Wat is het effect van concrete materialen in het rekenonderwijs op de prestaties van leerlingen in groep 3 tot en met 8?

Geplaatst op 1 oktober 2020

Samenvatting

Het gebruik van driedimensionale materialen heeft een klein tot matig positief effect op rekenprestaties, vergeleken met het gebruik van abstracte rekenkundige symbolen. Vooral op de basisvaardigheden voor rekenen hebben concrete materialen een positieve invloed.

Factoren voor effectief rekenonderwijs liggen op het niveau van de les, de leerkracht, de klas, de school en de leerling. Het gaat om beïnvloedbare factoren, die mogelijk samenhangen met de rekenprestaties van leerlingen. Bij leerkrachtniveau gaat het om kennis en vaardigheden, en de professionele ontwikkeling. Voorbeelden van andere niveaus zijn de sfeer in de klas, het schoolklimaat en overtuigingen bij leerlingen.

Factoren op het niveau van de les

Op lesniveau gaat het onder meer om leerstofaanbod, tijd en instructie- en werkvormen. Daar vallen ook de hulpmiddelen onder, technologische en niet-technologische. Binnen die laatste categorie is specifiek gekeken naar concrete driedimensionale materialen. Het idee is dat leerlingen hiermee de mogelijkheid krijgen om via fysieke interactie met objecten rekenkundige informatie beter te begrijpen. Het gaat dan bijvoorbeeld om het spelen met blokken of nep briefgeld om meer inzicht in getallen te krijgen.

Vooral leerlingen in de leeftijd van zeven tot en met elf jaar profiteren van de driedimensionale materialen. Verder blijkt het effect groter op de basisvaardigheden voor rekenen (matig tot groot effect) dan voor de probleemoplossingsvaardigheden en de uitleg door de leerling hoe hij tot de oplossing is gekomen (beide klein tot matig effect), en de transfer (verwaarloosbaar tot klein effect).

Bij het gebruik van driedimensionale materialen zijn de effecten op breuken en algebra groter dan op rekenkundige bewerkingen, zoals optellen en delen. Materialen die geen ander object voorstellen hebben meer effect dan materialen die representatief zijn voor een echt object, zoals namaak briefgeld.

Uitgebreide beantwoording

Opgesteld door: Sjerp van der Ploeg Vraagsteller: directeur, po-instelling. Geraadpleegde expert(s): geen

Vraag

Wat is het effect van het gebruik van concrete materialen (kubus, gewicht, klok e.d.) in het rekenonderwijs op de rekenprestaties van leerlingen in groep 3 tot en met 8?

Kort antwoord

Het gebruik van driedimensionale materialen in het rekenonderwijs op de basisschool heeft over het geheel genomen een klein tot matig positief effect op rekenprestaties ten opzichte van het gebruik van abstracte rekenkundige symbolen. Met name op de basisvaardigheden voor rekenen blijkt het gebruik van concrete materialen van positieve invloed.

Toelichting antwoord

De inzet van driedimensionale materialen in het rekenonderwijs is een redelijk effectief hulpmiddel om de rekenprestaties van basisschoolleerlingen te verhogen. Deze conclusie baseren we op een recent verschenen overzicht van metastudies en reviews op het terrein van rekenonderwijs (Hickendorff, e.a. 2017). Die studie geeft breed inzicht in de wetenschappelijke kennis over de samenhang tussen beïnvloedbare factoren uit het onderwijsleerproces en de reken/wiskundeprestaties van leerlingen (aan het einde) van de basisschool.

Hickendorff e.a. (2017) richten zich in hun studie op verschillende factoren voor effectief rekenonderwijs. Die factoren onderscheiden ze in een aantal niveaus: factoren op het niveau van de les, factoren op het niveau van de leerkracht, factoren op het niveau van de klas, factoren op het niveau van de school en factoren op het niveau van de leerling. De auteurs geven in een schema een overzicht van mogelijke beïnvloedbare factoren in het onderwijsleerproces. Dit schema hebben we hieronder overgenomen.

Gerelateerd

E- learning module
Beelddenken
Beelddenken
Inzicht in leerlingen met een voorkeur voor een visuele leerstijl
Medilex Onderwijs 
Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen
Diagnosticerend onderwijzen bij rekenen.
Korstiaan Karels
Voorkomen van rekenproblemen
Voorkomen van rekenproblemen - protocol dyscalculie
Korstiaan Karels
Dyscalculie kenmerken
Dyscalculie: kenmerken - tips aanpak rekenproblemen
Arja Kerpel
Klokkijken voor kinderen met taaldenk problemen1
Hulp bij klokkijken voor kinderen met taaldenk problemen (1)
Jeanne Buijks
Leren klokkijken
Klokkijken is complexer dan je zou denken
Dolf Janson
Rekenproces in de rekenles
Het rekenproces in de rekenles - protocol ERWD
Korstiaan Karels
Singapore rekenen
Singapore Rekenen - Rekenwonders
Korstiaan Karels
Leerlijn rekenen
Leerlijn rekenen - Wie kan delen, kan vermenigvuldigen
Martie de Pater
Tafels leren
Leren vermenigvuldigen: meer dan tafels leren!
Martie de Pater
Toetsen en hulp(middelen)
Toetsen met of zonder hulp(middelen)?
Teije de Vos
Schatten en rekenen
Een schatter kan niet zonder redeneren
Dolf Janson
Opbrengstgericht werken en rekenproblemen
Herkenbare rekenproblemen en persoonlijke doelen
Dolf Janson
Leerlijnen de baas
De leerlijnen de baas
Martie de Pater
Gecijferd bewustzijn
Werkmap Gecijferd bewustzijn
Machiel Karels
Denken in beelden
Denken in beelden
Arja Kerpel
Beelddenkers, als kwartjes vallen…
Beelddenkers, als kwartjes vallen…
Machiel Karels


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Goed leren rekenen op de basisschool: Tjipcast 005
Goed leren rekenen op de basisschool: Tjipcast 005
redactie
Effect van concrete materialen bij rekenonderwijs
Helpen concrete materialen bij rekenonderwijs?
Leren klokkijken van groep 3 tot 6
Hoe leer je kinderen klokkijken?
Theorie leervoorkeuren invloed op leerresultaten
Heeft kennis over leervoorkeuren invloed op leren?
Wat onthouden vo leerlingen aan kennis?
Wat onthouden vo-leerlingen aan kennis na verloop van tijd?
Overleggen met klasgenoten bij rekenen
Helpt overleg met klasgenoten bij het oplossen van rekenproblemen?
Effectieve instructie beta-vakken
Welke didactische strategieën helpen je bij rekenen en wiskunde?
Authentieke rekencontexten en motivatie
Authentieke rekencontext: spreekt dat aan?
Zelfwerkzaamheid groepswerk
Zelfwerkzaamheid en groepswerk in het rekenonderwijs
Formatieve assessment helpend voor passend rekenaanbod
Een passend rekenaanbod voor rekenaars: helpt formatieve assessment?
Rekenadviezen voor kinderen met taalstoornis
Wat zijn adviezen voor rekentaal bij kinderen met een taalontwikkelingsstoornis?
Verdieping reken wiskundeonderwijs po
Naar verdieping van het reken-wiskundeonderwijs op de basisschool
Animaties rekenen po
Gebruik van animaties bij rekenen in het basisonderwijs
Verbeteren rekenvaardigheid mbo
Verbeteren van rekenvaardigheid mbo-leerlingen met een serious game
Differentiatie rekenles mbo
Differentiatie in de rekenles in het mbo
Digitaal oefenen taal rekenen vo
Digitaal oefenen en ouderbetrokkenheid bij taal- en rekenprestaties in het voortgezet onderwijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]



automatiseren
beelddenken
dyscalculie
preteaching
protocol erwd
rekenen
remedial teaching
remediëren

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest