Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen!

Helèn de Jong

Groepsleerkracht en redactielid bij Wij-leren.nl

 

  Geplaatst op 5 april 2017

Jong, H. de (2017) Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen! http//wij-leren.nl

Inleiding

The teacher is the best writer of the class, so: model, model, model!” (Gallagher, 2011).

Het spreekt toch vanzelf dat een leraar beter schrijft dan zijn leerlingen. Wij hebben alleen al in onze opleiding vele teksten geproduceerd. Daarnaast zijn we bijvoorbeeld geoefend in:

  • het opstellen van een sollicitatiebrief;
  • het notuleren van vergaderingen;
  • het invoeren van kindgegevens in ParnasSys.

Het zou vanzelfsprekend moeten zijn dat wij onze eigen schrijfervaring benutten om model te staan voor onze leerlingen (Gallagher, 2011; Read, 2010). Leerlingen kunnen veel meer profiteren van de schrijfervaring van hun leraren!

Uit de verzamelde opmerkingen van collega’s over het schrijfonderwijs blijkt dat er nog wel schrijfwinst behaald kan worden door meer te ‘modelen’. In dit artikel wordt onze schoolpraktijk gespiegeld aan de theorie. Om maar meteen één misverstand weg te nemen: het gaat hier niet in de eerste plaats om handschriftonderwijs!

De aandacht voor vormelijke nauwkeurigheid (spelling en handschrift) behoort in de laatste fase van het schrijfonderwijs (Verheyden, 2011). Leerlingen gaan creatiever en complexer formuleren als we dit doel uitstellen. In de tussentijd kan stellen op de computer soelaas bieden.

Modelen van motivatie

”Wij slaan de schrijfopdrachten uit de taalmethode vaak over, het programma is overvol en de onderwerpen niet interessant!” (leerkracht groep 6)

Volgens Brouwer (2010) is het stel-/schrijfonderwijs vaak ‘het ondergeschoven kindje’ binnen taalvaardigheidsonderwijs. Inspecteur primair onderwijs Franssen (2008) heeft het zelfs over een stiefkind, waar leraren relatief weinig aandacht aan besteden. Overslaan is echter geen optie want goed schrijven leer je door veel te schrijven (Bosman, 2003; Verheyden, 2011).

“Leraren mogen geen schrijfopdrachten overslaan”

Het is daarbij wel zo motiverend als de onderwerpen aansprekend zijn voor leerlingen. Ga zelf maar eens enthousiast schrijven over andermans hobby waar je helemaal niets mee hebt. Schrijfopdrachten dienen echt en interessant te zijn om leerlingen gemotiveerd te krijgen (Gallagher, 2011; Graham, 2008).

  1. Norden (2013) adviseert in de eerste plaats een koppeling van schrijven aan andere taaldomeinen, bijvoorbeeld lezen. Wanneer je mag schrijven over wat je gelezen hebt kan de flow van leesmotivatie zomaar vloeiend overlopen in een creatief verhaal.
  2. Een tweede goede koppeling is die tussen schrijven en natuur & techniek, wereldoriëntatie en kunst & cultuur.

Hiermee worden twee lastige vliegen in één klap gevangen. Leerlingen raken door de zaakvakken geïnteresseerd in een breed scala aan onderwerpen en een creatieve schrijfopdracht kan bijvoorbeeld geïntegreerd worden als verwerking van de geschiedenisles, wat tijdwinst oplevert.

Modelen van doelen

“Wat is de zin van het herschrijven van een stelopdracht? Dat vragen de leerlingen mij en ik vraag het mezelf ook weleens af.” (leerkracht groep 8)

Smits & Van Koeven (2016) beschrijven de volgende stappen voor een goede schrijfles:

  • schrijfstart;
  • kladversie;
  • reviseren;
  • proeflezen;
  • publiceren.

Inzicht in dit proces helpt leerlingen te begrijpen dat revisie en proeflezen van de kladversie een beter eindproduct opleveren. De meest effectieve interventie bij schrijfonderwijs is het stellen van doelen (Koster, Tribushinina, De Jong & Van den Bergh, 2015; Verheyden, 2011). Daarbij moet vooraf duidelijk zijn welk schrijfdoel deze les voorop staat.

“Leerlingen hebben meer inzicht nodig in het doel van schrijven”

Er kan een keuze worden gemaakt uit de criteria van Graham (2008).

“Het gaat er om dat je verhaal logisch te volgen is (structuur). Of het gaat om duidelijke ideeën. Of het gaat om goed en precies woordgebruik. Vandaag zijn vloeiende zinnen het belangrijkst. Morgen een goede titel. Ik let deze keer op spelling en grammaticale fouten. Of het gaat bij dit project vooral om een leuk product.”

Deze interventie van het stellen van een doel is het sterkst als leerlingen het doelen modelen door de leerkracht doorzien en vooraf zelf criteria op mogen stellen. Ten slotte moet de leerkracht nog ‘modderen’ modelen. Het is goed als de leerlingen zien dat het bij de leerkracht ook niet altijd vanzelf gaat (Gallagher, 2011)!

Modelen van feedback

“Ik heb een leerling die geen spelfouten wil maken. Hij vraagt steeds hoe een woord geschreven wordt.” (leerkracht groep 4)

Dit is een prachtig voorbeeld van onze rode pen, die de leerling raakt en vervolgens als een boemerang weer bij de leerkracht op het bureau belandt. Het is niet zo verwonderlijk dat ze zijn gaan denken dat vormelijke nauwkeurigheid het hoogste doel is bij schrijven als we nergens anders op beoordelen.

Feedbacktrechter van Culham (2003)

De feedbacktrechter van Culham (2003) laat zien dat de ideeën van de schrijver, de structuur van de tekst, de persoonlijke stem van de schrijver, zijn woordkeuze en de zinsvloeiendheid in deze volgorde van feedback moeten worden voorzien. Spelling en interpunctie vormt daarbij het sluitstuk.

Feedback vooraf en ongoing feedback zijn het krachtigst (Peterson, 2010).

“Van schrijfwerk dat achteraf wordt nagekeken leert de leerling niets”

De feedback op deze criteria kan het best door de leerkracht worden gegeven, maar leerlingen kunnen elkaar van peerfeedback voorzien op de gedachten, woorden en emoties die het verhaal bij hen oproept. Vervolgens bepaalt de leerling zelf of hij daar iets mee doet: hij is de eigenaar van zijn eigen schrijfproces.

Model deze feedback door samenwerking te structureren en het geven van tips en tops bij plannen, ontwerpen, schrijven en reviseren. Dat heeft een positief effect op de schrijfmotivatie (Graham, 2008) en het zelfvertrouwen (Peterson, 2010).

Conclusie

Schrijfopdrachten overslaan is geen optie, goed schrijven leer je door veel schrijven. Motivatie voor schrijven is van essentieel belang en kan bevorderd worden door een koppeling met andere taaldomeinen en de zaakvakken. Een positief effect daarbij is dat het lesprogramma minder vol raakt.

Leraren moeten de stappen van een goede schrijfles beter toepassen zodat leerlingen begrijpen wat de plaats van revisie is in het schrijfproces. Hierbij is het helpend om afstand te nemen van het werkboek en voor de kladversie ander papier te geven dan voor het eindproduct.

Feedback is een krachtig instructiemiddel dat vooraf en tijdens het schrijven gegeven moet worden. Wanneer de leerkracht deze feedback goed modelt kunnen medeleerlingen zowel spontaan als georganiseerd elkaar van uitstekende tips en tops leren voorzien.

Bronnen

  • Bosman, A. & Van Orden, G. (2003). Het fonologisch coherentiemodel voor lezen en spellen. Pedagogische Studieën, 80, 391-406.
  • Culham, R. (2014). The writing thief. Newark, DE: International Reading Association.
  • Franssen, I. (2012) in Inspectie van het onderwijs. Focus op schrijven: het onderwijs in het schrijven van teksten. Stand van zaken en suggesties voor kwaliteitsverbetering.
  • Gallagher, K. (2011). Write like this: Teaching real-world writing through modeling & mentor texts. Portland, ME: Stenhouse Publishers.
  • Graham, S. (2008). Effective writing instructions. Wisconsin Rapids, Renaissance Learning, Inc.
  • Koster, M.P., Tribushinina, E., De Jong, P. & Van den Bergh, H.H. (2015). Teaching children te write: a meta-analysis of writing intervention research. Journal of Writing Research, 7(2), 299-3224.
  • Norden, S. van (2013). Schrijven in het hart van het taalonderwijs. MeerTaal, 1(1), 20-23.
  • Peterson, S.S. (2010). Improving Student Writing. Using Feedback as e teaching Tool.
  • Read, S. (2010). A Model for Scaffolding Writing Instruction: IMSCI. The Reading Teacher, 64(1), 47-52.
  • Smits, A. & Van Koeven E. (2016) Schrijfonderwijs: de ‘six and one traits’ en meer. Blog geletterdheid en schoolsucces.
  • Verheyden, L. (2011). Schrijfonderwijs aan jonge kinderen en hun toekomende leraren. Drie blikverruimers vanuit onderzoek. Tijdschrift taal, 2(4), 29-38.

Jong, H. de (2017) Schrijfproducten verbeteren alleen door formatieve evaluatie op doelen! http//wij-leren.nl

Gerelateerd

Gerichte feedback aan leerlingen
Gerichte feedback aan leerlingen
Vergroot eigenaarschap en motivatie van leerlingen in het vo en mbo
Medilex Onderwijs 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Nakijken leerlingenwerk
Nakijken: nut en noodzaak
Marcel Schmeier
Feedback op emotie
Wanneer draagt feedback bij aan leren?
Lia Voerman
Leren van toetsen
Effectief formatief toetsen - vijf strategiën met voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Formatief evalueren
Formatief evalueren, hoe pak ik dat aan in mijn les? Tien voorbeelden
Gerdineke van Silfhout
Omdenken met data
21e eeuwse vaardigheden inzetten bij het kijken naar data
Wendy Brasz en Myra den Haan
Toetsrevolutie
Toetsrevolutie - Naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs
Helèn de Jong
Formatieve assessment
Leren zichtbaar maken met formatieve assessment - In de praktijk
Arja Kerpel










Ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleiding
Heeft aandacht voor ondernemerschapsvaardigheden in mbo-opleidingen resultaat?
Motivatie MBO
Met welke didactische strategieën kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beïnvlo...
betrokkenheid van leerlingen bij innovatieprocessen
Betrokkenheid van leerlingen bij innovatie vergroot motivatie?
Brede talentontwikkeling door goed pedagogische klimaat
Brede talentontwikkeling: hoe pak je dat aan?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Effect complimenten op zelfvertrouwen
Welk effect hebben complimenten op zelfvertrouwen?
Effect van RTTI®-model
Welk effect heeft het toepassen van het RTTI®-model op leerresultaten?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beïnvloeden?
Effecten van formatief evalueren
Wat zijn de effecten van formatief evalueren?
Effectief en efficiënt formatief beoordelen
Formatief beoordelen: hoe effectief is dat?
Vervangt digitale feedback instructies leerkracht?
Vervangt digitale feedback instructies van de leerkracht?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Formatieve toetsing
Hoe kan het onderwijs met succes formatieve toetsing inzetten?
Kritisch denkvermogen stimuleren
Hoe stimuleer je kritisch denkvermogen?
Leanprincipes in het basisonderwijs
Versterken leanprincipes het eigenaarschap van leerlingen BO?
Online-oefenprogramma's
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren ...
Leerlingen betrekken bij schoolbeleid werkt positief?
Leerlingen betrekken bij schoolbeleid: heeft dat positief effect?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
Nakijken en feedback
Heeft het nakijken van schriften zin?
Onderzoekende houding leraren
Hoe bevorder je een onderzoekende houding in het voortgezet onderwijs?
Strategieën voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Resultaatverplichting toetsen motiveert mbo studenten
Resultaatverplichting of deelnameverplichting? Wat werkt beter?
Samenwerken op projectbasis en de effecten op leerresultaten
Hoe kan samenwerkend leren succesvol zijn voor mbo-leerlingen?
Tijdsbesteding aan onderwijsontwikkeling mbo
Onderwijsontwikkeling: hoeveel tijd kost het een mbo-docent?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Welke didactische strategie bevordert het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen?
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beïnvloeden?
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Sturen kwaliteit po
Ongemak van Autonomie: Sturen van onderwijskwaliteit in het primair onderwijs
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Prestaties en etniciteit
Motivatie bij verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond
Voorwaarden formatieve toetsing
Voorwaarden voor effectieve formatieve toetsing - reviewstudie
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Schrijfonderwijs verbeteren



Inschrijven nieuwsbrief


Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.