Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar mŪj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips in de klas - Tourette Tips in de klas - hechtingsproblemen Tips in de klas - nld Tips in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof Gebruik en nut van theorie over Meervoudige Intelligentie (MI)
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Vijf mythes over leerbereidheid Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Filosoferen met hoogbegaafde kinderen Hoogbegaafden uitgedaagd door denkopdrachten van hogere orde Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand StrategieŽn voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Het hoogstimulatieve kind Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Traumasensitief lesgeven aan vluchtelingkinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Chronisch onderpresteren

Lisanne van Nijnatten

Kinder- & jeugdpsycholoog bij Edu & ik

 

lisanne@edu-en-ik.nl

  Geplaatst op 1 juni 2015

Nijnatten, L. van (2015) Chronisch onderpresteren.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/chronisch-onderpresteren.php

Binnen mijn praktijk is het meer de norm dan de uitzondering dat kinderen onderpresteren. Ik ben de gedrags-, interactie- en gedachtenpatronen die daarbij horen wel gewend. Steeds meer begin ik de ontwikkeling van chronisch onderpresteren te  herkennen. Dit maakt het logisch waarom en hoe chronisch onderpresteren is gevormd, maar ook hoe urgent het is om vroeg in te grijpen. Vanuit mijn ervaring met onderpresteerders heb ik dus geprobeerd om deze ontwikkeling inzichtelijk te maken.

Fase 1: Geen uitdaging

Bij verreweg de meeste onderpresteerders (hoogbegaafd of niet) is het zo dat ze vanaf de vroege jaren van de basisschool al te weinig uitdaging hebben gekregen. Deze kinderen gaan eerst vrolijk naar school met een grote leerhonger.

  • Ze stellen veel vragen;
  • willen alles weten;
  • slurpen nieuwe dingen op als een spons.

Na een tijdje is er een grens in de klas bereikt. De leerkracht biedt niks nieuws meer aan, blijft andere lesstof herhalen voor de rest van de klas. Het kind loopt tegen een muur op en heeft geen uitlaatklep meer voor zijn nieuwsgierigheid en leerhonger. Simpel gezegd: dat frustreert. Als ik ervan uitga dat dit dagelijks een aantal uren gebeurt, dan kan ik me voorstellen dat deze frustratie een invloed heeft op de ontwikkeling en het welzijn van een kind.

Fase 2: Geen hulp

Als er na een tijdje wel gehoor komt aan de leerhonger van een kind, dan is er al een hoop opgelost. Zolang er geen grens is waarbij er geen aanbod meer is dan gaat alles prima. Chronisch onderpresteren vormt zich verder wanneer er wel een hulpvraag is, maar deze niet gehonoreerd wordt.

Kind vraagt om meer uitdaging. Deze vraag helpt niet, want er gebeurt weinig. Ook wanneer eventuele verrijking niet toereikend is ontstaat deze situatie. Ga er ook maar vanuit dat deze ongehoorde vraag om hulp dagelijks voorkomt over een langere tijd. Stap twee is gezet.

Fase 3: Geen controle

Wanneer deze situatie lang genoeg volgehouden wordt, leert een kind dat hij geen controle of invloed heeft om het probleem dat hij ervaart op te lossen. Deze fase zie ik meestal aan het einde van de basisschool ontstaan, maar soms ook jonger. Deze machteloosheid doodt de nieuwsgierigheid en leerhonger. Een kind geeft het op. Dit is een vorm van aangeleerde hulpeloosheid, waar mensen apathisch en passief van worden.

Voor kinderen heeft dit nog een extra beschadiging in hun ontwikkeling. Ze leren namelijk niet voldoende zelfsturing en zelfredzaamheid. Deze ontwikkeling komt pas op gang wanneer er herhaaldelijk blijkt dat de eigen acties een verwacht resultaat hebben. Zo leert een kind actie-reactie en zijn eigen controle hierover.

Wanneer er herhaaldelijk blijkt dat er bij actie geen (wenselijke) reactie plaatsvindt en alternatieve acties ook niet werken, legt hij zich erbij neer dat hij zijn lot moet ondergaan. Dat klinkt misschien wat dramatisch, maar zal voor veel mensen ook erg herkenbaar zijn. Hier wordt een groot deel van de kern van chronisch onderpresterengelegd.

Fase 4: Geen hulp kunnen aannemen

Eenmaal in de passiviteit zal een kind niet snel meer hulp aannemen, in ieder geval niet om zelf constructief bezig te zijn. Vanuit de passiviteit is de neiging van veel ouders en leerkrachten om de externe controle steeds meer op te schroeven. Dan gebeurt er in ieder geval nog iets. Een kind zal niet zelf om hulp vragen, deze heeft geen vertrouwen dat dat zal helpen.

Waarom zou het, als hij inmiddels heeft geleerd dat een hulpvraag niks uithaalt? Hier ontstaat de draaideur van chronisch onderpresteren. Elke hulp (in veel gevallen in de vorm van externe controle) helpt zolang die hulp gegeven wordt, maar alles gaat weer onderuit zodra die hulp stopt. Daarom werken o.a. huiswerkscholen niet voor chronische onderpresteerders. Maar ook duidelijke regels, belonen, straffen, hulpmiddelen etc. Het probleem zit geworteld in de ontwikkeling van een kind en is dus niet makkelijk meer op te lossen.

Welke hulp is nodig?

Een kind moet dus weer het gevoel van eigen controle op gaan bouwen. Ik heb het al vaker genoemd en ga het weer doen: het boek ‘Bright minds, poor grades’ door Michael Whitley. Enorme aanrader voor iedereen die met onderpresteerders te maken heeft.

Inmiddels heb ik persoonlijk contact met hem en is hij mij zijn methode als therapeut aan het leren, heel bijzonder! Het is in de hulp voor onderpresteerders belangrijk om hen uit hun passiviteit te halen en te laten zien dat ze telkens keuzes maken. Over deze keuzes hebben ze zelf de controle en ze kunnen telkens kiezen om te presteren of onder te presteren.

Veel herhaling van deze boodschap is nodig om hen de ontwikkeling te geven waarin ze beschadigd zijn. Het omgaan met de stress en emoties die bij deze keuzes komen kijken is hiernaast een belangrijke stap.

Hierbij is het als omstander belangrijk om niet in de dramadriehoek te stappen en de externe controle zoveel mogelijk los te laten. Mensen die een emotioneel of professioneel belang hebben bij de prestaties van een kind (zoals ouders en leerkrachten) hebben hier doorgaans meer moeite mee. Ik denk ook dat veel van deze problematiek van chronische onderpresteerders met expertise behandeld moet worden die vaak onderschat wordt.

Hier wil ik nog kort aan toevoegen dat deze ontwikkeling zowel bij relatief als absoluut onderpresteren kan voorkomen. Wat mij betreft gaat het om de kern van de problemen, niet om welke prestaties die een kind levert. Het allerbelangrijkste is om de hele ontwikkeling van onderpresteren zoveel mogelijk tegen te gaan.

Dan behoud je zoveel mogelijk de leergierigheid en het gevoel van zelfredzaamheid. Het mag dus naar mijn mening nooit onderschat worden hoe belangrijk voldoende uitdaging op school is en dat dit structureel ingevoerd dient te worden. Dit is een fundamentele basis voor een voorspoedige ontwikkeling van een kind.

Nijnatten, L. van (2015) Chronisch onderpresteren.
Geraadpleegd op 24-11-2017,
van https://wij-leren.nl/chronisch-onderpresteren.php

Gerelateerd

Hartstikke hoogbegaafd (primair onderwijs)
Hartstikke hoogbegaafd (primair onderwijs)
Weet uw hoogbegaafde leerlingen optimaal te begeleiden
Medilex Onderwijs 
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
Tweedaags opleiding tot Schoolcoach Betrokkenheid
unieke kans!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Onderpresteren
Onderpresteren: kenmerken - oorzaken - gevolgen - aanpak
Arja Kerpel
Onderpresteerders
Onderpresteerders
Eleonoor van Gerven
Slimme kleuters
Slimme kleuters
Eleonoor van Gerven
Onderpresteren
Onderpresteren op de basisschool
Arja Kerpel
Begaafde onderpresteerders
Het begeleiden van begaafde onderpresteerders
Arja Kerpel
Huiswerkbegeleiding
Huiswerkscholen zijn gťťn oplossing voor onderpresteren
Lisanne van Nijnatten










Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Effect huiswerk
Wat is het effect van huiswerk op het leerrendement en de schoolprestaties van de leerling?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Spel en beweging
Levert spel en beweging een bijdrage aan sociaal en emotioneel leren?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Heterogene brugklas
Zorgt een brede brugklas voor een effectieve selectie?
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
Verrijkingsprogramma
Invloed van verrijkingsprogrammaís op de leerprestaties van hoogbegaafde leerlingen
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Prestaties en etniciteit
Motivatie bij verschillende prestatieniveaus en sociale en etnische achtergrond
Toetsing en motivatie
Invloed van toetsing op motivatie: effecten en mechanismen in verschillende contexten
Motivatie zelfregulering studenten
Ontwikkelingspatronen van motivatie, zelfregulering en prestaties van studenten
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Chronisch onderpresteren



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.