum
groeidocument
leerproces
leerstijl
passend onderwijs
schoolprofiel

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest