Algemeen
Ontwikkelend bewegen Contextuele leerlingbegeleiding Contextuele benadering Ervaringsreconstructie Hyperfocus Genderstereotypering Luisteren naar jongeren Pubers begrijpen Leerlingen leren kennen Lef om te luisteren Seksuele diversiteit Luister je wel naar mŪj? Mindfulness oefeningen Mindfulness uitleg Mindfulness ineffectief Ontwikkeling jonge kind Tweelingen Ontwikkelingspsychologie Puberbrein binnenstebuiten Sociale pubers Talent binnenstebuiten Temperamentvolle kinderen Meisjes risicomijdend? Meer ruimte vrij spel Wiebelen en friemelen in de klas Zorg voor het kind
Gedragsproblemen
Tips voor gedragsproblemen in de klas - tourette Tips voor gedragsproblemen in de klas - dcd
Intelligentie
Intelligentie Structuur Test IQ-test beelddenkers IQ onderzoek RAKIT-2 intelligentietest WISC-III of RAKIT-2? Intelligentiekloof
Sociaal
Sociale ontwikkeling Aanraken van kinderen Counseling vervolggesprek Sociaal klimaat po Relatie leerling-leraar Luisteren naar leerlingen Korte counseling Weerbaarheid in gymles Schoolsucces in de brugklas Samenstelling klas SEL Inzicht in gevoelens Inzicht in anderen Sociaal emotionele vaardigheden Sociaal? Vaardig! Sociogram Groepsdynamiek Spelontwikkeling Toetsing anti pestprogramma Falen en succes Weerbaar maken
Leren
Flexibel puberbrein 21st century skills Zelfregulering po/vo Buitenschools leren De lerende mens Denken in beelden Digitale feedback Digitale feedback 2 Zelfreflectie Effect huiswerk Zelfregulerend leren Positieve feedback Feedback op emotie Handboek leren leren Hoe kinderen leren Huiswerkbegeleiding Informeel leren Intrinsieke motivatie Nurture of nature Onderwijs en leren Later keuzemoment lln. vo Leerhouding als basis Acht dimensies Leren denken Manier van leren moet kloppen Huiswerk maken Onderzoekend leren Fysieke activiteit en leerprestaties Ontwikkeling hersenen Motivatie zelfregulering studenten Optimalisering 3R studiestrategie Zelfgestuurd leren Leren met zelftoetsen Binnen- en buitenschools Verbonden schrift en blokschrift Leeropbrengsten van werken met een weektaak Beoordeling eigen leren Studeren adolescenten
Jonge kind
Ontwikkeling peuter Ontwikkeling kleuter Kleuters en spel Peuters begeleiden spel Beginnende geletterdheid
Kernkwaliteiten
De mentor als spil in de begeleiding
Hoogbegaafdheid
Misverstanden hoogbegaafdheid Onderpresteren Begaafde onderpresteerders Begeleiding hoogbegaafden Beleid hoogbegaafdheid Uitdagend onderwijs Bevorderen intelligentie Chronisch onderpresteren Differentiatie Werken met hoogbegaafde leerlingen Excellentie bevorderen Hoogbegaafd met stoornis Slimme kleuters De Gids Metacognitie VWO leerlingen Onderpresteerders Gevoelig hoogbegaafd Identificatie excellente leerling Motivationele differentiatie Invloed leeromgeving vo Verrijkingsprogramma Hoogbegaafdheid Klas overslaan Top down denken Misdiagnose van hoogbegaafden Omgaan met excellentie po Onderpresteren Passend onderwijs voor begaafden Voorspellen excellentie Extra zorgvraag Studiemotivatie VWO plus Creatief begaafd Vakspecifiek verrijken Compacten en verrijken Visies op begaafdheid
Motivatie
Autonomie counseling Motivatie MBO Drijfveren voor leren Cijfers geven Transformeren Interne sturing Autonomie en motivatie Autonome motivatie Motivatie meten Motivatie door feedback Intrinsieke motivatie Hakken in het zand StrategieŽn voor zelfregulering Zelf gereguleerd leren Zelfvertrouwen en zelfstandigheid
Hooggevoeligheid
Overprikkeld Wegwijs in hooggevoeligheid
Problemen
Aanpak probleemjongeren Achterstand autochtone doelgroepleerlingen Hechting en adoptie Kind en delict Autonomie allochtone leerlingen Bodemloos bestaan Concentratieproblemen Depressie en zelfmoord Psychiatrische diagnose Scheiding ouders Examenvrees Bureau Halt Hechtingsstoornissen Het lukt toch niet... Lage verwerkingssnelheid Integratie vluchtelingen Gezonde leefstijl Prestaties en etniciteit Motivatie leerlingen po Omgaan met agressie Vluchtelingenkinderen Onveilige hechting Opvoedwijzer Asperger Prestaties loopbanen Prestaties loopbanen zorgleerlingen Verwende kinderen Spijbelen Kinderrechter Thuiszitten leerplichtige leerlingen Getraumatiseerde kinderen Vluchtelingen begeleiding
Passend onderwijs
Diagnose label stigma Indicatiestelling Verschillen tussen leerlingen Leerlingstromen bo-sbo Op zoek naar...

 

Eindexamenvrees: Een mislukking is nog geen ramp!

Ivo Mijland

trainer en coach bij Ortho Consult

 

  Geplaatst op 1 juni 2016

Mijland, I. (2016) Eindexamenvrees: Een mislukking is nog geen ramp!
Geraadpleegd op 25-09-2017,
van https://wij-leren.nl/examenvrees-faalangst.php

“De avond voor het eerste examen sloeg de paniek pas echt toe. Ik wist van gekkigheid niet welk boek ik het beste kon openslaan, checkte wel drie keer of er batterijen in mijn rekenmachine zaten en kon absoluut niet slapen. ’s Ochtends kreeg ik geen hap door mijn keel, werd ik ook nog eens misselijk en voelde ik druk op mijn borst. Om over de heftige hoofdpijnen nog maar te zwijgen.”

Het eindexamen

Ik luister naar Hans. Hij is twee jaar geleden gezakt. De spanning werd hem teveel. Ik vraag hem waar de spanning aan kan liggen. “Aan dat rottige examen,” zegt Hans stellig.

De komende maand gaat 1 op de 5 leerlingen met ongezonde spanning het eindexamen in. Deze groep leerlingen heeft last van allerlei lichamelijke reacties op de spanning en vertoont afwijkend gedrag. Met als meest lastige consequentie: onverwachts zakken. Zoals Hans overkwam.

  • Maar ligt het wel aan het examen?
  • Dan zou elke leerling de lichamelijke ongemakken van Hans toch moeten voelen?
  • Ze doen immers allemaal hetzelfde eindexamen. 

"Inderdaad, het is niet het examen dat zorgt voor de problemen." 

Het zijn de gedachten die een eindexamenkandidaat zelf aan de situatie koppelt. Gelukkig zijn gedachten te sturen… Leerlingen met eindexamenvrees zijn sterren in het vormen van negatieve gedachten. Ze zien vooral de gevaren van de eindexamenperiode:

  • ik ga vast zakken;
  • het zal wel moeilijk zijn;
  • de surveillant zal wel weer irritant doen.

Hoe meer negatieve gedachten ze toelaten in hun brein, hoe groter de kans op eindexamenvrees. Want een hele serie negatieve gedachten kan zich vormen tot een fantasie. En een fantasie is nog veel sterker dan een gedachte. Daar ga je als het ware naar handelen.

Je kunt fantaseren over negatieve scenario’s, maar met hetzelfde gemak een positieve fantasie toelaten in je hoofd. Als je fantaseert over een heerlijk diner, loopt het water vanzelf in je mond. En als je fantaseert over een vakantie aan het strand, ruik je de zilte zeelucht vermengd met zonnebrandolie.

Gezonde spanning

Eindexamenvrees is in feite de vergrotende trap van gezonde spanning. De spanning die hoort bij belangrijke momenten slaat door.

Gezonde spanning zet een leerling op scherp. Hij wordt alerter, bijvoorbeeld bij het plannen van de studie en het voorbereiden op een examendag. Bovendien zorgt gezonde spanning voor een betere concentratie. Het verschil tussen gezonde spanning en eindexamenvrees lijkt groot, maar het omslagpunt ligt voor elke eindexamenkandidaat op de loer.

Want zodra je de gezonde spanning negatief gaat bestempelen, wordt het een last. Het gaat als een fantasie in je hoofd zitten. Met als gevolg dat je alles veel zwaarder maakt voor jezelf. Leren wordt een last, het eindexamen een marteling. Zoals Hans overkwam.

Nederlands elftal

Eindexamenvrees en faalangst zijn van alle tijden. Rijk en arm hebben er last van. Anoniem of wereldberoemd. Denk maar eens aan een voetballer die voor het Nederlands Elftal speelt, de beslissende penalty mag nemen in de halve finale en tot twee keer toe mist. Terwijl iedereen vond dat het de penaltyspecialist van het team was.

Ondanks zijn uitzonderlijke talent voor strafschoppen, ging het toch verkeerd. De voetballer liet een fantasie toe: “Als ik maar niet mis…” En als die fantasie explodeert in je brein, neem hij de regie over. “Als jij mist, dan valt heel voetbalminnend Nederland over me heen…”

Leerlingen met eindexamenvrees doen het zelfde: ze laten voortdurend min-boodschappen binnen en vervormen eventuele plus-boodschappen tot een beperkende factor.

"De batterij van hun gsm’etje is halfleeg in plaats van halfvol."

Ik kan nog maar een uur bellen in plaats van ik heb gelukkig nog een uur accuspanning!

Professionele aanpak

Eindexamenvrees wordt op steeds meer scholen serieus genomen. Ervaren trainers werken in groepen van 6 tot 12 leerlingen aan dit lastige leerprobleem. 

Niet door de deelnemers te wijzen op alles wat ze verkeerd doen, maar door de leerlingen te wijzen op de eigen krachten die onbewust bij elke leerling aanwezig zijn.

De resultaten van de trainingsprogramma’s zijn verbluffend. Ruim 95% van de leerlingen zegt na een trainingsprogramma meer controle te hebben over de eindexamenvrees.

Ook via digitale faalangsttraining (info of aanmelden op www.faalangst.nl) worden uitstekende resultaten geboekt. In de diverse trainingsmethoden wordt gewerkt op twee terreinen: lichaam en geest. Leerlingen leren hun lichaam rustig te krijgen door ademhalingstechnieken en ontspanningsoefeningen en leren hun gedachten om te zetten met diverse technieken afkomstig uit de psychotherapie.

Eerste hulp

Gelukkig kunnen vakdocenten, mentor, coördinator en OOP’ers samen met een kind ook best veel doen om te zorgen dat het bij gezonde spanning blijft.

Bijvoorbeeld door het niet spannender te maken dan het is. Want in feite is een eindexamen niet meer dan een proefwerk in een muffe gymzaal. Je haalt een voldoende of een onvoldoende, meer mogelijkheden zijn er niet.

En daar zit hem nu net de eerste stap op weg naar minder spanning: communiceer naar de leerlingen dat een mislukking geen ramp is! Wel vervelend natuurlijk, maar niet meer dan dat. Bij rampen vallen slachtoffers. Bij mislukkingen is er vooral teleurstelling.

  • Teleurstelling bij de spits die een penalty mist.
  • Teleurstelling bij de rijexamenkandidaat, die door de instructeur ‘zijn beste leerling van de laatste tien jaar’ genoemd wordt, maar door een pechgevalletje toch zakt.

De enige zekerheid die een eindexamenkandidaat eind mei heeft is dat hij slaagt of zakt. Door die zekerheid te accepteren valt er al een heel stuk ongezonde spanning weg.

Een andere zekerheid: eindexamenvrees is geen enge ziekte. Er zijn duizenden leerlingen die er last van hebben.

Voor leerlingen is het vaak een hele geruststelling dat hun spanning niet uniek is. Onderwijspersoneel doet er goed aan om samen met de leerlingen de rust te bewaren. Straal vertrouwen uit, in plaats van de angst te voeden met opmerkingen als:

  • ‘heb je wel genoeg gedaan’;
  • ‘je stelt ons teleur als je zou zakken’;
  • ‘met deze inzet slagen jullie natuurlijk nooit.’

Ontwerp je eigen successcenario

Eindexamenvrees wordt zoals gezegd door negatieve fantasieën gevoed. Gelukkig zijn fantasieën te sturen. In eindexamenvreesprogramma’s wordt door leerlingen geoefend in fantasiesturing. Leerlingen boetseren al fantaserend het mooiste én vreselijkste scenario denkbaar voor een eindexamen:

  • een scenario waarbij alles wat er maar goed kan gaan ook daadwerkelijk goed gaat;
  • een scenario vol met tegenslagen. 

Enerzijds fantaseren ze over makkelijke vragen, voldoende tijd en behulpzame leraren.

Anderzijds fantaseren ze het slechtste scenario:

  • rekenmachine kapot;
  • die ene paragraaf die je niet snapte wordt uitgebreid bevraagd;
  • je pen is na tien minuten leeg;
  • je komt tijd tekort;
  • de surveillant loopt irritant langs de tafels;
  • buiten is een bouwploeg net op de dag van je lastigste examen palen aan het heien.

Wat blijkt: de leerlingen die positief fantaseren voelen zich minder faalangstig, terwijl de groep die van het slechtste plot uitgaat zich zichtbaar onzekerder gaat gedragen. Gek genoeg kan het heien van de bouwploeg voor de ene groep een prettig werkritme dirigeren, terwijl de andere groep zich groen en geel ergert.

Eén heipaal; twee betekenissen! Ga samen met je eindexamenleerlingen op zoek naar de kracht van ‘storingen’. Het helpt echt!

"Leerling Hans is vorig jaar geslaagd voor de havo." 

Hij ging samen met de trainer op zoek naar helpende gedachten zoals: 

  • de tweede keer is het vast makkelijker;
  • als mijn rekenmachine het begeeft helpt een surveillant me vast verder;
  • ik ben benieuwd welke onderwerpen er bij leesvaardigheid aan de orde komen;
  • wiskunde is nu eenmaal niet mijn sterkste vak;
  • maar gelukkig laat het onderwijssyteem toe dat je niet voor elk vak een voldoende hoeft te halen;
  • na het examen ga ik voor de tweede keer een lange zomervakantie vieren.

"Goed gedaan, Hans. Zelf gedaan, Hans." 

Vijftien tips op een rij

  1. Maak het eindexamen niet spannender dan nodig: mislukken mag
  2. Bespreek met je leerlingen hoeveel studietijd ze voor een specifiek examen nodig hebben
  3. Help bij het maken van een studieschema met de vooraf bepaalde studietijd
  4. Bespreek met je leerlingen het belang van ontspanning (stevig sporten is het schoonmaakmiddel voor de stresshuishouding)
  5. Adviseer leerlingen: liever op tijd slapen dan leren tot in de nacht
  6. Communiceer positief over examens ‘vorig jaar is 98% geslaagd’ klinkt prettiger dan ‘maar liefst 8 leerlingen zijn vorig jaar gezakt!’
  7. Besteed tijdens je lessen ook aandacht aan de leuke kanten van een eindexamenjaar
  8. Zorg dat leerlingen goed voorbereid zijn op de gang van zaken tijdens een eindexamen, boots een officieel examen na, zodat leerlingen ervaren dat een eindexamen feitelijk gewoon een proefwerk is
  9. Ga samen met je leerlingen op zoek naar succeservaringen uit hun schoolloopbaan: blik tevreden terug op de afgelopen jaren
  10. Zie af van weken lang oefenexamens. Wissel liever ook eens af met een gezellige, humoristische les
  11. Oefen samen met leerlingen een rustige buikademhaling (Zie: Handboek Faalangsttraining)
  12. Doe een ontspanningsoefening (Zie: Handboek Faalangsttraining)
  13. Bepaal samen met de leerlingen waar de kansen liggen
  14. Mislukken mag: zelfs met een onvoldoende zijn er nog volop kansen op een diploma…
  15.  … en de meeste kandidaten die zakken, redden het alsnog met een herexamen in juni

Mijland, I. (2016) Eindexamenvrees: Een mislukking is nog geen ramp!
Geraadpleegd op 25-09-2017,
van https://wij-leren.nl/examenvrees-faalangst.php

Gerelateerd

Growth mindsets
Growth mindsets
Bijdragen aan motivatie van leerlingen, hun leerprestaties, hun doorzettingsvermogen & creativiteit
Bazalt | HCO | RPCZ 
Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Kinderen met motivatie problemen in het onderwijs
Krijg grip op motivatie van leerlingen!
Kenniscentrum SIEM 
Onderpresteren te boven komen
Onderpresteren te boven komen
Tegengaan van onderpresteren op de basisschool
Medilex Onderwijs 
Ivo Mijland
Ivo Mijland
Ivo Mijland
Faalangst uitleg
Faalangst - Signalering en praktische tips
Arja Kerpel
Gedragsproblemen
Indicaties van gedragsproblemen en werkhoudingproblemen
Machiel Karels
Eindexamen en dyslexie
Eindexamen doen met dyslexie in 2015. Een verhaal uit de praktijk.
Terry van de Beek
Objectief beoordelen
Objectief beoordelen van taalproducten: een (on)mogelijke opgave
Gerdineke van Silfhout
Functionele toetsvragen
Bronnen en contexten in toetsvragen niet functioneel
Gerdineke van Silfhout
Motivatie
Motiveren is altijd demotiveren
Henk Galenkamp
Hakken in het zand
Hakken in het zand. Niet touwtrekken met pubers
Ivo Mijland
Faalangst begeleiden
We moeten af van het idee dat faalangst iets abnormaals is!
Ivo Mijland
Tips voor gedragsproblemen in de klas - faalangst
Faalangst - Tips voor de leerkracht
Anton Horeweg
Krachtig anders leren
Krachtig anders leren - Kernvisie methode
Arja Kerpel
Mindset
Mindset, de weg naar een succesvol leven
Arja Kerpel

Motivatie MBO
Met welke didactische strategieŽn kunnen docenten de motivatie en leergierigheid bij mbo-studenten positief beÔnvloeden?
Cijfers geven
Welk effect heeft cijfers geven op de motivatie?
Continurooster
Wat is het effect van een continurooster in het basisonderwijs op de leerresultaten en schoolwelbevinden van leerlingen?
Feedback en motivatie
Kan feedback motivatie en resultaten van studenten positief beÔnvloeden?
Eindexamencijfer vmbo voorspeller schoolsucces havo?
Eindexamencijfer vmbo: voorspeller schoolsucces op de havo?
Games voor leerlingen met concentratieproblemen
Helpt afwisseling van quizvragen met games leerlingen met gedrags- en concentratieproblemen om hun leerrendement te verhogen?
Voorwaarden voor begrijpend lezen
Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieŽn in het vmbo?
Meetinstrument gepersonaliseerd leren
Hoe meet je doelen als zelfregulatie en motivatie?
Motivatie pro-leerlingen
Wat is de relatie tussen rekeninterventies en motivatie bij pro-leerlingen?
StrategieŽn voor zelfregulering
Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren?
Verband tussen wereldbeeld en gebrek motivatie
Wereldbeeld en motivatie: is daar een verband tussen?
Meisjes risicomijdend?
Zijn meisjes meer risicomijdend dan jongens?
Falen en succes
Van faalervaring naar leerervaring: Zijn reacties van leerlingen op lage cijfers te beÔnvloeden?
Studiemotivatie VWO plus
Studiemotivatie hoogbegaafde leerlingen in VWO-plus
Intrinsieke motivatie
Het motiveren van leerlingen met verschillende prestatieniveaus en achtergrondkenmerken
Optimalisering 3R studiestrategie
Optimalisering 3R-studiestrategie
IMPROVE methode metadenken
De metadenkende leerling: effecten van de IMPROVE-methode
Motivationele differentiatie
Invloed van cognitieve en motivationele differentiatie bij hoogbegaafde en getalenteerde leerlingen
Invloed leeromgeving vo
Invloed van leeromgeving op motivatie, zelfregulering en prestaties van potentieel excellente studenten
StrategieŽn leerlingen
Rekenonderwijs en strategieŽn van leerlingen
Motivatie onderwijs in groepen
Motivatie bij onderwijs in groepen in beroepsonderwijs
Kwaliteit toetsen
Kwaliteit van toetsen
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
Schrijf in voor de nieuwsbrief
[extra-breed-algemeen-kolom2]

Examenvrees



Inschrijven nieuwsbrief



Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook

Mis geen bijdragen.