Is er voor nieuwkomers een ondergrens van beheersing van het Nederlands waarbij de validiteit van de eindtoets basisonderwijs in het geding is?

Geplaatst op 30 november 2020

De validiteit van de eindtoets basisonderwijs is in het geding als de leerling de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Vanuit de literatuur zijn geen ondergrenzen voor het taalbeheersingsniveau bekend om een eindtoets te maken. Doel van de eindtoets is echter om het referentieniveau op taal- en rekenniveau bij leerlingen in groep 8 vast te stellen. Aan het einde van de basisschool is voor taal een referentieniveau van 1F gewenst. Toetsontwikkelaars houden daar rekening mee. Daarom kun je er vanuit gaan dat bij nieuwkomers een taalbeheersingsniveau van rond 1F afdoende is om een valide meting te krijgen.

Scholen primair onderwijs zijn wettelijk verplicht om bij leerlingen uit groep 8 een eindtoets af te nemen. Voor sommige leerlingen is het maken van een eindtoets niet verplicht, bijvoorbeeld voor leerlingen die vier jaar of korter in Nederland zijn en daardoor de Nederlandse taal onvoldoende beheersen. Met de eindtoets meet de school de kennis die leerlingen hebben van taal en rekenen. Ook geeft de eindtoets een indruk van het type vervolgonderwijs dat een leerling aankan. Daarom is het van groot belang dat de eindtoets een goede validiteit heeft.

Validiteit en de eindtoets

Validiteit is een van de belangrijkste kwaliteitscriteria bij de evaluatie van toetsen. Het gaat om ‘de mate waarin de scores op een toets te interpreteren zijn en een toets te gebruiken is zoals bedoeld’. Daarmee is validiteit een flexibel begrip. Maar voorop staat dat het beoogde gebruik het vertrekpunt moet zijn bij het aandragen van validiteitsbewijzen en de beoordeling ervan.

Met de eindtoets streeft de Rijksoverheid twee doelen na. De toets laat zien ‘welk type vervolgonderwijs bij een leerling past’ en is ‘daarmee een aanvulling op het schooladvies dat een leerling krijgt’. En ‘de eindtoets geeft inzicht in de leerresultaten van een basisschool. De Inspectie van het Onderwijs gebruikt deze informatie om het totaaloordeel over een school te bepalen, met uitzondering van scholen in het speciaal (basis)onderwijs.’
Het is belangrijk dat de toetsontwikkelaars door het aandragen van bewijzen aannemelijk maken dat hun eindtoets valide is voor de deze doelen.

Benodigd taalniveau van nieuwkomers

Alle toetsaanbieders hanteren bij de ontwikkeling van de eindtoets het Toetsbesluit PO en de Toetswijzer PO. De documenten geven geen informatie over het taalniveau waar de opgaven in de eindtoets aan moeten voldoen. Ook in de handleidingen van de diverse eindtoetsen staat niets over het taalniveau dat leerlingen moeten hebben om de toets te kunnen maken. Toch valt er uit de kwaliteitseisen van het Toetsbesluit PO wel iets af te leiden.

In artikel 3 van het Toetsbesluit PO is namelijk vastgelegd dat een eindtoets moet aangeven welk referentieniveau een leerling beheerst. Een referentieniveau beschrijft wat leerlingen op een bepaald moment in de schoolloopbaan moeten kennen, kunnen en begrijpen op het gebied van taal (en rekenen). Voor het einde van de basisschool geldt dat leerlingen het fundamentele niveau 1F moeten beheersen. Omdat toetsontwikkelaars de eindtoets afstemmen op de doelgroep, zullen ze bij het maken ervan rekening houden met het gemiddelde taalniveau van leerlingen in groep 8.

De veronderstelling is dus dat voor het maken van een eindtoets door nieuwkomers een referentieniveau rond 1F op het gebied van taal afdoende is om een valide meting te krijgen. Dit kan vastgesteld worden met een van de toetsen uit de volgsystemen die voor het basisonderwijs op de markt zijn.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Jos Keuning en Ilse Papenburg, antwoordspecialisten en Sandra Beekhoven Kennismakelaar Kennisrotonde
Vraagsteller: directeur basisonderwijs

Vraag

Is het waar dat er voor nieuwkomers een ondergrens van Nederlandse taalbeheersing is waaronder de validiteit van de eindtoets basisonderwijs in het geding is?

Kort antwoord

Ja, het is waar dat de validiteit van de eindtoets basisonderwijs in het geding is als de leerling de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Vanuit de literatuur zijn geen ondergrenzen voor het benodigde taalbeheersingsniveau om een eindtoets te kunnen maken bekend. De eindtoets wordt echter ontwikkeld om het referentieniveau op taal- en rekenniveau bij leerlingen in groep 8 vast te stellen. Aan het einde van de basisschool is op taalgebied een referentieniveau van 1F gewenst en toetsontwikkelaars houden bij de constructie daarvan rekening met de doelgroep (leerlingen in groep 8).

Daarom kun je er in de praktijk vanuit gaan dat een taalbeheersingsniveau van rond 1F bij nieuwkomers afdoende is om een valide meting te krijgen.

Toelichting antwoord

Verplichte eindtoets basisonderwijs

In het primair onderwijs zijn scholen verplicht om bij leerlingenuit groep 8 een eindtoets af te nemen. Voor sommige leerlingen is het maken van een eindtoets wettelijk niet verplicht. Dat geldt onder andere voor leerlingen die vier jaar of korter in Nederland zijn en om die reden de Nederlandse taal onvoldoende beheersen (zie WPO: artikel 9b, lid 4). Met de eindtoets meet de school de kennis die leerlingen hebben van taal en rekenen.
Ook geeft de eindtoets een indruk van het type vervolgonderwijs dat een leerling aankan.

De informatie wordt door scholen gebruikt om beslissingen te nemen over leerlingen. Bij de eindtoets zijn dat belangrijke beslissingen. Daarom is het van groot belang dat de eindtoets een goede validiteit heeft.
Als je de Nederlandse taal beperkt beheerst, kun je de opgaven niet goed begrijpen. Dat spreekt voor zich. Maar bij welke taalvaardigheid is de validiteit van de eindtoets dan in het geding?

Wat is validiteit?

Validiteit is één van de belangrijkste kwaliteitscriteria bij de evaluatie van toetsen. Het wordt vaak gedefinieerd als ‘de mate waarin de scores op een toets te interpreteren zijn en een toets te gebruiken is zoals bedoeld’ (Kane, 2013). Daarmee is validiteit een flexibel begrip. Maar voorop staat dat het beoogde gebruik het vertrekpunt moet zijn bij het aandragen van validiteitsbewijzen en de beoordeling ervan (Kane & Wools, 2019). Dit concept wordt ook wel omschreven als een argumentgericht perspectief op validiteit.

Waar is de eindtoets voor bedoeld?

Met de eindtoets streeft de rijksoverheid de volgende twee doelen na (zie Rijksoverheid.

  1. De eindtoets laat zien welk type vervolgonderwijs bij een leerling past. De eindtoets is daarmee een aanvulling op het schooladvies dat een leerling krijgt. De eindtoets is geen examen. Leerlingen kunnen niet slagen of zakken voor de toets.
  2. De eindtoets geeft inzicht in de leerresultaten van een basisschool. De Inspectie van het Onderwijs gebruikt deze informatie om het totaaloordeel over een school te bepalen, met uitzondering van scholen in het speciaal (basis)onderwijs.

Het is belangrijk dat de toetsontwikkelaars door het aandragen van bewijzen aannemelijk maken dat hun eindtoets valide is voor de genoemde gebruiksdoelen.

Benodigd taalniveau van nieuwkomers?

Alle toetsaanbieders hanteren bij de ontwikkeling van de eindtoets het Toetsbesluit PO en de Toetswijzer PO. De documenten geven geen informatie over het taalniveau waar de opgaven in de eindtoets aan moeten voldoen. Ook in de handleidingen van de diverse eindtoetsen wordt geen uitspraak gedaan over het taalniveau dat leerlingen moeten hebben om de toets te kunnen maken. Toch valt er uit de kwaliteitseisen van het toetsbesluit PO wel iets af te leiden.

In artikel 3 van het Toetsbesluit PO is namelijk vastgelegd dat een eindtoets in beeld moet brengen welk referentieniveau een leerling beheerst (kwaliteitseis 4). Een referentieniveau beschrijft wat leerlingen op een bepaald moment in de schoolloopbaan moeten kennen, kunnen en begrijpen op het gebied van taal (en rekenen). Voor het einde van de basisschool geldt dat leerlingen het fundamentele niveau 1F moeten beheersen.

Omdat de toetsontwikkelaars de eindtoets afstemmen op de doelgroep kan aangenomen worden dat bij het maken ervan rekening gehouden wordt met het gemiddelde taalniveau van leerlingen in groep 8, zodat alle leerlingen de opgaven goed kunnen begrijpen. Er kan dus verondersteld worden dat voor het maken van een eindtoets door nieuwkomers een referentieniveau rond 1F op het gebied van taal afdoende is om een valide meting te krijgen. Dit kan vastgesteld worden met een van de toetsen uit de volgsystemen die voor het basisonderwijs op de markt zijn.

Geraadpleegde bronnen

 

Gerelateerd

cursus
Formatief evalueren (VO)
Formatief evalueren (VO)
Zelfsturing en persoonlijke groei van je leerlingen
Medilex Onderwijs 
Tweetaligheid
Tweetaligheid is geen probleem
Sieneke Goorhuis
Taalachterstand
Taalachterstand
Sieneke Goorhuis
Rijk taalaanbod
Rijk taalaanbod door spel
Sieneke Goorhuis
Woordenschat verbinden met taalbeschouwing
Woorden en betekenissen
Dolf Janson
Zeven tips anti discriminatie
Hoe pak je discriminatie effectief aan?
redactie
Leesmotivatie en samenhangend beleid
Wie goed leest, leest graag - en andersom
René Leverink
Communicatief woordenschatonderwijs
Communicatief woordenschatonderwijs
Paul Filipiak
Vluchtelingen begeleiding
Vluchtelingkinderen in de Klas
Hélène van Oudheusden
Pedagogisch klimaat nieuwkomers
Een warm pedagogisch klimaat voor nieuwkomers
Hélène van Oudheusden
Technisch lezen in een doorlopende lijn
Technisch lezen in een doorlopende lijn; een praktisch handboek voor de basisschool.
Paul Filipiak
Vluchtelingenkinderen
Ontwrichte kinderen in het onderwijs
Willem de Jong
Update Citonormen
Update van de Cito-normen: inflatie en desastreuze gevolgen
Marjolein Zwik


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Toetsen in een video van één minuut uitgelegd
Toetsen in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Is het tijd om ons onderwijs anders vorm te geven? Tjipcast 011
Is het tijd om ons onderwijs anders vorm te geven? Tjipcast 011
redactie
Effect aandacht tekstsoorten bovenbouw leesvaardigheid
Heeft aandacht voor verschillende tekstsoorten effect op leesvaardigheid?
Verplichte deelname aan formatieve toetsen en leerprestaties mbo
Deelname aan formatieve toetsen in het mbo verplichten?
Effect woordbeoordelingen op schoolrapport in plaats van cijfers bo
Wat is het effect van woordbeoordelingen, zoals voldoende?
Is een periodieke indeling van het schooljaar effectief?
Aparte taalklas voor nt2 leerlingen basisonderwijs nederlands leren
Nederlands leren: aparte klas of instromen in het reguliere onderwijs?
Oefenen voor toetsen beheersing lessof
Op welke manier is oefenen met toetsen in het basisonderwijs effectief voor een betere beheersing van de lesstof, in plaats v...
Samenwerken moderne vreemde talen bijdrage leerprestaties?
Samenwerken bij een vreemde taal: hoe stimulerend is dat?
Aanpassen van dictee bij dyslexie
Kan je dictee aanpassen voor iemand met dyslexie en hoe?
Formatief toetsen inpassen in programmagericht taalonderwijs
Hoe pas je formatief toetsen in binnen taalonderwijs?
Zelfstandig digitaal tweede taal aanleren als volwassene
Zelfstandig digitaal een tweede taal aanleren: werkt dat?
Toetsen-leertrajecten
Gebruik van toetsen bij het plannen van leertrajecten
Formatief toetsen po
Selfassessment voor formatief toetsen van basisschoolleerlingen
Begrip door zelftoetsen
Beter begrip van informatie in teksten door zelftoetsen
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Leren met zelftoetsen
Samenhang expertiseniveau leerling bij leren met zelftoetsen
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Ondergrens voor beheersing nederlandse taal nieuwkomers

cito
cito-score
laaggeletterdheid
NT2
taalontwikkeling
toetsen

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest