Hoe leerlingen zelf de regie kunnen voeren over hun leerproces voor betere leerprestaties

Geplaatst op 11 juli 2024

Samenvatting

Het onderzoek naar zelfgestuurd leren biedt sterke aanwijzingen dat leerlingen betere leerprestaties behalen wanneer ze effectief de regie voeren over hun eigen leerproces. Dit vereist het bewust combineren van diverse leerstrategieën zoals relateren, analyseren, structureren, oriënteren, plannen en evalueren. Hoewel het verband tussen zelfregulering en leerprestaties aannemelijk is, staat de causaliteit niet onomstotelijk vast.

Het vergt veel van leerlingen om deze regie daadwerkelijk te voeren. Effectieve leerstrategieën, zoals geïdentificeerd in de reviewstudie "Zelfgestuurd leren in de onderwijspraktijk" (Kostons e.a., 2014), omvatten cognitieve, metacognitieve en motivationele of affectieve vaardigheden. Het is cruciaal dat leerlingen deze strategieën doelbewust integreren om hun leren te optimaliseren.

Effectieve leerstrategieën en hun toepassing

1. Cognitieve strategieën: Deze strategieën helpen leerlingen informatie te onthouden en nieuwe kennis te integreren met bestaande kennis. Voorbeelden zijn het leggen van verbanden tussen concepten en het creëren van analogieën.

2. Metacognitieve strategieën: Deze zijn essentieel voor het reguleren van het leerproces. Leerlingen moeten taken kunnen plannen, hun voortgang monitoren en hun leerproces evalueren om hun strategieën indien nodig aan te passen.

3. Motivationele of affectieve strategieën: Deze strategieën spelen een cruciale rol in het handhaven van motivatie en doorzettingsvermogen. Leerlingen moeten begrijpen waarom taken belangrijk zijn en kunnen inschatten hoe hun inspanningen bijdragen aan hun leerdoelen.

Het combineren van strategieën: Onderzoek toont aan dat het combineren van strategieën, zoals plannen, analyseren en evalueren tijdens een leeractiviteit, het meest effectief is. Bijvoorbeeld, een leerling kan een wiskundeles beginnen met het plannen van de te volgen aanpak, vervolgens analytische strategieën gebruiken om problemen op te lossen, en tot slot evalueren hoe goed de leerdoelen zijn bereikt en wat er verbeterd kan worden voor de toekomst.

De rol van instructie door leraren

Leraren spelen een cruciale rol in het ontwikkelen van zelfregulatie bij leerlingen. Twee effectieve instructiemethoden zijn hints en modelling:

1. Hints:

  • Hints bieden leerlingen strategische informatie om hen te begeleiden in het proces van zelfregulering. Deze hints kunnen zowel in de vorm van opdrachten als in de vorm van vragen worden aangeboden, afhankelijk van de ervaring van de leerling.
  • Bijvoorbeeld: "Kijk naar het type som dat je hebt. Welke strategieën kun je toepassen om tot een oplossing te komen?"

2. Modelling:

  • Bij modelling demonstreert de leraar expliciet hoe bepaalde strategieën toegepast kunnen worden in verschillende leercontexten. Dit helpt leerlingen om de strategieën te begrijpen en effectief toe te passen.
  • Bijvoorbeeld: De leraar kan hardop denkend laten zien hoe hij een complexe taak aanpakt, waarbij hij uitlegt welke strategieën hij gebruikt en waarom.

Ondersteuning van leerlingen in Nederland en Vlaanderen

Hoewel er veel bekend is over cognitieve en metacognitieve strategieën, blijft er een gebrek aan diepgaand begrip van motivationele en affectieve strategieën onder Nederlandse leerlingen. Internationaal onderzoek suggereert echter dat het benadrukken van de waarde van taken en het plaatsen van taken in een authentieke context de motivatie en voltooiing van taken positief beïnvloeden.

Conclusie

Effectieve zelfregulatie vereist een bewuste integratie van cognitieve, metacognitieve en motivationele strategieën door leerlingen. Leraren spelen een cruciale rol in het ondersteunen van dit proces door het aanbieden van strategische hints en door modelling. Hoewel de effecten van zelfregulatie op leerprestaties aanzienlijk zijn, blijft er behoefte aan meer onderzoek naar de specifieke mechanismen en de lange termijn effecten ervan, vooral in verschillende onderwijscontexten.

Uitgebreide beantwoording, opgesteld door Sanne Kruijer en Hanneke Weger, in samenwerking met groep VO-scholen.

Geraadpleegde bronnen

  • Boekaerts, M., & Simons P. R. (1995). Leren en Instructie. Assen: Van Gorkum.
  • D. Kostons, A.S. Donker & M.-C. Opdenakker (2014): Zelfgestuurd leren in de onderwijspraktijk: Een kennisbasis voor effectieve strategie-instructie. (GION onderwijs/onderzoek Rijksuniversiteit Groningen). Geraadpleegd op 25 januari 2016 via Zelfgestuurd-leren-in-de-onderwijspraktijk (PDF)

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sanne Kruijer en Hanneke de Weger. Zij hebben hiervoor hoogleraar Onderwijswetenschappen Liesbeth Kester geraadpleegd.

Heb je vragen over dit thema? Stel ze in de onderwijs community binnen de Wij-leren.nl Academie!

Gerelateerd

Gratis webinar
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!
Bekende experts delen hun kennis
Wij-leren.online Academie 
Cursus
Meisjescoach
Meisjescoach
Stimuleer de persoonlijke ontwikkeling van meiden
Medilex Onderwijs 
Webinar
Intrinsieke motivatie en spel: de echte motor onder leren?
Intrinsieke motivatie en spel: de echte motor onder leren?
Gratis webinar met Rob Martens
Wij-leren.nl Academie 
Gratis serie webinars over actuele onderwijskundige thema's!Hoe kinderen leren
Hoe kinderen leren: intelligentie - leerprocessen
Arja Kerpel
Intrinsieke motivatie
Hoe help je leerlingen om gemotiveerd te raken? - 10 praktische inzichten voor onderwijsprofessionals
Yvonne van Sark
Manier van leren moet kloppen
De manier van leren moet kloppen: hoe je kennis vlot toegankelijk maakt
Dolf Janson
Zelf gereguleerd leren
Hoe laat je intrinsieke motivatie groeien?
Dirk van der Wulp
Lerend werken
Lerend werken: tautologie of uitdaging?
Robert-jan Simons
Leerhouding als basis
De leerhouding als basis voor succes op school
Jos Cöp
Autonome motivatie
Hoger leerrendement door vergroten autonome motivatie
Michel Verdoorn
Differentiatie zelfregulatie (1)
Beter differentiëren dankzij zelfgereguleerd differentiëren
Michel Verdoorn
Autonomie en motivatie
Meer motivatie door meer autonomie
Dirk van der Wulp
Motivatie door feedback
Meer motivatie door oplossingsgerichte feedback
Dirk van der Wulp
Cognitieve functies
Wat zijn cognitieve functies? -1-
Emiel van Doorn
Cognitieve kennis
Cognitieve kennis -2-
Emiel van Doorn
cognitieve en executieve functies informatieverwerking
Executieve functies in relatie tot de cognitieve functies -9-
Emiel van Doorn
Executieve en cognitieve functies praktisch handelen
Praktisch handelen: koppeling cognitieve functies en executieve functies -10-
Emiel van Doorn
Cognitieve kennis
Cognitieve kennis -2-
Emiel van Doorn
Cognitieve kennis
Cognitieve kennis -2-
Emiel van Doorn

Wij-leren.nl Academie

Inschrijven nieuwsbrief

Inschrijven nieuwsbrief



Inschrijven nieuwsbrief

Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
Zelfregulatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
Motivatie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
Metacognitie in een video van één minuut uitgelegd
Metacognitie in een video van één minuut uitgelegd
redactie
[extra-breed-algemeen-kolom2]



evalueren
metacognitie
motivatie
reflecteren
zelfbeoordeling
zelfregulatie

 

Mis geen bijdragen

Inschrijven nieuwsbrief

Volg wij-leren.nl

Volg ons op LinkedIn Volg ons op twitter Volg ons op facebook Volg ons op instagram Volg ons op pinterest