De leerkracht als coach

Adri van den Brand

Trainer, Opleider, Spreker, Coach bij Verbindend Onderwijs Adri van den Brand

 

  Geplaatst op 28 oktober 2020

van den Brand, A. (2020). De leerkracht als coach.
Geraadpleegd op 16-04-2021,
van https://wij-leren.nl/coachende-gespreksvaardigheden-leraar.php

Leren is een intern proces dat in het hoofd van het kind plaatsvindt. Hoe kun je als leerkracht doordringen tot de subjectieve ervaring van een kind? En hoe kun je vervolgens veranderingen in deze ervaring teweegbrengen waardoor kinderen intrinsiek leren? Dat kan via het concept ‘de leerkracht als coach’ en de gespreksvaardigheden die hierbij horen.

Leren

Hoe creëren we ervaringsconstructie bij kinderen? Volgens Laevers (1998) kan dat alleen als de leerkracht doordringt tot kennisschema’s die kinderen in hun hoofd hebben.

Onderwijs moet evoluties teweegbrengen in de basisschemata. Deze bepalen immers  hoe mensen concrete verschijnselen interpreteren. Ze bepalen hun handelen.

Laevers  raakt in deze passage het fundament van leren. Een goede leerkracht brengt ontwikkelingen tot stand in de referentiestructuur van kinderen.

Dialoog

Dat roept natuurlijk de vraag op: hoe doe je dat dan? Hiervoor is een dialoog nodig tussen leerkracht en kind, waarbij de leerkracht de eigen associaties kan loslaten en zich volledig kan afstemmen en richten op de beleving van het kind. De leerkracht

  • verplaatst zich in het kind;
  • is in het hier en nu aanwezig;
  • is in staat groei te stimuleren en de ontwikkelingsrichting van het kind te herkennen;
  • is eerlijk en direct in de communicatie;
  • is op de ander gericht en
  • leidt het kind door afgestemd te volgen. 

Deze vaardigheden gaan verder dan het basispakket dat de leerkracht op de pabo geleerd heeft. Ze vragen om een coachende houding van de leerkracht met coachende gespreksvaardigheden.  

De leerkracht als coach

Coaching is het in beweging brengen van mensen. Dat doet de leerkracht als coach ook.

Er zijn veel parallellen tussen een excellente leerkracht en een excellente coach.

Ton Langelaan en Willem Plomp (2004) hebben een waslijst met overeenkomsten gevonden en beschreven in hun boek De excellente leerkracht. Enkele voorbeelden. Een excellente leerkrach/coach zet de relatie centraal, luistert, verplaatst zich in de ander, stemt af, is in staat de ontwikkelingsrichting te herkennen en groei te stimuleren, is in staat tot reflectie na afloop, neemt verantwoordelijkheid, durft te leiden, weet dat zijn eigen gemoedstoestand invloed heeft op de ander, is accepterend en is zich bewust van de eigen weerstand en is bereid daar wat aan te doen. Een coach bereikt deze staat van excellentie door coachende gespreksvaardigheden in te zetten.

Coachende gespreksvaardigheden

Wat zijn dan precies coachende gespreksvaardigheden? Het is het coachgereedschap waarmee de leerkracht kan doordringen tot de subjectieve beleving en het referentiekader van het kind, drijfveren zichtbaar maakt, kaders kan verbreden waarin iemand zich vastzet, stemmingen kan beïnvloeden, patronen kan doorbreken, lagen in de communicatie bloot kan leggen en gerichte interventies kan plegen. Ik licht enkele gespreksvaardigheden toe aan de hand van de zes veranderniveaus die als een handige kapstok fungeren.  

Veranderniveaus

Robert Dilts (2008) onderscheidt zes veranderniveaus die hij heeft verbeeld in een driehoek .

Op alle niveaus kan de leerkracht als coach prikkels geven die leiden tot ontwikkelingen in de referentiestructuur van kinderen. En bij elk niveau horen specifieke gespreksvaardigheden.

Omgeving: kaderen en herkaderen  

Dit niveau betekent dat de leerkracht voor een veilige, rijke en uitdagende leeromgeving zorgt. De omgeving heeft een zeer bepalende invloed op de leerbereidheid van kinderen. In de ene omgeving ervaart een kind kracht en zelfvertrouwen, in een andere omgeving niet. Hier hoort de vaardigheid kaderen bij. Als je goed kunt kaderen, kun je helder leersituaties creëren, grenzen aangeven, verwachtingen scheppen en sferen oproepen.

Kleine veranderingen in de omgeving hebben hier al invloed op, zoals de opstelling van de werkplekken, de plek van een kind in de groep, de bereikbaarheid van materialen, kleuren. Door te experimenteren met kleine veranderingen in de omgeving en met wisselende posities kan de leerkracht bepaalde gedachten van het kind herkaderen: letterlijk in een ander kader plaatsen waardoor er een andere kijk ontstaat en meer keuzemogelijkheden.    

Gedrag: kalibreren en voeden

Op dit niveau observeert de leerkracht als coach het gedrag van het kind en geeft gerichte feedback in een specifieke context. Zo helpt ze om een specifieke gedragsprestatie te bereiken of te verbeteren. Hierbij hoort de gespreksvaardigheid kalibreren: het waarnemen hoe een kind denkt op basis van uiterlijke kenmerken. Een leerkracht als coach kan aan oogbewegingen, houding, gezichtskenmerken zien HOE een kind denkt (niet WAT het denkt), bijvoorbeeld maakt het kind beelden, praat het tegen zichzelf of ervaart het kind een gevoel.

De leerkracht als coach gelooft dat het kind zal groeien en zichzelf zal verbeteren door middel van het oprekken van zijn vermogens (‘stretching’) en het verkrijgen van positieve feedback in reactie op zijn pogingen. Dat is de gespreksvaardigheid voeden: het geven van zorgvuldige, authentieke en positieve groeifeedback.

Vermogens: interveniëren en chunken

Op dit niveau helpt de leerkracht als coach kinderen hun vaardigheden en bekwaamheden te ontwikkelen. Dit bereikt de leerkracht als coach door gericht te interveniëren, vooral door middel van taal die waardering, acceptatie, verwondering en erkenning uitdrukt (WAVE-taal). De leerkracht als coach bereikt dit doordat zij in staat is om vaardigheden op te delen in kleine stapjes en door te doorzien welke stapjes die een kind zet bij welk vermogen horen.

Het kunnen bewegen van concreet naar abstract en van abstract naar concreet heet chunken.  Een leerkracht die goed kan chunken overziet bijvoorbeeld dat het leggen van onjuiste letter-klank-koppelingen (van concreet) het probleem is waarom het kind nog niet kan lezen (naar abstract).

Overtuigingen: afstemmen en belichten  

De leerkracht als coach begeleidt kinderen bij het installeren van bekrachtigende overtuigingen (‘ik kan goed huizen tekenen’) en het aanpakken van belemmerende overtuigingen (‘ik ben niet goed in rekenen’).  Dit bereikt zij door goed af te stemmen op het kind en het kind te laten afstemmen op zichzelf.

Afstemmen betekent dat het kind in harmonie komt met zichzelf en zijn omgeving.

Pas als de afstemming optimaal  is, kan de leerkracht als coach in gesprekken de beleving van het kind belichten. Dat houdt in dat zij bepaalde vragen stelt die dieper doordringen in de ervaringsstructuur van het kind om zo overtuigingen, opvattingen, ideeën bloot te leggen die de ‘basisschemata’ vormen.

Waarden: bereiken en vertalen    

De leerkracht als coach helpt kinderen sleutelwaarden vast te stellen en te versterken. Waarden vormen de diepere drijfveren van iemand en de mate van motivatie die weer bepalend is voor hoe veel iemand bereid is om innerlijke hulpbronnen te mobiliseren. Als een kind zijn drijfveren leert verkennen, weet hij wat hij wil en kan bereiken. Zo kan de leerkracht als coach aansluiten bij deze drijfveren die de motor van het leren vormen door met het kind doelen op te stellen (bereiken) en door het kind te helpen bij het vertalen van de waarden in concreet gedrag. Als een kind ‘aardig zijn voor elkaar’ belangrijk vindt, hoe vertaalt het kind dit dat in concreet gedrag? En welk gedrag hoort niet bij deze waarde?

Identiteit: bekrachtigen en schakelen

Dit is het niveau van het herkennen en erkennen van de essentie of identiteit van kinderen, waarbij de focus ligt op de ontwikkeling van de identiteit. De leerkracht als coach stuurt boodschappen als “ik zie je, je bent waardevol, je bent belangrijk” en creëert een context waarbinnen kinderen kunnen handelen, groeien en uitblinken. Het bekrachtigen van de persoonlijke groei op het niveau van Zijn en Identiteit is een van de belangrijkste functies van de leerkracht als coach. Belangrijke thema’s zijn:

  • het vinden en verhelderen van een richting in het leven
  • het omgaan met grenzen en tussen zelf en anderen
  • het verruimen van het zelfbesef.

Kinderen leren zichzelf kennen in vergelijking met anderen. Daarom is het belangrijk dat een leerkracht kan schakelen: kinderen leren om vanuit verschillende perspectieven te kijken naar zichzelf en anderen en bouwen zo een steviger zelfbeeld op.

Missie: verbinden en ontwaken

Het hoogste veranderniveau bij Dilts is het niveau van missie, door hem ook wel het niveau van spiritualiteit genoemd. Spiritualiteit staat bij hem los van religie en geeft de hoogste staat van verbondenheid aan: alle mensen zijn op een of andere wijze verbonden met elkaar en met zichzelf.

De leerkracht als coach verbindt kinderen door contexten en ervaringen aan te bieden die het beste naar boven haalt op het gebied van hun begrip van liefde, zelf en spirit. Zij laat kinderen ontwaken door middel van haar eigen integriteit en congruentie. Een leerkracht die op dit niveau functioneert is een inspirerend voorbeeld voor haar leerlingen vanuit alle andere niveaus. 

Aan de slag!

Hoe leer je deze gespreksvaardigheden nu? Door er actief mee aan de slag te gaan. Met jezelf en het liefst ook met collega’s.

Het Handboek Gesprekscommunicatie kan hierbij een krachtige hulpbron zijn.  

En wat levert het je op? Zoals een leerkracht na een intensieve training schreef: ‘Ik heb nooit beseft dat ik zoveel verandermogelijkheden in huis heb. Ik kan nu kinderen echt als individu met eigen dromen, wensen en angsten zien waarmee ik als leerkracht ook eindelijk iets kan.”  

En dat wens ik alle kinderen in Nederland toe.

De auteur

Adri van den Brand werkt als coco-trainer (communicatie/coaching) en docent taaldidactiek voor Kenniscenter de Kempel in Helmond. In mei 2010 kwam zijn handboek Gesprekscommunicatie voor leerkrachten uit. Hij verzorgt zowel in de opleiding als in de nascholing cursussen en opleidingen op het gebied van waardevol communiceren en coaching.

Literatuur

  • Brand, Adri van den. 2010. Gesprekscommunicatie. Coutinho: Bussum.
  • Dilts, Robert. 2008. Coachen vanuit een veelzijdig perspectief. Andromeda:
  • Langelaan, Ton en Willem Plomp. 2004. De excellente leerkracht. Nelissen: Baarn.
  • Laevers, Ferre. 1998. Ervaringsgericht werken in de basisschool. Centrum voor ervaringsgericht onderwijs: Leuven.

van den Brand, A. (2020). De leerkracht als coach.
Geraadpleegd op 16-04-2021,
van https://wij-leren.nl/coachende-gespreksvaardigheden-leraar.php

Gerelateerd

workshop
Hoe voorkomen we uitval en hoe behouden we de motivatie en het werkplezier?
Hoe voorkomen we uitval en hoe behouden we de motivatie en het werkplezier?
Gratis interactieve workshop
Thomas Education 
cursus
Beeldcoaching in je team
Beeldcoaching in je team
Basiscursus over exnovatieve beeldcoaching in je schoolteam
Medilex Onderwijs 
Lessenserie
Weet wat je eet
Weet wat je eet
Gratis online lespakket voor vmbo, havo, vwo en mbo
Voedingscentrum 
Coachen van leerlingen
De coachende leraar is van doorslaggevend belang voor de opbrengsten.
Dolf Janson
Didactisch coachen 1
Goed zo! is onvoldoende - over didactisch coachen - deel 1
Lia Voerman en Frans Faber
Didactisch coachen 2
Goed zo! is onvoldoende...Wat wel? Over didactisch coachen - deel 2
Lia Voerman en Frans Faber
Didactisch coachen 3
Meerwaarde van Didactisch Coachen - deel 3
Lia Voerman en Frans Faber
Luistergedrag
Integratief luisteren - Heb je het luistergedrag van een coach?
Harry van de Pol
Tips voor mentoren in begeleiding problematiek
De morele plicht van elke mentor
Ivo Mijland
Een domme mentor
Gezocht: domme mentoren (m/v)
Ivo Mijland
Luisteren naar jongeren
Communiceren met jongeren
Ingrid van Essen
Luister je wel naar mij?
Luister je wel naar mij? - Tips voor gespreksvoering met kinderen
Arja Kerpel
Zo kun je mij bereiken
Zo kun je mij bereiken - PCM in de klas
Marleen Legemaat


Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
Omix Webtalks met Jitske Kramer - Culturen en tribes in het onderwijs.
redactie
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
Omix Webtalks met Remco Claassen - Ikologie in het onderwijs
redactie
Hoe wordt de mens gevormd door zijn tribe? Tjipcast 035
Hoe wordt de mens gevormd door zijn tribe? Tjipcast 035
redactie
Groepsdynamica in een video van één minuut uitgelegd
Groepsdynamica in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Klassikaal mentoruur ontwikkeling studievaardigheden mbo
Wat voegt een effectief mentoruur toe?
Beoordelen door leraren op verschillende wijzen en self-efficacy
Welke wijze van beoordelen draagt bij aan self-efficacy?
Fysieke of digitale bijeenkomst effect op leerkracht
Leren leraren het meest van een fysieke of digitale bijeenkomst?
Voelen leerlingen zich veiliger op vo in een kleine klas?
Voelen kleine klassen veiliger voor onderbouwleerlingen voortgezet onderwijs?
Competenties van docenten bij het begeleiden van vmbo lln
Hoe begeleidt je leerlingen/studenten in het (v)mbo?
Welke factoren stimuleren om inzichten uit onderzoek te benutten in praktijk?
Theoretische kennis gebruiken in de praktijk: hoe stimuleer je dat?
Effectieve interventies bij gedragsproblemen
Wat zijn effectieve interventies bij gedragsproblemen?
Redenen waarom leraren binnen vijf jaar stoppen
Waarom stoppen leraren soms binnen vijf jaar?
Mix van talenten in een managementteam
Welke mix van talenten heeft een ideaal managementteam?
Oorzaken van uitvall leerlingen in het vo en interventies
Wat zijn oorzaken van voortijdige uitval in het voortgezet onderwijs en hoe stop je het?
Passende professionalisering
Passend onderwijs vraagt om passende professionalisering
Pedagogisch didactisch handelen
Pedagogisch-didactisch handelen en Passend Onderwijs
Motivatie verhogen TIME
Verbetering motivatie en studieloopbaan in het mbo met TIME - OnderwijsBewijs
[extra-breed-algemeen-kolom2]




Gespreksvaardigheden van de leraar als coach

Motivatie van jongeren

Inschrijven nieuwsbrief


coaching
leerkrachtvaardigheden
mentor
PCM
welbevinden

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest