Signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben

Arjan Clijsen

Senior adviseur KPC Groep bij KPC Groep

 

a.clijsen@kpcgroep.nl

  Geplaatst op 1 juni 2014

Clijsen, A. (2014). Signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben.
Geraadpleegd op 21-10-2017,
van https://wij-leren.nl/zorgroute-vo-4-2.php

4.2.1   Signaleren van leerlingen in groepsoverzichten

In stap 2 uit de cyclus HGW worden in het vakoverstijgende of vakspecifieke groepsoverzicht leerlingen gesignaleerd die de komende periode extra aandacht of ondersteuning nodig hebben. Deze leerlingen kunnen aangekruist of aangevinkt worden in kolom S (= signaleren) van het groepsoverzicht. In plaats van het aanvinken van leerlingen in een aparte kolom kan een leerling die gesignaleerd wordt ook met een bepaalde kleur in het groepsoverzicht gearceerd worden of met een vlaggetje aangegeven worden.

Doel
  • Preventief en proactief signaleren van leerlingen die vakoverstijgend de komende periode extra aandacht nodig hebben (cyclus A). 
  • Preventief en proactief signaleren van leerlingen die de komende periode extra aandacht nodig hebben in een bepaald vak (cyclus B) 
Wie
  • De mentor signaleert welke leerlingen uit de groep de komende periode vakoverstijgend extra aandacht nodig hebben, in overleg met de docenten van de groep 
  • De (vak)docent signaleert voor het eigen vak welke leerlingen de komende periode extra aandacht nodig hebben 

Wat nodig

  • Vakoverstijgend groepsoverzicht
  • Vakspecifieke groepsoverzichten
  • Inzicht in cruciale (leer)momenten in leerlijnen en in de ontwikkeling van leerlingen

Leerlingen signaleren in het vakoverstijgende groepsoverzicht

Op basis van de gegevens die in het vakoverstijgende groepsoverzicht verzameld zijn, onderzoekt de mentor (in overleg met de docenten) het volgende:

  • Welke leerlingen hebben met betrekking tot hun gedrag en/of sociaal-emotionele ontwikkeling extra ondersteuning nodig? Kijk niet alleen naar leerlingen die externaliserend probleemgedrag vertonen, maar ook naar leerlingen die een internaliserende problematiek hebben.
  • Welke leerlingen hebben qua werkhouding, taakaanpak, motivatie, studievaardigheden en/of leerstijl extra aandacht nodig?
  • Welke leerlingen blijven ernstig achter met betrekking tot de basisvaardigheden technisch lezen, begrijpend lezen, spelling en/of rekenen? Spreek in school criteria of ijkpunten af voor het signaleren van deze leerlingen (zie ook het draaiboek invoering onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs). Kijk of de leerlingen hun verworven vaardigheden vasthouden en er geen terugval optreedt. Zowel in de theorievakken als in de praktijkvakken kunnen leerlingen ernstige hinder ondervinden als de basisvaardigheden op het gebied van lezen, spelling en rekenen onvoldoende verworven zijn of onvoldoende onderhouden worden. 
  • Welke leerlingen hebben een grote leer-of ontwikkelingsvoorsprong? Het betreft vaak (hoogbegaafde) leerlingen die op een voor hen zinvolle wijze meer uitdaging en verdieping nodig hebben. In het Nederlands onderwijs zien we dat - in vergelijking met andere landen - relatief veel hoogbegaafde leerlingen onder hun mogelijkheden presteren. Meestal omdat ze te weinig uitdaging krijgen. 

Ook kunnen in het vakoverstijgende groepsoverzicht leerlingen gesignaleerd worden als er vermoedens zijn dat de opvoedingssituatie thuis problematisch is of dat de leerling in zijn eigen leefomgeving niet goed functioneert.

De mentor bespreekt in de groepsbespreking met de docenten de leerlingen die in het groepsoverzicht gesignaleerd zijn. Worden de signalen herkend en bij wie niet? Regelmatig blijkt dat de problemen van een leerling zich bij een bepaalde docent beduidend meer voordoen dan bij een andere docent. Bespreek hoe dit komt en wat daaraan gedaan kan worden.

Leerlingen signaleren in het vakspecifieke groepsoverzicht

De (vak)docent signaleert in het groepsoverzicht van zijn vak het volgende:

  • Leerlingen die achterblijven en extra instructie, begeleiding en/of ondersteuning nodig hebben. Signaleer ook leerlingen waarbij over meerdere toetsmomenten de resultaten aan het teruglopen zijn en de leerresultaten een neerwaartse tendens vertonen.
  • Leerlingen met een grote leervoorsprong die meer uitdaging of verdieping nodig hebben. 
  • Leerlingen die qua werkhouding, taakaanpak, leerstijl en/of motivatie extra aandacht nodig hebben. 

Spreek in de vaksectie duidelijke ijkpunten, mijlpalen of criteria af voor het signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben.

Preventief signaleren

Door systematisch en vroegtijdig leerlingen die in hun ontwikkeling of in hun leren achterblijven te signaleren en adequaat te begeleiden, kunnen vaak ernstige leerachterstanden en (gedrags)problemen voorkomen worden.
Dit preventief signaleren heeft een reactief karakter. De mentor en/of docenten kijken terug naar de afgelopen periode en stellen op basis daarvan vast welke leerlingen de komende periode extra aandacht nodig hebben. Er wordt reactief gesignaleerd op basis van een achterstand in het leren of in de ontwikkeling.

Proactief signaleren

Naast reactief signaleren is ook proactief signaleren mogelijk. Bij proactief signaleren kijken de mentor en/of de docenten niet terug naar de afgelopen periode, maar vooruit. Welke cruciale leermomenten in de leerlijn van het vakgebied komen de komende periode in de groep aan bod en welke leerlingen hebben bij het passeren van deze cruciale leermomenten extra instructie, begeleiding of ondersteuning nodig? Cruciale leermomenten in een leerlijn zijn drempels of mijlpalen in het leerproces die de leerling moet nemen om voortgang te kunnen blijven boeken.
Het is belangrijk dat de (vak)docent zicht heeft op wat de cruciale leermomenten in de leerlijn zijn en weet welke extra instructie, leerstof, begeleiding of ondersteuning hierbij aan leerlingen geboden kunnen worden.

De mentor kan wanneer in de komende periode situaties veranderen of zich nieuwe situaties voordoen proactief leerlingen signaleren die hierbij extra begeleiding nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan een stage die de komende periode plaatsvindt, het (samen) maken van een werkstuk, beroepsoriëntatie, de keuze van een vervolgopleiding of een examen.

Niet alleen leerlingen met een achterstand

Het is een hardnekkig misverstand dat alleen leerlingen gesignaleerd worden die problemen of een leerachterstand hebben. Ook leerlingen met een grote leer- of ontwikkelingsvoorsprong (bijvoorbeeld hoogbegaafde leerlingen) en leerlingen met een heel eigen leerstijl worden in het groepsoverzicht gesignaleerd. Deze leerlingen hebben ook specifieke onderwijsbehoeften, waarop het onderwijs moet aansluiten.
Onder hoogbegaafde leerlingen treft men relatief veel 'onderpresteerders' aan. Het is belangrijk dat deze leerlingen tijdig gesignaleerd worden. Er zijn diverse signaleringslijsten voor hoogbegaafdheid en onderpresteren (zie www.infohoogbegaafdheid.nl).

Leerlingen met een eigen leerstijl hebben een persoonlijke manier van omgaan met de leerstof en met leeractiviteiten. Deze voorkeurstijl (bijvoorbeeld 'doener' of 'denker') kan soms zeer pregnant zijn. Het is goed dat de docent hiermee rekening houdt zodat het leerproces effectief verloopt.
Dikwijls zien we leerlingen alleen les krijgen in de voorkeurstijl van de docent.
Aan het afstemmen van het onderwijs op de 'meervoudige intelligentie' van leerlingen wordt aandacht besteed in het draaiboek invoering onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs. MIDAS is een instrument om een profiel van meervoudige intelligenties in kaart te brengen.
 

Aandachtspunten bij het signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben
  • Spreek in school (of in de vaksectie) criteria, ijkpunten, mijlpalen of minimumdoelstellingen af voor het signaleren van leerlingen.
  • Signaleer niet alleen reactief, maar ook proactief. Kijk wat de komende periode de cruciale leermomenten in de leerlijn en in de ontwikkeling van leerlingen zijn.
  • Gebruik bij het signaleren niet alleen 'harde' gegevens uit (genormeerde) toetsen, maar ook 'signalen' uit observaties en gesprekken met leerlingen en met ouders.
  • Ook hoogbegaafde leerlingen hebben specifieke onderwijsbehoeften. Wat is de visie en het beleid van school ten aanzien van deze leerlingen en hoe worden deze leerlingen in school ondersteund? Zie het draaiboek invoering onderwijszorgroutes in voortgezet onderwijs.

Clijsen, A. (2014). Signaleren van leerlingen die extra aandacht nodig hebben.
Geraadpleegd op 21-10-2017,
van https://wij-leren.nl/zorgroute-vo-4-2.php

Gerelateerd

Workshop Differentiëren, ook naar (hoog)begaafde leerlingen
Workshop Differentiëren, ook naar (hoog)begaafde leerlingen

Timpaan Onderwijs 
Differentieer en activeer
Differentieer en activeer
Aan de slag met gedifferentieerd lesgeven
Medilex Onderwijs 
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Kindgericht onderwijs in een lerende school
Hoe groeit jouw school naar kindgericht onderwijs?
De lerende school 
Doelen stellen, vorderingen bijhouden & successen vieren
Doelen stellen, vorderingen bijhouden & successen vieren
De basis voor een leergerichte focus!
Bazalt | HCO | RPCZ 
Passend onderwijs
Passend onderwijs op een basisschool - ondersteuningsplicht
Arja Kerpel
Onderwijszorgroute
Korte schets van een onderwijszorgroute
Arjan Clijsen
Inleiding
Handreiking onderwijszorgroutes in het voortgezet onderwijs
Arjan Clijsen
Clusteren van leerlingen
Clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften
Arjan Clijsen
Cyclus HGW
De cyclus handelingsgericht werken en de praktische uitvoering daarvan
Arjan Clijsen
Onderwijsbehoeften
Het benoemen van vakoverstijgende en vakspecifieke onderwijsbehoeften.
Arjan Clijsen
Groepsplan
Opstellen van het groepsplan
Arjan Clijsen
Uitvoeren groepsplan
Uitvoeren en evalueren van het groepsplan, de volgende stap
Arjan Clijsen
Groepsbesprekingen
Groepsbesprekingen: concrete suggesties voor de komende periode.
Arjan Clijsen
Overgangen
Overgangen in de schoolloopbaan van leerlingen, cruciaal voor onderwijszorg
Arjan Clijsen

Differentiatievormen
Leren leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs beter volgens convergente of divergente differentiatie?
Vroegtijdig verwijzen
Vroege verwijzingen naar s(ba)o: zijn deze leerlingen beter af?
Leerlingen met ASS
Hoe kan het V(S)O bijdragen een passend toekomstperspectief bij leerlingen met ASS?
Opdrachtgestuurd leren
Differentiatie in de klas middels opdrachtgestuurd leren
Digitale leeskilometers groep 3
Leesvaardig door digitale leeskilometers in groep 3: Differentiatie door inzet van ICT
Techniek en vakmanschap
Differentiatie binnen beroepsgerichte lessen Techniek & Vakmanschap
GAS methodiek
GAS geven: doelgericht werken aan taal en lezen in Passend Onderwijs
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Welwillend tegenover zorgleerlingen
Ouders welwillend tegenover ‘zorgleerlingen’ in de klas
Bureaucratie leerlingenzorg
Verschillen in bureaucratie rond leerlingenzorg
Individueel maatwerk vo MEGAband
Individueel maatwerk in voortgezet onderwijs (MEGAband)
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Computer Adaptieve Oefentoetsen
Onderwijsdifferentiatie met Computer-Adaptieve Oefentoetsen met docentenfeedback
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Leerlingen met dyslexie

Kwink op school

Wandelen voor water

Academica Business College

Signaleren



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.