Onderwijs en zelfkennis

  Geplaatst op 9 mei 2022

We moeten iets met ons onderwijs. Dat is duidelijk. Maar alle pleidooien die gaan over de inrichting van het bestaande onderwijs laten het grootste probleem met ons onderwijs liggen.

Dat is een probleem dat in feite ook niet over ons onderwijs gaat, maar in het onderwijs aan de oppervlakte komt, namelijk het probleem dat we als mensheid volstrekt niet meer investeren in zelfkennis.
 
Er is veel ongenoegen over het onderwijs in Nederland. Dat het anders moet, hoor je van alle kanten. Over wat er dan anders moet, wordt vervolgens druk gestreden, vaak op een wat onsympathieke, polariserende manier.

Het lijkt er dan vooral op alsof niemand zich gehoord voelt, waardoor iedereen harder gaat roepen, wat niet alleen betekent dat we elkaar nog minder gaan verstaan – we schreeuwen immers door elkaar heen – maar vooral ook dat het minder interessant wordt om naar elkaar te luisteren – omdat het bij oppervlakkige tweets blijft. 
 
De urgentie van de vragen naar het hoe, wat en waarom van ons onderwijs duwt helaas een kwestie naar de achtergrond die niet eenvoudig gevangen kan worden in een vraag over het onderwijs. Toch is het een kwestie die wel degelijk bepalend is voor hoe wij als mensen omgaan met leren, ontwikkeling en groei. Die kwestie betreft ons mensbeeld:

wie denken we dat we zijn, willen zijn, mogen zijn, kunnen zijn, moeten zijn?

Deze kwestie heeft het in de huidige, permanent overspannen context niet gemakkelijk. Het is namelijk een kwestie die nooit urgent lijkt te zijn. We hebben op deze vragen immers niet beslist een expliciet antwoord nodig voordat we verder kunnen met ons alledaagse bestaan. 
 
En toch… juist in ons alledaagse bestaan en in onze alledaagse omgang met het onderwijs geven we impliciet antwoord op deze vraag en duwen we ons in een bestaan dat onszelf geweld aan doet. Dat is de centrale stelling die ik verdedig in Homo educandus. Bovendien, we doen met ons huidige onderwijs niet alleen onszelf geweld aan. We hebben ons tot een bestaan laten verleiden dat desastreus is voor de context waarin dat bestaan zich voltrekt. We zijn met al onze slimheid een diersoort geworden die niet wijs is, maar zelfdestructief: Homo exterminandus.
 
 
Het kwaad zit hem in een paar implicaties waarvan we ons nauwelijks bewust zijn. Ik stip ze hier alleen maar kort aan.
  1. In het onderwijs bereiden we kinderen en jongeren voor op de arbeidsmarkt. Dat impliceert dat wij hen beschouwen als potentiële producenten en consumenten. Zo beschouwen wij onszelf blijkbaar ook. Wij zijn gaan denken dat leven een kwestie van produceren en consumeren is. Maar dat is het natuurlijk niet. Onze belangrijkste relaties – familie- en liefdesrelaties, maar ook alle relaties waarin het om roeping, passie, engagement gaat – zijn volstrekt niet in economische termen te beschouwen als producent/consument-relaties.
     
  2. In het primair onderwijs spannen we ons in om zo goed en zo kwaad als mogelijk een selectie te maken tussen leerlingen die in cognitief opzicht meer en minder in hun mars hebben. Dat impliceert dat wij hen beschouwen als winnaars en verliezers. Blijkbaar zijn wij samenleven gaan beschouwen als het voeren van een competitieve strijd. Zo’n strijd kent vooral verliezers en onze gemeenschappelijkheid zelf is daarbij de meest duidelijke verliezer.
     
  3. Voorbereidend onderwijs vraagt om heldere leerdoelen en om efficiënte en effectieve lesmethodes. Dat impliceert dat wij kinderen en jongeren beschouwen als in principe onzelfstandige en onkundige uitvoerders van opgedragen taken. Zo beschouwen we onszelf blijkbaar ook, getuige de nood die wij allemaal voortdurend voelen om al die taken uit te voeren die voortdurend, door Joost mag het weten wie, op ons bordje worden gelegd. 
     
  4. In het onderwijs scheiden we lichaam, ziel en geest en menen wij dat de cognitieve ontwikkeling van onze geest de enige is die in educatieve zin aandacht verdient. Dat impliceert dat wij de ontwikkeling van de belichaamde bezieling van onze kinderen en jongeren volstrekt aan hun eigen lot overlaten. De verschraling van het contact met onze kinderen die dit met zich meebrengt, slaat direct terug op de verschraling van ons eigen bestaan en van het emotionele engagement met wat ons bezielt. 
In het neoliberale, laatkapitalistische, ecologisch rampzalige klimaat waarin wij ons op dit moment bevinden, stellen wij over ons onderwijs de volstrekt verkeerde vragen.
 
Het gaat helemaal niet over het hoe, wat en waarom van onderwijsdoelen, lesmethodes, curricula, selectiecriteria, leerlijnen, differentiatie, leerachterstanden, lerarentekorten en wat dies meer zijn. Dat zijn slechts oppervlakteverschijnselen. 
 
De echte kwestie speelt zich op een heel ander niveau af. 
 
En de ramp voltrekt zich veel dichter bij onszelf dan de coronacrisis, de economische crisis, de democratische crisis en de klimaatcrisis doen vermoeden.
 
We zijn vooral de weg kwijt omdat we onszelf kwijt zijn, omdat we de vraag wie we kunnen, moeten, mogen en willen zijn systematisch uit de weg gaan.
 

Gerelateerd

Lesprogramma
Elke dag lezen met begrip én plezier
Elke dag lezen met begrip én plezier
Duik samen met leerlingen in de wereld van het lezen! De complete methode: Nieuw Nederlands Junior Lezen
Noordhoff 
E-learning cursus
Kennis waar je direct mee aan de slag kunt?
Kennis waar je direct mee aan de slag kunt?
De online cursussen van E-WISE sluiten perfect aan op praktijk. Vraag nu een gratis proefcursus aan!
E-Wise 
Scholing
Vergroot je eigen stuurkracht!
Vergroot je eigen stuurkracht!
Wat is stuurkracht, waarom is het belangrijk en hoe vergroot je je eigen stuurkracht als leraar?
oo.nl 
Elke dag lezen met begrip én plezierPedagogische opdracht
Pedagogische opdracht basisschool - onderwijsvisies - mensbeeld.
Arja Kerpel
Opvoeden
Opvoeden: opvattingen - middelen - maatschappelijke betekenis.
Arja Kerpel
Vrijheid van onderwijs
Vrijheid van onderwijs: essentieel voor vorming van kinderen en jongeren .
Gerdien Bertram-Troost
Pedagogisch basisklimaat
Pedagogisch (basis) klimaat.
Luc Stevens
Tijd voor pedagogiek
Over de pedagogische paragraaf in onderwijs, opleiding en vorming.
Gert Biesta
pedagogiek en opvoedkunde
Pedagogiek en opvoedkunde
Machiel Karels
Pedagogisch leiderschap
Luc Stevens over pedagogisch leiderschap
Machiel Karels
Pedagogiek handelingswetenschap
Pedagogiek, een betrokken handelingswetenschap
Gert Biesta
Volwassen in de wereld
Wat er op het spel staat: volwassen in de wereld willen zijn
Gert Biesta
Subjectificatie - ander curriculum
Subjectiverend onderwijs: Het curriculum op zijn kop
Gert Biesta
Innerlijkheid en humaniteit pedagogiek
Pedagogiek, innerlijkheid en humaniteit
Gert Biesta
Toekomstbestendig onderwijs
Deze 12 onderwijsveranderingen zijn kindgericht en toekomstbestendig
Machiel Karels
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos Cöp
Sturen op autonomie
Sturen op autonomie - Transactionele analyse voor het onderwijs
Nelleke Herrewijnen
Pedagogische tact
Zonder innerlijke verbondenheid, geen pedagogische tact
Anne van Hees
Reparatie of innovatie
Groei vanuit de crisis naar een nieuwe toekomst voor het onderwijs
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Omix Webtalks met Adjiedj Bakas - De onderwijsinrichting van morgen
Omix Webtalks met Adjiedj Bakas - De onderwijsinrichting van morgen
redactie
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
Omix Webtalks met Ben Tiggelaar - Leiderschap en verandering in het onderwijs.
redactie
Hoe is de mens geworden wie hij is? Tjipcast 006
Hoe is de mens geworden wie hij is? Tjipcast 006
redactie
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
Hoeveel eigenaarschap kunnen professionals aan? Tjipcast 0012
redactie
Ouderversie van de SDQ geschikt om problemen te signaleren
Is de SDQ een betrouwbaar meetinstrument?
leren van leerlingen basis-kader-beroepsgerichte leerweg
Leren leerlingen van het vmbo anders?
Competenties van werkbegeleiders in hybride leeromgevingen mbo
Welke competenties zijn nodig voor begeleiders in hybride leeromgevingen?
Factoren die belemmeren of stimuleren tot buitenlandervaring
Wat brengt mbo-studenten tot de keuze voor een buitenlandervaring?
Bevorderen van duurzaam afvalgedrag leerlingen
Hoe bevorder je duurzaam afvalgedrag van leerlingen?
Tijdsbesef ontwikkelen door geschiedenislessen in onderbouw
Kunnen geschiedenislessen historisch tijdsbesef versterken?
Effect bestuurlijke inrichting po kwaliteit bestuur
Wat is het effect van bestuurlijke inrichting in het primair onderwijs?
Stage en zelfsturend leren, mbo
Hoe kan tijdens de stage zelfsturend leren bij mbo-studenten worden bevorderd, zodat het leerrendement wordt vergroot?
Hoe kunnen middelbare scholen zich verbinden met de wijk?
Hoe kunnen middelbare scholen zich verbinden met de wijk?
Inburgeraars en het nut van het vut-model
Volwassen inburgeraars en het nut van het vut-model
Invloed scholen burgerschap leerlingen
Invloed van scholen op burgerschap van leerlingen
Burgerschapscompetenties
Schoolkenmerken voor ontwikkeling van burgerschapscompetenties
Burgerschapsonderwijs VO
Burgerschapsonderwijs in het voortgezet onderwijs internationaal vergeleken
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Socialisatie leerlingen
Onderwijssystemen en de socialisatie van leerlingen in actief burgerschap
[extra-breed-algemeen-kolom2]




onderwijs en zelfkennis

Inschrijven nieuwsbrief


basisontwikkeling
burgerschap
pedagogiek
verantwoordelijkheid

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest